สมมติว่าเพื่อนชาวอเมริกันสองคนเดินทางไปอิตาลีด้วยกัน
พวกเขาตั้งใจจะไปดูรูปปั้นเดวิดของมิเคลันเจโล
พอพวกเขาไปถึงหน้ารูปปั้น
ทั้งคู่ก็ตกตะลึงตัวแข็ง
ผู้ชายคนแรก พวกเราจะเรียกเขาว่า อดัม ก็แล้วกัน
ตกตะลึงกับความสวยงามของสรีระมนุษย์ที่สมบูรณ์แบบ
ผู้ชายคนที่สอง เราจะเรียกเขาว่า บิล
ตัวแข็งด้วยความกระดากอาย ที่สายตาไปจับจ้องสิ่งที่อยู่ตรงกลางตัวรูปปั้น
เอาละ ทีนี้ผมอยากถามพวกคุณครับ
คนไหนในสองคนนี้ น่าจะเป็นคนที่เคยออกเสียงเลือกตั้งให้กับอดีตประธานาธิบดี จอร์จ บุช
แล้วคนไหนน่าจะเคยเลือก อัล กอร์
ผมไม่ต้องนับจำนวนคนยกมือ
เพราะว่าพวกเราทุกคนมีแบบฉบับความเชื่อทางการเมืองเหมือนกัน
เราทุกคนรู้ว่า น่าจะเป็นบิล (ที่ลงคะแนนให้จอร์จ บุช)
และในกรณีนี้ ความเชื่อก็สอดคล้องกับความเป็นจริง
ข้อเท็จจริงคือ นักเสรีนิยมได้คะแนนสูงกว่านักอนุรักษ์นิยมมาก
ในบุคลิกภาพที่เรียกว่า "การเปิดรับประสบการณ์ใหม่ๆ"
คนที่มีลักษณะ "การเปิดรับประสบการณ์ใหม่ๆ" สูง
จะเป็นพวกที่ชอบลองสิ่งใหม่ๆ ชอบความหลากหลาย ชอบความคิดใหม่ๆ ชอบท่องเที่ยว
ส่วนคนที่มีบุคลิกภาพด้านนี้น้อย ก็จะชอบสิ่งที่คุ้นเคย สิ่งที่ตนรู้สึกปลอดภัยและพึ่งพาได้
ถ้าคุณรู้จักบุคลิกภาพด้านนี้
คุณก็จะตีปริศนาเกี่ยวกับพฤติกรรมมนุษย์หลายเรื่องแตก
คุณจะเข้าใจว่าทำไมศิลปินถึงได้แตกต่างจากนักบัญชีเหลือเกิน
คุณเดาได้ด้วยซ้ำว่าพวกเขาชอบอ่านหนังสือแบบไหน
สถานที่แบบไหนที่พวกเขาชอบไปเที่ยว
และอาหารแบบไหนที่พวกเขาชอบรับประทาน
เมื่อคุณเข้าใจบุคลิกภาพนี้ คุณก็จะเข้าใจได้ว่า
ทำไมใครบางคนถึงชอบกินอาหารที่ร้านแอปเปิลบีส์ แต่ในนั้นไม่มีใครที่คุณรู้จักเลย
(เสียงหัวเราะ)
บุคลิกภาพนี้บอกอะไรๆ เรามากมายเกี่ยวกับการเมือง
โรเบิร์ต แมคเคร นักวิจัยคนสำคัญด้านบุคลิกภาพนี้ กล่าวว่า
"คนที่มีบุคลิกภาพ "เปิด" มักจะมีความเชื่อทางการเมืองแบบเสรีนิยม หัวก้าวหน้า และเอียงซ้าย
พวกเขาชอบสังคมที่เปิดและมีการเปลี่ยนแปลง --
ในทางกลับกัน ผู้คนที่มีบุคลิกภาพ "ปิด" มักจะมีความเชื่อทางการเมืองแบบอนุรักษ์นิยม ชอบสิ่งดั้งเดิม และเอียงขวา"
บุคลิกภาพนี้ยังบอกเราอีกว่า คนแบบไหนจะชอบอยู่กับกลุ่มไหน
โอเค ต่อไปนี้เป็นคำบรรยายกลุ่มกลุ่มหนึ่งที่ผมเจอบนเว็บนะครับ
"คนแบบไหนที่จะเข้าร่วมกับประชาคมโลก
ต้อนรับผู้คนจากทุกสาขาอาชีพและวัฒนธรรม,
พยายามเข้าใจโลกอย่างลึกซึ้ง,
และหวังว่าจะเปลี่ยนความเข้าใจนี้ให้เป็นอนาคตที่ดีขึ้นสำหรับพวกเราทุกคน?"
ข้อความทั้งหมดนั้นมาจากใครบางคนชื่อ TED
(เสียงหัวเราะ)
โอเค ทีนี้มาดูกันว่า ถ้าบุคลิกภาพ "เปิด" ทำนายได้ว่าใครจะกลายเป็นนักเสรีนิยม
และบุคลิกภาพ "เปิด" ทำนายได้ว่าใครจะเป็น TEDster (คนที่ติดตาม TED)
เราก็น่าจะคาดเดาได้ว่า คนที่ติดตาม TED ส่วนใหญ่เป็นเสรีนิยมใช่ไหมครับ?
ลองมาดูกัน
ผมจะขอให้พวกคุณยกมือ ถ้าคิดว่าตัวเองเป็นเสรีนิยม หัวเอียงซ้าย --
ในประเด็นทางสังคมที่เราคุยกันอยู่ --
หรือเป็นนักอนุรักษ์นิยม และผมจะเผื่อตัวเลือกที่สามไว้ด้วย
เพราะผมรู้ว่าพวกคุณบางคนเป็นอิสรเสรีนิยม (libertarian ปฏิเสธการแทรกแซงของรัฐในทุกกรณี-ผู้แปล)
โอเค กรุณายกมือขึ้นตอนนี้เลยครับ
ในห้องส่งด้วย
ให้ทุกคนรู้ว่าคนในนี้เป็นแบบไหน
กรุณายกมือขึ้นถ้าคุณคิดว่าคุณเป็นเสรีนิยม หรือเอียงซ้าย
กรุณายกมือขึ้นสูงๆ เลย โอเคครับ
กรุณายกมือขึ้นถ้าคุณคิดว่าคุณเป็นอิสรเสรีนิยม
โอเค ประมาณ 24 คน
กรุณายกมือขึ้นถ้าคุณคิดว่าคุณเป็นคนหัวเอียงขวา หรืออนุรักษ์นิยม
หนึ่ง, สอง, สาม, สี่, ห้า -- ประมาณ 8-10 คน
โอเค มันชักจะเป็นปัญหาละ
เพราะถ้าหากว่าเป้าหมายของเราคืออยากเข้าใจโลก
อยากเข้าใจโลกให้ลึกซึ้งกว่าเดิม
การขาดความหลากหลายทางศีลธรรมของพวกเราที่นี่จะทำให้ทุกอย่างยากขึ้น
เพราะว่าเมื่อไรก็ตามที่ทุกคนมีความเชื่อเหมือนๆ กัน มีศีลธรรมชุดเดียวกัน
พวกเขาจะกลายเป็นทีม และเมื่อไรก็ตามที่จิตวิทยาแบบทีมเข้าครอบงำ
มันก็จะปิดกั้นการใช้ความคิดแบบใจกว้าง
ตอนที่ทีมเสรีนิยมแพ้ (พรรคเดโมแครตแพ้-ผู้แปล) อย่างเช่นปี 2004
หรือที่เกือบจะแพ้ตอนปี 2000 (เสียดสี-ผู้แปล) พวกเราก็ปลอบใจกันเอง
(เสียงหัวเราะ)
พวกเราพยายามอธิบายว่า ทำไมคนอเมริกันครึ่งหนึ่งถึงเลือกอีกทีมหนึ่ง
เราคิดว่า พวกเขาต้องถูกศาสนาทำให้ตาบอดแน่เลย หรือไม่ก็แค่โง่
(เสียงหัวเราะ)
(เสียงปรบมือ)
ทีนี้ ถ้าพวกคุณคิดว่า ครึ่งหนึ่งของอเมริกาเลือกพรรคริพับลิกัน
เพราะว่าพวกเขาถูกทำให้ตาบอดแบบนี้
สิ่งที่ผมจะบอกพวกคุณก็คือ พวกคุณถูกขังอยู่ในแมทริกซ์ทางศีลธรรม
ในแมทริกซ์ทางศีลธรรมนี้
ก่อนอื่น ผมหมายถึงแมททริกซ์แบบในหนัง "เดอะแมทริกซ์" เลย
แต่วันนี้ผมจะมาให้ตัวเลือกคุณ
คุณสามารถที่จะเลือกที่จะกินยาเม็ดสีน้ำเงิน ยึดติดกับสิ่งลวงตาที่ปลอบโยนคุณต่อไป (สีน้ำเงินเป็นสีของพรรคเดโมแครต-ผู้แปล)
หรือคุณจะลองกินยาเม็ดสีแดงดูก็ได้ (สีของพรรคริพับลิกัน-ผู้แปล)
ลองเรียนรู้จิตวิทยาทางศีลธรรม ก้าวออกมาข้างนอกแมทริกซ์ทางศีลธรรม
โอเค เนื่องจากผมรู้ว่า --
(เสียงปรบมือ)
โอเค ผมคิดว่าผมได้คำตอบแล้วครับ
ผมกำลังจะถามว่าคุณจะเลือกเม็ดไหน แต่คิดว่าคงไม่ต้องแล้วละ
พวกคุณทุกคนมีบุคลิกภาพแบบ "การเปิดรับประสบการณ์ใหม่ๆ" มาก ทั้งยัง
ดูเหมือนว่ายาเม็ดนั้นคงจะรสชาติดี และทุกคนก็พิถีพิถันเรื่องการกิน
เอาละ เลือกยาเม็ดสีแดงละกัน
เรามาศึกษาจิตวิทยาเชิงศีลธรรมกัน แล้วดูว่ามันจะนำเราไปสู่อะไร
มาเริ่มกันตั้งแต่ต้นดีกว่า
อะไรคือศีลธรรม และมันมาจากไหน
ความคิดที่แย่ที่สุดในวงการจิตวิทยา
คือความคิดที่ว่าจิตของมนุษย์ตอนเกิดมานั้นว่างเปล่า
จิตวิทยาพัฒนาการได้แสดงให้เราเห็นว่า
ตอนที่เด็กลืมตาดูโลกนั้น เด็กก็มีความรู้มากมายแล้ว
มีความรู้เกี่ยวกับโลกทางกายภาพ และโลกทางสังคม
ความรู้พวกนี้ก็ถูกใส่มาในตัวเด็ก ในลักษณะที่ทำให้ง่ายที่จะเรียนรู้บางสิ่งบางอย่าง
และยากที่จะเรียนรู้อีกบางอย่าง
นิยามที่ดีที่สุดของ"สิ่งที่มีมาแต่กำเนิด"ที่ผมเคยเห็น --
นิยามที่ทำให้ผมเห็นหลายๆอย่างชัดเจนมากขึ้น --
มาจากนักวิทยาศาสตร์ด้านสมอง แกรี่ มาคัส
เขากล่าวว่า "ระเบียบตั้งต้นในสมองคนเราไม่ได้ขึ้นอยู่กับประสบการณ์มากมาย
ธรรมชาติให้แบบร่างแรกมา แต่ประสบการณ์จะเป็นตัวปรับปรุงแบบนี้
สิ่งที่มีมาแต่กำเนิดไม่ได้หมายความว่าจะเปลี่ยนแปลงไม่ได้
มันหมายความว่าสมองถูกจัดระเบียบมาก่อนหน้าประสบการณ์"
โอเค แล้วอะไรละคือแบบร่างแรกของศีลธรรมในสมอง?
เพื่อที่จะเข้าใจมัน ผมและเพื่อนร่วมงาน เครก โจเซฟ
ได้ศึกษาค้นคว้างานวิชาการด้านมานุษยวิทยา
ที่เกี่ยวข้องกับความหลากหลายทางวัฒนธรรมด้านศีลธรรม
และก็ศึกษางานด้านจิตวิทยาเชิงวิวัฒนาการ มองหาสิ่งที่เหมือนกัน
อะไรคือสิ่งที่คนต่างสาขาพูดถึง
ที่คุณพบข้ามวัฒนธรรม และแม้แต่ข้ามสายพันธุ์สัตว์?
เราพบห้าเรื่อง -- ห้าเรื่องที่สองสาขาพูดถึงเหมือนกัน
เราเรียกมันว่า ห้าฐานรากของศีลธรรม
ฐานแรกคือ การป้องกัน/การดูแล
สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมทั้งหมดรวมทั้งมนุษย์มีระบบประสาทและฮอร์โมน
ที่ทำให้เราผูกพันกับคนอื่น ดูแลซึ่งกันและกัน
รู้สึกเมตตากรุณาต่อผู้อื่น โดยเฉพาะผู้ที่อ่อนแอและเปราะบาง
มันทำให้เรามีความรู้สึกรุนแรงต่อผู้ที่ทำร้ายคนอื่น
ฐานรากทางศีลธรรมข้อนี้อยู่เบื้องหลังประโยคทางศีลธรรมประมาณร้อยละ 70
ที่ผมเคยได้ยินจาก TED
ฐานรากทางศีลธรรมฐานที่สองคือ ความเป็นธรรม/ต่างตอบแทน
หลักฐานยังไม่ชัดว่า
สัตว์ชนิดอื่นมีพฤติกรรมแบบต่างตอบแทนหรือไม่
แต่หลักฐานในมนุษย์นั้นชัดเจนมาก
ภาพวาดของ นอร์แมน ร็อคเวลล์ ชิ้นนี้ชื่อ "โกลเดนรูล" (กฎทองคำ)
และแน่นอน เราได้ยินเรื่องนี้จาก คาเรน อาร์มสตรอง
ว่ามันเป็นฐานรากของศาสนาจำนวนมาก
ฐานรากทางศีลธรรมข้อสองนี้อยู่เบื้องหลังประโยคทางศีลธรรมอีกร้อยละ 30
ที่ผมได้ยินจาก TED
ฐานรากที่สามคือ ความจงรักภักดีต่อคนในกลุ่มตน
เราเจอกลุ่มแบบนี้ในสัตว์ต่างๆ --
เราเจอสัตว์ที่ร่วมมือกัน --
แต่ว่ากลุ่มพวกนี้มักจะเล็กมาก หรือไม่ก็เป็นกลุ่มพี่น้องท้องเดียวกัน
มีแต่ในมนุษย์นี้แหละที่เราพบกลุ่มคนขนาดใหญ่
ที่สามารถร่วมมือกัน รวมตัวกันเป็นกลุ่ม --
แต่ในกรณีนี้ กลุ่มต่างๆ สามัคคีกันเพื่่อต่อสู้กับกลุ่มอื่น
ปรากฏการณ์นี้น่าจะมาจากประวัติศาสตร์การอยู่แบบชนเผ่าของมนุษย์อย่างยาวนาน เป็นจิตวิทยาแบบชนเผ่า
จิตวิทยาแบบชนเผ่านี้เป็นสิ่งที่เพลิดเพลินมาก
จนกระทั่งแม้แต่ตอนนี้ ตอนที่เราไม่มีชนเผ่าแล้ว
เรายังทำให้มันเกิดขึ้นอีก เนื่องจากมันสนุก
(เสียงหัวเราะ)
ความสัมพันธ์ระหว่างกีฬากับสงคราม ก็เหมือนกับระหว่างภาพลามกกับเซ็กซ์
เป็นวิธีระบายแรงขับที่มีมานานมากแล้ว
ฐานรากที่สี่คือ อำนาจ/ความเคารพ
เราจะเห็นท่าทียำเกรงของสมาชิกสัตว์ที่มีสายพันธุ์ใกล้กัน --
แต่อำนาจในมนุษย์ไม่ได้ตั้งอยู่บนพละกำลังและความโหดเหี้ยมเสมอไป
เหมือนกับที่เป็นในสัตว์จำพวกลิง
มันขึ้นกับความเคารพแบบสมัครใจมากกว่า
บางครั้งมีองค์ประกอบของความรักด้วย
ฐานรากที่ห้าคือ ความบริสุทธิ์/ความศักดิ์สิทธิ์
ภาพวาดนี้ชื่อ "พรหมจรรย์อุปมา" (Allegory Of Chastity)
แต่ความบริสุทธิ์ไม่ใช่แค่เรื่องของการเก็บกดเพศสภาพของผู้หญิง
มันเกี่ยวกับอุดมคติและความคิดอะไรก็ตาม
ที่บอกว่าคุณเข้าถึงคุณธรรมได้
ด้วยการควบคุมสิ่งที่คุณทำกับร่างกายของคุณ
ด้วยการควบคุมสิ่งที่คุณใส่เข้าไปในร่างกายของคุณ
ขณะที่ฝ่ายขวาทางการเมืองมักจะโยงเรื่องเพศเข้ากับเรื่องความบริสุทธิ์มากกว่า
ฝ่ายซ้ายทางการเมืองก็โยงเรื่องของอาหารเข้ากับเรื่องความบริสุทธิ์มากจริงๆ
ทุกวันนี้อาหารถูกโยงอย่างสุดๆ ว่าเป็นเรื่องของศีลธรรม
และส่วนใหญ่มันก็เกี่ยวกับความคิดเรื่องความบริสุทธิ์
เกี่ยวกับสิ่งที่คุณยินดีสัมผัส หรือใส่เข้าไปในร่างกาย
ผมเชื่อว่า ทั้งหมดนี้เป็นห้าสิ่งที่มีความเป็นไปได้ที่สุด
ที่ธรรมชาติจารึกในแบบร่างแรกของศีลธรรม
ผมคิดว่า พวกเรามีแบบร่างนี้ติดตัวมาตั้งแต่เกิด
เตรียมให้เราพร้อมที่จะเรียนรู้
ไม่รู้ว่าระหว่างที่แมกซ์ ลูกชายของผม โตขึ้นในเมืองมหาวิทยาลัยแบบเสรีนิยม
แบบร่างแรกของเขาจะถูกปรับเปลี่ยนไปอย่างไร?
และในที่สุด ศีลธรรมของเขาจะแตกต่างอย่างไรกับ
เด็กที่เกิดทางตอนใต้ไป 60 ไมล์จากเมืองลินซ์เบิร์ก ที่เวอร์จิเนีย รัฐที่พวกเราอยู่?
เพื่อที่จะโยงถึงความหลากหลายทางวัฒนธรรม ผมจะใช้อุปมาอีกอย่าง
ถ้ามีห้าระบบที่ทำงานในจิตใจมนุษย์จริงๆ --
ห้าแหล่งที่มาของสามัญสำนึกและอารมณ์ของเรา --
ถ้าเป็นเช่นนี้ เราจะสามารถเปรียบศีลธรรมในจิตใจ
ได้กับเครื่องปรับเสียงที่มีห้าช่อง
คุณสามารถตั้งแต่ละช่องให้มีค่าแตกต่างกัน
ผมกับเพื่อนร่วมงาน คือ ไบรอัน โนเซค และ เจสซี แกรห์ม
ได้ทำแบบสอบถามขึ้นมา ซึ่งพวกเราไปโพสบนเว็บ www.YourMorals.org
จนถึงตอนนี้ มีคน 30,000 คนมาตอบแบบสอบถาม ซึ่งคุณก็เข้าไปตอบได้นะครับ
สิ่งที่เราพบก็คือ
นี่เป็นข้อมูลที่เก็บจากคนอเมริกัน 23,000 คน
ผมพลอตคะแนนของพวกเสรีนิยมไว้ด้านซ้าย
คะแนนของพวกอนุรักษ์นิยมไว้ด้านขวา และคนที่มีคะแนนกลางๆ ไว้ตรงกลาง
เส้นสีฟ้าแสดงคำตอบของผู้คน
โดยเฉลี่ยแล้ว ถ้าดูคำถามเกี่ยวกับอันตราย
คุณจะเห็นว่า ผู้คนให้ความใส่ใจกับเรื่องการป้องกัน/การดูแล
พวกเขาให้ความสำคัญมากกับประโยคทำนองนี้
พอๆ กันทุกกลุ่ม แต่เราก็สังเกตด้วยว่า
ชาวเสรีนิยมใส่ใจกับหัวข้อนี้มากกว่าชาวอนุรักษ์นิยมเล็กน้อย ดูจากเส้นมันเอียงลงมา
ประเด็นความเป็นธรรมก็มีลักษณะเดียวกัน
แต่ดูอีกสามเส้นสิครับ
ชาวเสรีนิยมมีคะแนนค่อนข้างต่ำ
แปลว่าพวกเขากำลังบอกว่า "ไม่ใช่ เรื่องนี้ไม่เกี่ยวกับศีลธรรม
การมีอำนาจในกลุ่มตนเอง ความบริสุทธิ์ เรื่องพรรค์นี้ไม่เกี่ยวอะไรกับศีลธรรมเลย ฉันปฏิเสธ"
แต่เมื่อผู้คนเอียงไปด้านอนุรักษ์นิยมมากขึ้น ค่านิยมพวกนี้ก็จะมีค่ามากขึ้นตาม
เราอาจจะพูดได้ว่าชาวเสรีนิยมมี -- ประมาณว่ามีสองช่อง
หรือ "ศีลธรรมสองรากฐาน"
ขณะที่ชาวอนุรักษ์นิยมมีห้ารากฐาน
หรือมีศีลธรรมห้าช่องนั่นเอง
เราพบปรากฏการณ์นี้ในทุกประเทศที่เราทำวิจัย
นี่คือข้อมูลจากคนแคนาดา 1,100 คน
ผมจะเปิดสไลด์ให้ดูเร็วๆ นะครับ
ข้อมูลจากอังกฤษ, ออสเตรเลีย, นิวซีแลนด์, ยุโรปตะวันตก, ยุโรปตะวันออก
อเมริกาใต้, ตะวันออกกลาง, เอเชียตะวันออก และเอเชียใต้
จากกราฟพวกนี้ เราพบด้วยว่า
กราฟจะชันกว่าในประเด็นการเข้าข้างกลุ่มตน, อำนาจ และความบริสุทธิ์
ซึ่งแสดงให้เห็นว่าในแต่ละประเทศ
ผู้คนไม่ได้ขัดแย้งกันเรื่องการทำร้ายผู้อื่นและความเป็นธรรม
ทุกคน -- ผมหมายความว่า เราถกเถียงกันว่าอะไรเป็นธรรมหรือไม่เป็น --
แต่ทุกคนเห็นพ้องต้องกันว่า การทำร้ายผู้อื่นและความเป็นธรรมเป็นเรื่องสำคัญ
การถกเถียงเรื่องศีลธรรมภายในวัฒนธรรมต่างๆ นั้น
มักจะเป็นเรื่องของการเข้าข้างกลุ่มตัวเอง อำนาจ และความบริสุทธิ์
ผลวิจัยนี้พบได้บ่อยมาก เราพบมันไม่ว่าจะถามคำถามแบบไหน
ในงานวิจัยชิ้นหนึ่งเมื่อไม่นานมานี้
เราถามผู้คนว่า สมมติว่าคุณกำลังจะได้หมามาตัวหนึ่ง
คุณเลือกพันธุ์หมาที่อยากได้แล้ว
คุณพบข้อมูลบางอย่างเกี่ยวกับหมาพันธุ์นี้
สมมติคุณได้รู้ว่าหมาพันธุ์นี้รักอิสระ
และมองเจ้าของว่าเป็นเพื่อน เป็นผู้ที่เท่าเทียมกับมัน
ถ้าคุณเป็นพวกเสรีนิยม คุณจะพูดว่า "เจ๋งมากเลยถ้างั้น!"
เนื่องจากพวกเสรีนิยมมักจะบอกหมาว่า "ไปคาบมาหน่อยนะ ขอร้อง"
(เสียงหัวเราะ)
แต่ถ้าคุณเป็นพวกอนุรักษ์นิยม หมาแบบนี้ไม่น่าสนเท่าไร
ถ้าคุณอนุรักษ์นิยม และคุณพบว่าหมาพันธุ์นี้ซื่อสัตย์มาก
ภักดีกับบ้านและครอบครัวของมันมาก ไม่เป็นมิตรเท่าไรกับคนแปลกหน้า
สำหรับชาวอนุรักษ์นิยม ความภักดีเป็นสิ่งดี หมาควรจะภักดีต่อเจ้านาย
แต่สำหรับชาวเสรีนิยม ดูเหมือนว่าหมาตัวนี้
กำลังสมัครเป็นตัวแทนพรรคริพับลิกัน
(เสียงหัวเราะ)
คุณอาจจะบอกว่า โอเค
เหล่านี้คือความแตกต่างระหว่างเสรีนิยมกับอนุรักษ์นิยม
แต่ว่าอะไรล่ะที่ทำให้รากฐานอีกสามอย่างเป็นเรื่องของศีลธรรม?
เรื่องพวกนี้เป็นแค่รากฐานของโรคกลัวชาวต่างชาติ
และอำนาจนิยม และลัทธิพิวริแตนมิใช่หรือ?
อะไรทำให้มันเป็นศีลธรรมขึ้นมา?
ผมคิดว่า คำตอบอยู่ในบานพับภาพอันน่าทึ่ง ฝีมือ เฮียโรนิมุส บอสช์
"เดอะ การ์เดน ออฟ เอริธ์ที ดีไลท์ส์"
ในบานพับแรก เราจะเห็นชั่วขณะของการสร้างโลก
ทุกอย่างมีระบบระเบียบสวยงาม ทั้งคนและสัตว์
กำลังทำในสิ่งที่พวกเขาสมควรทำ อยู่ในที่ๆ พวกเขาสมควรอยู่
แต่เนื่องจากวิถีโลกเป็นแบบนี้ ทุกสิ่งทุกอย่างก็เปลี่ยนไป
ทุกคนทำอะไรๆ ตามใจตัวเอง
ทำอะไรๆ ตามใจกับรูทุกรูของทุกคนและทุกตัว
บางคนอาจตระหนักว่า นี่มันทศวรรษ 1960 นี่นา
(เสียงหัวเราะ)
แต่ยุค 60 ก็เปิดทางให้ยุค 70 อย่างเลี่ยงไม่พ้น
ยุคที่การเชือดเฉือนรูต่างๆ ทำให้เจ็บปวดมากกว่าเดิม
แน่นอน บอสช์เรียกสถานที่แบบนี้ว่า นรก
ดังนั้นในบานพับภาพนี้ ในภาพทั้งสาม
แสดงความจริงนิรันดรที่ว่า ระเบียบมักจะเสื่อมสลายตามกาลเวลา
การเสื่อมสลายคือสัจธรรมของสังคม
แต่ถ้าคุณคิดว่านี่เป็นแค่จินตนาการส่วนหนึ่งของชาวคริสต์
ซึ่งดูจะมีปัญหาแปลกๆ เกี่ยวกับความเพลิดเพลิน
นี่คือเรื่องเดียวกันครับ การถ่ายทอดแบบเดียวกัน
ในงานวิจัยที่ลงวารสาร เนเจอร์ เมื่อไม่กี่ปีก่อน
เอิร์นส์ เฟย์ร์ และ ไซมอน กาชเตอร์ ให้คนเล่นภาวะเขาควายของสาธารณสมบัติ
ในเกมนี้ คุณให้เงินคนก้อนหนึ่ง
เสร็จแล้วในแต่ละตา
พวกเขาเอาเงินเท่าไหร่ใส่กองกลางก็ได้
แล้วนักวิจัยจะเพิ่มเงินให้สองเท่าของกองกลาง
สุดท้ายก็แบ่งกองกลางให้กับผู้ร่วมวิจัย คนละเท่าๆ กัน
ซึ่งก็เป็นการเปรียบเทียบกับประเด็นสิ่งแวดล้อมที่ดีมาก
ในเรื่องสิ่งแวดล้อม เรากำลังขอให้คนเสียสละ
พวกเขาไม่ได้ประโยชน์เท่าไรจากการเสียสละ
คุณอยากให้คนอื่นเสียสละ ไม่ใช่ตัวคุณ
แต่ทุกคนก็อยากเป็นคนที่ตีตั๋วฟรี
สิ่งที่เกิดขึ้นคือ ตอนแรกทุกคนก็ร่วมมือกันดีอยู่
เกมนี้เล่นแบบนิรนาม ไม่เปิดเผยตัวนะครับ
ในรอบแรก ทุกคนใส่เงินประมาณครึ่งหนึ่งของที่เขาได้รับ ลงในกองกลาง
แต่พวกเขาก็พบอย่างรวดเร็วว่า "นี่แน่ะ คนอื่นไม่เห็นให้เงินเท่าไหร่เลย
ฉันไม่อยากเป็นไอ้งั่ง ฉันไม่ร่วมมือดีกว่า"
ทีนี้การร่วมมือกันก็เลยเสื่อมลงอย่างรวดเร็ว จากดีพอควร ไปถึงเกือบไม่มีเลย
แต่แล้ว -- เคล็ดลับอยู่ตรงนี้ครับ --
ในรอบที่เจ็ด เฟย์ร์กับกาชเตอร์บอกผู้ร่วมเล่นเกมว่า
"ทุกคนครับ เรามีกฏใหม่
ถ้าหากคุณอยากให้เงินของคุณเองบางส่วน
เพื่อลงโทษคนที่ไม่ใส่กองกลางเลย คุณก็ทำได้นะ"
ทันทีที่คนได้ยินว่ามีเรื่องการลงโทษ
พวกเขาก็ร่วมมือกันมากขึ้น
มากขึ้นและมากขึ้นเรื่อยๆ
มีงานวิจัยเยอะมากครับที่ชี้ให้เห็นว่า การลงโทษสำคัญมากในการแก้ปัญหาความร่วมมือ
ไม่พอหรอกที่จะดึงดูดแรงจูงใจด้านดีของผู้คน
คุณต้องมีกลไกลงโทษบางอย่างด้วย
แม้มันจะเป็นแค่ความอับอาย ขายหน้า หรือนินทาก็ตาม
คุณต้องมีกลไกลงโทษ เพื่อดึงดูดให้คน
ร่วมมือกันเวลาอยู่ในกลุ่มขนาดใหญ่
งานวิจัยเมื่อไม่นานมานี้บางชิ้นเสนอว่า ศาสนา --
นั่นคือ การพูดถึงพระเจ้า ทำให้คนนึกถึงพระเจ้า --
ในบางสถานการณ์ทำให้คนร่วมมือกันมากขึ้น ทำตัวเป็นประโยชน์ต่อสังคมมากขึ้น
นักวิจัยบางคนคิดว่าศาสนาคือการประยุกต์
วิวัฒนาการทั้งทางวัฒนธรรมและชีววิทยา
เพื่อสร้างความสามัคคีในกลุ่มคน
ส่วนหนึ่งช่วยให้พวกเขาไว้เนื้อเชื่อใจกัน
ซึ่งจะทำให้สามารถแข่งขันกับกลุ่มอื่นอย่างมีประสิทธิผลกว่า
ผมคิดว่าผลการวิจัยนี้เป็นจริง
ถึงแม้มันจะเป็นประเด็นที่ถกเถียงกันมากก็ตาม
แต่ผมสนใจศาสนาเป็นพิเศษ
สนใจต้นตอของศาสนา และสิ่งที่ศาสนาทำกับเราและทำให้เรา
เพราะผมคิดว่า สิ่งมหัศจรรย์ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดในโลกไม่ใช่หุบเหวแกรนด์แคนยอน
แกรนด์แคนยอนนั้นง่ายมาก
มันแค่ต้องใช้หินเยอะๆ น้ำเยอะๆ ลมแรงๆ และเวลานานมหาศาล
แค่นี้คุณก็มีแกรนด์แคนยอนแล้ว
ไม่ซับซ้อนเท่าไหร่หรอกครับ
สิ่งที่ซับซ้อนจริงๆ คือ
มีคนอาศัยอยู่ในที่อย่างแกรนด์แคนยอน
พวกเขาร่วมมือกัน ในที่แบบนี้หรือในทุ่งหญ้าแอฟริกา
ชายฝั่งน้ำแข็งของอะแลสกา หมู่บ้านบางแห่งทำนองนี้
เติบใหญ่ขึ้นเป็นมหานครบาบิโลน โรม และเทโนชทิตลาน
เกิดขึ้นได้อย่างไร?
นี่คือความมหัศจรรย์ขั้นเทพ อธิบายยากกว่ากำเนิดแกรนด์แคนยอนเยอะ
ผมคิดว่า คำตอบคือพวกเขาใช้เครื่องมือทั้งหมดเท่าที่มี
ใช้จิตวิทยาทางศีลธรรมของเราทั้งหมด
ในการสร้างกลุ่มที่ร่วมมือกัน
ใช่ คุณต้องใส่ใจเรื่องการทำร้ายทำลาย
คุณต้องมีจิตวิทยาว่าด้วยความยุติธรรม
แต่การจัดระเบียบกลุ่มจะง่ายขึ้นมาก ถ้าหากคุณมีกลุ่มย่อยได้
ถ้าหากกลุ่มย่อยเหล่านั้นมีโครงสร้างภายในบางอย่าง
มีอุดมการณ์ร่วมกันบางอย่างที่บอกสมาชิก
ให้ระงับตัณหาของตัวเอง ให้เสาะแสวงหาเป้าหมายที่สูงส่งกว่า
ทีนี้เราก็มาถึงจุดสำคัญของความเห็นต่าง
ระหว่างชาวเสรีนิยมกับอนุรักษ์นิยม
เพราะชาวเสรีนิยมปฏิเสธรากฐานสามเรื่อง
พวกเขาบอกว่า "มาฉลองความหลากหลายกันดีกว่า ไม่ใช่สมาชิกภาพของกลุ่มย่อย"
พวกเขาบอกว่า "มาตั้งคำถามต่อผู้มีอำนาจกัน"
และบอกว่า "อย่าเอากฎหมายของคุณมาแตะต้องตัวฉัน"
ชาวเสรีนิยมมีแรงจูงใจที่สูงส่งนะครับเวลาทำแบบนี้
เพราะอำนาจและศีลธรรมแบบจารีตนิยมอาจกดขี่ผู้คนมาก
และจำกัดสิทธิของคนที่มีฐานะต่ำสุด สตรี หรือคนนอกคอก
ชาวเสรีนิยมพูดแทนผู้อ่อนแอ และผู้ที่ถูกกดขี่
พวกเขาอยากเห็นการเปลี่ยนแปลงและความยุติธรรม แม้จะต้องเสี่ยงกับความวุ่นวาย
เสื้อยืดของผู้ชายคนนี้พูดว่า "เลิกบ่น เริ่มปฏิวัติดีกว่า"
ถ้าหากคุณมีระดับความเปิดรับประสบการณ์สูง การปฏิวัติก็เป็นเรื่องดี
มันคือการเปลี่ยนแปลง ความสนุก
ในทางกลับกัน ชาวอนุรักษ์นิยมพูดแทนสถาบันและประเพณี
พวกเขาอยากเห็นระเบียบสังคม แม้ว่าจะทำให้ผู้ที่อยู่ต่ำสุดเดือดร้อน
ปัญญาที่ยิ่งใหญ่ของสำนักอนุรักษ์นิยมคือ ระเบียบเป็นสิ่งที่บรรลุยากมาก
มันมีค่าจริงๆ และก็ง่ายมากที่จะสูญเสียไป
ดังนั้นก็อย่างที่ เอ็ดมุนด์ เบิร์ก ว่าไว้ - "เราจะต้องตระหนักในขีดจำกัด
และอิสรภาพของมนุษย์ ว่าเป็นสิทธิมนุษยชนทั้งคู่"
เขาพูดประโยคนี้หลังยุคปฏิวัติฝรั่งเศสอันวุ่นวาย
เอาล่ะครับ เมื่อคุณได้เห็นแล้ว
ว่าทั้งชาวเสรีนิยมและอนุรักษ์นิยมต่างก็มีสิ่งดีๆ มามอบให้กับเรา
มองเห็นว่าพวกเขาสร้างสมดุลระหว่างการเปลี่ยนแปลงกับความมั่นคง --
ผมคิดว่าเราก็จะสามารถเดินออกไปข้างนอกเมทริกซ์ทางศีลธรรมได้
นี่คือปัญญาลึกล้ำของศาสนาจากเอเชีย
ลองนึกถึงหยินกับหยางดูสิครับ
หยินกับหยางไม่ใช่ศัตรูกัน มันไม่ได้เกลียดกัน
หยินกับหยางต่างก็จำเป็นทั้งคู่ เหมือนกับกลางคืนและกลางวัน
จำเป็นต่อการให้โลกนี้ทำงาน
คุณพบประเด็นเดียวกันในศาสนาฮินดู
ศาสนาฮินดูมีพระเจ้าเยอะมาก
สององค์ในนั้นคือ พระวิษณุผู้พิทักษ์ และพระศิวะผู้ทำลาย
ภาพนี้แสดงพระเจ้าทั้งสององค์ในร่างเดียว
พระวิษณุอยู่ทางด้านซ้าย
ดังนั้นเรามองได้ว่า พระวิษณุคือพระเจ้าหัวอนุรักษ์นิยม
ส่วนพระศิวะอยู่ทางด้านขวา
พระศิวะคือพระหัวเสรีนิยม -- ทั้งสองทำงานร่วมกัน
ศาสนาพุทธก็มีเรื่องทำนองเดียวกัน
ผมคิดว่าข้อเขียนสองท่อนนี้ผนวกรวมปัญญาที่ลึกล้ำที่สุด
เท่าที่จิตวิทยาศีลธรรมได้ค้นพบ
เซิงฉาน ปรมาจารย์เซน กล่าวไว้ว่า
"ถ้าเธออยากให้ความจริงปรากฏอย่างชัดเจนต่อหน้า จงอย่าหนุนหรือต้านอะไร
เพราะการต่อสู้ระหว่างหนุนและต้านคือโรคที่ร้ายแรงที่สุดของจิต"
ตอนนี้โชคร้ายที่มันเป็นโรค
ซึ่งรุมเร้าผู้นำโลกหลายคน
แต่ก่อนที่คุณจะรู้สึกว่าเหนือกว่า จอร์จ บุช
ก่อนที่คุณจะโยนหินประท้วง ถามตัวเองครับว่า คุณยอมรับไหม
คุณยอมรับการเดินออกจากการต่อสู้ระหว่างธรรมะกับอธรรมหรือไม่?
คุณจะไม่หนุนและไม่ต้านอะไรเลยได้หรือไม่?
แล้วยังไง? คุณควรจะทำอะไร?
ผมคิดว่าถ้าคุณนำเอาปัญญาที่ยิ่งใหญ่ที่สุด
จากปรัชญาและศาสนาโบราณในเอเชีย
และเอามันมารวมกับผลการวิจัยล่าสุดในจิตวิทยาศีลธรรม
คุณจะได้ข้อสรุปว่า --
จิตที่เปี่ยมศีลธรรมของเราถูกวิวัฒนาการในธรรมชาติออกแบบ
มาให้ทำงานกันเป็นทีม แบ่งฝักแบ่งฝ่ายสู้กับทีมอื่น
ทำให้เราตาบอดต่อความจริง
แล้วคุณควรทำอย่างไร? ผมกำลังบอกว่าคุณไม่ควรดิ้นรน
เชื่อในคำของปรมาจารย์เซิงฉาน หยุดตรงนี้
หยุดดิ้นรนต่อสู้หนุนหรือต้าน อย่างนั้นหรือเปล่า?
เปล่าเลยครับ ผมไม่ได้หมายความอย่างนั้น
พวกคุณคือกลุ่มคนที่น่าทึ่ง ที่กำลังทำอะไรๆ มากมาย
กำลังใช้พรสวรรค์ มันสมอง พละกำลัง และเงินมากมาย
เพื่อทำให้โลกนี้ดีกว่าเดิม กำลังต่อสู้
กับอธรรม กำลังแก้ปัญหา
แต่ก็อย่างที่เราเรียนรู้จาก ซามานธา พาวเวอร์ ในเรื่องของเธอ
เกี่ยวกับ เซอร์จิโอ วิเอรา เดอ เมลโล ว่า คุณวิ่งปุเลงๆ เข้าไปไม่ได้
วิ่งเข้าไปพร้อมคำราม "คุณผิด ฉันถูก" ไม่ได้
เพราะเราก็เห็นแล้วว่า ทุกคนคิดว่าตัวเองถูกทั้งนั้น
ปัญหาหลายปัญหาที่เราต้องแก้ไข
คือปัญหาที่วิธีแก้อยู่ในการเปลี่ยนแปลงคนอื่น
ทีนี้ถ้าคุณอยากเปลี่ยนแปลงคนอื่น วิธีที่ดีกว่าการตัดสินผิดถูก
คือการทำความเข้าใจก่อนว่า เราคือใคร เข้าใจจิตวิทยาทางศีลธรรมของเรา
เข้าใจว่าเราทุกคนคิดว่าเราถูก เสร็จแล้วก็เดินออก
เดินออกไปแม้เพียงชั่วครู่ ไปคุยกับท่านเซิงฉาน
เดินออกจากเมทริกซ์ศีลธรรม
เพื่อออกไปดูว่ามันเป็นแค่การดิ้นรน
แบบที่ทุกคนคิดว่าตัวเองอยู่ฝ่ายธรรมะ
และทุกคนก็มีเหตุผล ถึงแม้คุณจะไม่เห็นด้วยกับพวกเขา
ทุกคนก็มีเหตุผลรองรับสิ่งที่พวกเขาทำ
เดินออกไปสิครับ
ถ้าคุณทำอย่างนั้น นั่นก็คือก้าวสำคัญต่อการพัฒนาความถ่อมตัวทางศีลธรรม
สลัดทิฐิมานะที่หลงตัวเอง
อันเป็นธรรมชาติปกติของมนุษย์
ลองนึกถึงท่านดาไลลามะ
นึกถึงอำนาจทางศีลธรรมของท่านดาไลลามะ
อำนาจนั้นมาจากความถ่อมตนทางศีลธรรมของท่านครับ
ดังนั้นผมจึงคิดว่า ประเด็นของการบรรยายในครั้งนี้
ซึ่งก็เป็นประเด็นของ TED เช่นกัน
คือ พวกคุณคือกลุ่มที่มีส่วนร่วมอย่างหลงใหลทุ่มเท
ในการเปลี่ยนแปลงโลกนี้ให้ดีกว่าเดิม
คนที่นี่เป็นอย่างนั้น หลงใหลอย่างมุ่งมั่น
พยายามเปลี่ยนโลกนี้ให้ดีกว่าเดิม
แต่ผมคิดว่าทุกคนก็หลงใหลทุ่มเทต่อความจริงเช่นกัน
ดังนั้นผมจึงคิดว่า คำตอบคือการใช้ความหลงใหลทุ่มเท
ต่อความจริง แปลงมันให้เป็นอนาคตที่ดีกว่าเดิมสำหรับเราทุกคน
ขอบคุณครับ
(เสียงปรบมือ)