Υποθέστε ότι δύο Αμερικανοί φίλοι ταξιδεύουν μαζί στην Ιταλία.
Πηγαίνουν να δουν το "Δαβίδ" του Μιχαήλ-Άγγελου
και όταν τελικά φτάνουν μπροστά στο άγαλμα
μένουν και οι δύο κολώνες.
Ο πρώτος -- θα τον λέμε Άνταμ --
είναι καθηλωμένος από την ομορφιά της άψογης ανθρώπινης μορφής.
Ο δεύτερος -- θα τον λέμε Μπιλ --
είναι καθηλωμένος από ντροπή που κοιτάζει το πράγμα εκεί στο κέντρο.
Οπότε ορίστε η ερώτησή μου για εσάς:
ποιος από τους δύο ήταν πιο πιθανό να έχει ψηφίσει τον Τζορτζ Μπους
και ποιος τον Αλ Γκορ;
Δεν χρειάζεται να σηκώσετε χέρια
επειδή όλοι μας έχουμε τα ίδια πολιτικά στερεότυπα.
Όλοι γνωρίζουμε ότι είναι ο Μπιλ.
Και σε αυτή την περίπτωση, το στερεότυπο αντιστοιχεί στην πραγματικότητα.
Είναι στ' αλήθεια γεγονός ότι οι φιλελεύθεροι παίρνουν μεγαλύτερη βαθμολογία από ό,τι οι συντηρητικοί
σε ένα κύριο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας που ονομάζεται δεκτικότητα στις νέες εμπειρίες
Οι άνθρωποι που παίρνουν μεγάλη βαθμολογία στη δεκτικότητα στις νέες εμπειρίες
αποζητούν την νεωτερικότητα, την ποικιλομορφία, τη διαφορετικότητα, τις νέες ιδέες, τα ταξίδια.
Οι άνθρωποι με χαμηλή βαθμολογία λατρεύουν πράγματα που είναι οικεία, ασφαλή και αξιόπιστα.
Εάν γνωρίζετε γι' αυτό το χαρακτηριστικό,
μπορείτε να κατανοήσετε αρκετούς από τους γρίφους της ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Μπορείτε να κατανοήσετε γιατί οι καλλιτέχνες είναι τόσο διαφορετικοί από τους λογιστές.
Μπορείτε μάλιστα να προβλέψετε τι βιβλία τους αρέσει να διαβάζουν,
σε τι είδους μέρη τους αρέσει να ταξιδεύουν
και τι είδους φαγητά τους αρέσει να τρώνε.
Μόλις κατανοήσετε αυτό το χαρακτηριστικό μπορείτε να κατανοήσετε
γιατί κάποιος θα έτρωγε στα Applebee's, αλλά όχι κάποιος που ξέρετε.
(Γέλια)
Αυτό το χαρακτηριστικό μάς λέει πολλά επίσης για την πολιτική.
Ο κύριος ερευνητής αυτού του χαρακτηριστικού, ο Ρόμπερτ ΜακΚρέι λέει ότι
"Τα δεκτικά άτομα έχουν μια συγγένεια με τις φιλελεύθερες, προοδευτικές, αριστερές πολιτικές απόψεις" --
τους αρέσει μια κοινωνία που είναι ανοικτή και εξελισσόμενη --
"ενώ τα κλειστά άτομα προτιμούν συντηρητικές, παραδοσιακές, δεξιές απόψεις."
Αυτό το χαρακτηριστικό μάς λέει πολλά σχετικά με τα είδη των ομάδων που συμμετέχουν οι άνθρωποι.
Όποτε ορίστε η περιγραφή μιας ομάδας που βρήκα στο διαδίκτυο.
Τι είδους άνθρωποι θα συμμετείχαν σε μια παγκόσμια κοινότητα
δεκτική ανθρώπων από κάθε πεδίο και κουλτούρα,
οι οποίοι αναζητούν μια βαθύτερη κατανόηση του κόσμου
και οι οποίοι ελπίζουν να μετατρέψουν αυτήν την κατανόηση σε ένα καλύτερο μέλλον για όλους μας;
Αυτό είναι από κάποιον τύπο που τον λένε TED.
(Γέλια)
Λοιπόν, για να δούμε τώρα, εάν η δεκτικότητα προβλέπει ποιος θα γίνει φιλελεύθερος
και [εάν] η δεκτικότητα προβλέπει ποιος θα γίνει ένας TEDster [μέλος της κοινότητας του TED]
τότε ίσως μπορούμε να προβλέψουμε ότι οι περισσότεροι TEDsters είναι φιλελεύθεροι;
Για να το δούμε.
Θα σας ζητήσω να σηκώσετε το χέρι σας για το εάν είστε φιλελεύθερος, αριστερός --
σε κοινωνικά ζητήματα για τα οποία συζητάμε, κυρίως --
ή συντηρητικός, και θα σας δώσω μια τρίτη επιλογή,
επειδή γνωρίζω ότι υπάρχει και ένας αριθμός φιλελευθεριακών [libertarians] στο ακροατήριο.
Επομένως, αμέσως τώρα, παρακαλώ σηκώστε το χέρι σας --
και εσείς από το σπίτι,
ας επιτρέψουμε στον καθένα να δει ποιοι είναι εδώ.
Παρακαλώ σηκώστε το χέρι σας εάν θα λέγατε ότι είστε φιλελεύθερος ή αριστερός.
Παρακαλώ σηκώστε το χέρι σας τώρα. ΟΚ.
Παρακαλώ σηκώστε το χέρι σας εάν θα λέγατε ότι είστε φιλελευθεριακός.
ΟΚ, περίπου μια - δυο ντουζίνες.
Και παρακαλώ σηκώστε το χέρι σας εάν θα λέγατε ότι είστε δεξιοί ή συντηρητικοί.
Ένας, δυο, τρεις, τέσσερις, πέντε -- περίπου οχτώ ή δέκα.
ΟΚ. Αυτό είναι λιγάκι πρόβλημα.
Επειδή εάν ο σκοπός μας είναι να κατανοήσουμε τον κόσμο,
να αναζητήσουμε μια βαθύτερη κατανόηση του κόσμου,
η γενικότερη έλλειψη ηθικής ποικιλομορφίας εδώ θα το κάνει πιο δύσκολο.
Επειδή όταν όλοι οι άνθρωποι μοιράζονται τις αξίες τους, όταν όλοι οι άνθρωποι μοιράζονται την ηθική τους,
μετατρέπονται σε μια ομάδα και μόλις επιστρατεύσετε την ψυχολογία της ομάδας
αυτή εμποδίζει κάθε ανοιχτόμυαλη σκέψη.
Όταν η ομάδα των φιλελευθέρων χάνει, όπως έγινε το 2004
και όπως σχεδόν έγινε το 2000, παρηγορούμε τους εαυτούς μας.
(Γέλια)
Προσπαθούμε να εξηγήσουμε γιατί η μισή Αμερική ψήφισε την άλλη ομάδα.
Σκεφτόμαστε ότι θα πρέπει να έχουν τυφλωθεί από τη θρησκεία ή από απλή ηλιθιότητα.
(Γέλια)
(Χειροκρότημα)
Επομένως, εάν σκέφτεστε ότι η μισή Αμερική ψηφίζει Ρεπουμπλικάνους
επειδή είναι τυφλωμένοι με αυτόν τον τρόπο,
τότε το μήνυμά μου σε εσάς είναι ότι είστε παγιδευμένοι σε ένα ηθικό καλούπι,
σε ένα συγκεκριμένο ηθικό καλούπι.
Και λέγοντας καλούπι εννοώ κυριολεκτικά το καλούπι όπως στην ταινία."The Matrix".
Αλλά βρίσκομαι σήμερα εδώ για να σας δώσω μια επιλογή.
Μπορείτε είτε να πάρετε το μπλε χάπι και να ακολουθήσετε τις παρήγορες πλάνες σας,
ή μπορείτε να πάρετε το κόκκινο χάπι,
να μάθετε λίγη ηθική ψυχολογία και να βγείτε έξω από το ηθικό καλούπι.
Τώρα, επειδή γνωρίζω --
(Χειροκρότημα)
ΟΚ, υποθέτω ότι αυτό απαντάει το ερώτημά μου.
Ήμουν έτοιμος να σας ρωτήσω ποιο διαλέξατε, αλλά δεν χρειάστηκε.
Παίρνετε όλοι υψηλή βαθμολογία στη δεκτικότητα στην εμπειρία και εκτός αυτού
δείχνει πως μπορεί να έχει και ωραία γεύση και είστε όλοι επικούρειοι.
Επομένως ας διαλέξουμε το κόκκινο χάπι.
Ας μελετήσουμε λίγη ηθική ψυχολογία και να δούμε που θα μας βγάλει.
Ας αρχίσουμε από την αρχή.
Τι είναι η ηθική και από που προκύπτει;
Η χειρότερη ιδέα σε όλη τη ψυχολογία
είναι η ιδέα ότι ο νους είναι ένας άγραφος πίνακας κατά τη γέννηση.
Η αναπτυξιακή ψυχολογία έχει δείξει
ότι τα παιδιά έρχονται στον κόσμο ήδη γνωρίζοντας τόσα πολλά
για τον φυσικό και τον κοινωνικό κόσμο
και είναι προγραμματισμένα να διευκολύνουν τόσο πολύ τους εαυτούς τους να μάθουν ορισμένα πράγματα
ενώ δυσκολεύονται να μάθουν άλλα πράγματα.
Ο καλύτερος ορισμός των εγγενών ιδιοτήτων που έχω συναντήσει --
αυτός μου ξεκαθαρίζει τόσα πολλά πράγματα --
προέρχεται από τον επιστήμονα του εγκεφάλου Γκάρι Μάρκους.
Λέει, "Η αρχική οργάνωση του εγκεφάλου δεν εξαρτάται τόσο πολύ από την εμπειρία.
Η φύση παρέχει ένα αρχικό προσχέδιο, το οποίο η εμπειρία αναθεωρεί στη συνέχεια.
Προσχεδιασμένο δεν σημαίνει και ανεπηρέαστο -
σημαίνει σχεδιασμένο πριν από την εμπειρία."
ΟΚ, τότε τι περιλαμβάνεται στο αρχικό προσχέδιο του ηθικού νου;
Για να το ανακαλύψουμε, ο συνάδελφός μου Γκρεγκ Τζόσεφ και εγώ
διαβάσαμε διεξοδικά τη βιβλιογραφία πάνω στην ανθρωπολογία,
στην πολιτισμική ποικιλομορφία επί της ηθικής
και επίσης πάνω στην εξελικτική ψυχολογία, ψάχνοντας για κοινά σημεία.
Για τι είδους πράγματα μιλάνε οι άνθρωποι διαφορετικών πεδίων
τέτοια που να τα βρίσκεις μεταξύ πολιτισμών και ακόμα μεταξύ ειδών;
Βρήκαμε πέντε -- τα πέντε καλύτερα κοινά σημεία,
τα οποία αποκαλούμε τα πέντε θεμέλια της ηθικής.
Το πρώτο είναι ότι νοιαζόμαστε για το καλό των άλλων.
Είμαστε όλοι θηλαστικά σε αυτό, όλοι διαθέτουμε εκτενή νευρωνικό και ορμονικό προγραμματισμό
που μας κάνει να δενόμαστε ισχυρά με άλλους, να νοιαζόμαστε για άλλους,
να νιώθουμε συμπόνοια για άλλους, ειδικά τους αδύνατους και τους ευάλωτους.
Μας παρέχει πολύ ισχυρά αισθήματα για αυτούς που προκαλούν κακό.
Αυτό το ηθικό θεμέλιο υποστηρίζει περίπου το 70 τοις εκατό
των ηθικών προτάσεων που άκουσα εδώ στο TED.
Το δεύτερο θεμέλιο είναι η αμοιβαιότητα της αίσθησης της δικαιοσύνης.
Υπάρχουν για την ακρίβεια αμφιλεγόμενα ευρήματα
για το εάν βρίσκουμε αμοιβαιότητα σε άλλα ζώα,
αλλά τα ευρήματα για τους ανθρώπους δεν θα μπορούσαν να είναι πιο ξεκάθαρα.
Αυτός ο πίνακας του Νόρμαν Ρόκγουελ ονομάζεται "Ο Χρυσός Κανόνας"
και ακούσαμε για αυτόν από την Κάρεν Άρμστρονγκ, φυσικά,
ως το θεμέλιο τόσων πολλών θρησκειών.
Αυτό το δεύτερο θεμέλιο υποστηρίζει το άλλο 30 τοις εκατό
των ηθικών προτάσεων που άκουσα εδώ στο TED.
Το τρίτο θεμέλιο είναι η πίστη στην ομάδα.
Βρίσκεις ομάδες στο ζωικό βασίλειο --
βρίσκεις ομάδες που συνεργάζονται --
αλλά αυτές οι ομάδες είναι πάντα είτε πολύ μικρές είτε είναι όλοι αδέλφια.
Μόνο στους ανθρώπους είναι που βρίσκεις πολύ μεγάλες ομάδες ατόμων
που είναι ικανά να συνεργάζονται, από κοινού σε ομάδες --
αλλά σε αυτήν την περίπτωση ομάδες που είναι ενωμένες για να πολεμήσουν άλλες ομάδες.
Αυτό πιθανότατα προέρχεται από τη μακρά μας ιστορία ζωής σε φυλές, μια φυλετική ψυχολογία.
Και αυτή η φυλετική ψυχολογία είναι τόσο βαθιά απολαυστική
που ακόμα και όταν δεν έχουμε φυλές
πάμε και τις φτιάχνουμε γιατί έχει πλάκα.
(Γέλια)
Τα αθλητικά είναι για τον πόλεμο ό,τι η πορνογραφία για το σεξ.
Μας δίνεται η ευκαιρία να εξασκήσουμε κάποιες αρχαίες, πολύ αρχαίες ορμές.
Το τέταρτο θεμέλιο είναι ο σεβασμός στην εξουσία.
Εδώ βλέπετε νεύματα υποταγής από δυο μέλη πολύ συγγενικών ειδών --
αλλά η εξουσία στους ανθρώπους δεν είναι τόσο στενά βασισμένη στην ισχύ και τη βαρβαρότητα
όπως συμβαίνει σε άλλα πρωτεύοντα.
Βασίζεται σε έναν περισσότερο οικειοθελή σεβασμό
και, σε κάποιες περιπτώσεις, στοιχεία αγάπης.
Το πέμπτο θεμέλιο είναι η αγνότητα-ιερότητα.
Αυτός ο πίνακας ονομάζεται "Η Αλληγορία της Αγνότητας",
αλλά η αγνότητα δεν είναι απλά η καταπίεση της γυναικείας σεξουαλικότητας.
Πρόκειται για οποιοδήποτε είδος ιδεολογίας, οποιαδήποτε ιδέα
που μας λέει ότι μπορούμε να επιτύχουμε την αρετή
ελέγχοντας το τι κάνουμε με το σώμα μας,
ελέγχοντας το τι βάζουμε στο σώμα μας.
Και παρότι η δεξιά μπορεί να ηθικοποιεί το σεξ πολύ περισσότερο,
η αριστερά το πράττει σε μεγάλο βαθμό με το φαγητό.
Το φαγητό ηθικοποιείται ολοένα και περισσότερο στις μέρες μας
και σε μεγάλο βαθμό πρόκειται για την ιδέα περί αγνότητας,
περί του τι είμαστε πρόθυμοι να αγγίξουμε ή να βάλουμε στο σώμα μας.
Πιστεύω ότι αυτά είναι οι πέντε καλύτεροι υποψήφιοι
για το τι είναι γραμμένο στο πρώτο προσχέδιο του ηθικού νου.
Νομίζω ότι αυτό είναι το λιγότερο με το οποίο ερχόμαστε,
μια ετοιμότητα να μάθουμε όλα αυτά τα πράγματα.
Αλλά καθώς ο γιός μου ο Μαξ μεγαλώνει σε μια φιλελεύθερη κολλεγιακή πόλη
πώς πρόκειται να αναθεωρηθεί αυτό το πρώτο προσχέδιο;
Και πώς θα καταλήξει να είναι διαφορετικός
από ένα παιδί που γεννιέται 60 μίλια νοτιότερα από εμάς στο Λίντσμπουργκ της Βιρτζίνια;
Για να σκεφτούμε πάνω στην πολιτισμική ποικιλομορφία, ας δοκιμάσουμε μια διαφορετική μεταφορά.
Εάν πράγματι υπάρχουν πέντε συστήματα εν λειτουργία στο νου --
πέντε πηγές διαισθήσεων και συναισθημάτων --
τότε μπορούμε να σκεφτούμε τον ηθικό νου
σαν να ήταν ένας από αυτούς τους ισοσταθμιστές ήχου που έχει πέντε κανάλια,
στους οποίους μπορείς να έχεις μια διαφορετική ρύθμιση σε κάθε κανάλι.
Και οι συνάδελφοί μου, ο Μπράιαν Νόζεκ και ο Τζέσε Γκράχαμ, και εγώ
φτιάξαμε ένα ερωτηματολόγιο, το οποίο βάλαμε στο δίκτυο στο www.YourMorals.org.
Και έως τώρα, 30.000 άνθρωποι συμπλήρωσαν το ερωτηματολόγιο, όπως μπορείτε και εσείς.
Ορίστε τα αποτελέσματα.
Ορίστε τα αποτελέσματα από 23.000 Αμερικανούς πολίτες.
Στα αριστερά παρέθεσα τα αποτελέσματα των φιλελεύθερων,
στα δεξιά αυτά των συντηρητικών και στη μέση των μετριοπαθών.
Η μπλε γραμμή σας δείχνει τις αποκρίσεις των ανθρώπων
κατά μέσο όρο σε όλες τις ερωτήσεις που αφορούν την πρόκληση βλάβης.
Έτσι, όπως μπορείτε να δείτε, οι άνθρωποι ενδιαφέρονται για τα ζητήματα πρόκλησης βλάβης και φροντίδας.
Δίνουν υψηλές βαθμολογίες επιδοκιμασίας αυτού του είδους των προτάσεων
κατά μήκος όλων των διαβαθμίσεων, αλλά όπως επίσης μπορείτε να δείτε,
οι φιλελεύθεροι νοιάζονται για αυτό λίγο περισσότερο από τους συντηρητικούς, η καμπύλη κλίνει προς τα κάτω.
Η ίδια ιστορία με τη αίσθηση του δικαίου.
Αλλά κοιτάξτε τις άλλες τρεις καμπύλες,
για τους φιλελεύθερους οι βαθμολογίες είναι πολύ χαμηλές.
Οι φιλελεύθεροι βασικά λένε "Όχι, αυτό δεν είναι ηθικό ζήτημα.
Η ομάδα, η αυθεντία, η αγνότητα -- αυτά είναι άσχετα με την ηθική. Τα απορρίπτω."
Αλλά καθώς οι άνθρωποι γίνονται πιο συντηρητικοί, οι βαθμολογίες ανεβαίνουν.
Μπορούμε να πούμε ότι οι φιλελεύθεροι έχουν ένα είδος δικάναλης,
ή μιας ηθικής βασισμένης σε δύο θεμέλια.
Οι συντηρητικοί έχουν μάλλον μια ηθική βασισμένη σε πέντε θεμέλια
ή πεντακάναλη ηθική.
Βρίσκουμε αυτά τα αποτελέσματα σε όποια χώρα και αν κοιτάξαμε.
Ορίστε τα δεδομένα για 1.100 Καναδούς.
Θα πηδήξω μερικές διαφάνειες.
Το Η.Β., η Αυστραλία, η Ν. Ζηλανδία, η Δυτική Ευρώπη, η Ανατολική Ευρώπη,
η Λατινική Αμερική, η Μέση Ανατολή, η Ανατολική Ασία και η Νότια Ασία.
Παρατηρείστε επίσης ότι σε όλα αυτά τα γραφήματα
η κλίση είναι περισσότερο απότομη στην ομάδα, την αυθεντία, την αγνότητα.
Το οποίο δείχνει ότι σε οποιαδήποτε χώρα
η διαφωνία δεν είναι μεταξύ της πρόκλησης βλάβης και της αίσθησης δικαίου.
Ο καθένας -- εννοώ, συζητάμε για το τι είναι δίκαιο --
αλλά ο καθένας συμφωνεί ότι η πρόκληση βλάβης και η αίσθηση του δικαίου είναι σημαντικά.
Οι ηθικές διαφωνίες μέσα σε διαφορετικές κουλτούρες
είναι ειδικότερα περί ζητημάτων ομάδας, αυθεντίας, αγνότητας.
Αυτή η επίδραση είναι τόσο έντονη που τη συναντάμε άσχετα από το πώς θα κάνουμε την ερώτηση.
Σε μια πρόσφατη μελέτη
ζητήσαμε από ανθρώπους να υποθέσουν ότι πρόκειται να αγοράσεις ένα σκύλο.
Διάλεξες μια συγκεκριμένη ράτσα,
έμαθες κάποιες νέες πληροφορίες για τη ράτσα αυτή.
Υποθέστε ότι μαθαίνεις πως τα άτομα αυτής της ράτσας συμπεριφέρονται σαν ανεξάρτητα
και σχετίζονται με τον ιδιοκτήτη τους σαν φίλοι και ίσοι.
Λοιπόν, αν είσαι φιλελεύθερος θα πεις: «Ορίστε, αυτό είναι τέλειο!»,
επειδή οι φιλελεύθεροι αρέσκονται στο να λένε «Πιάσε, σε παρακαλώ».
(Γέλια)
Αλλά εάν είσαι συντηρητικός, αυτό δεν είναι τόσο επιθυμητό.
Εάν είσαι συντηρητικός και μάθεις ότι ο σκύλος είναι εξαιρετικά πιστός
στο σπιτικό και την οικογένειά του, και δεν κάνει χαρές αμέσως σε ξένους,
για τους συντηρητικούς – ε, το να είσαι πιστός είναι καλό -- τα σκυλιά οφείλουν να είναι πιστά.
Αλλά για έναν φιλελεύθερο, μοιάζει σαν αυτό το σκυλί
να κατεβαίνει υποψήφιος για το χρίσμα των Ρεπουμπλικανών.
(Γέλια)
Οπότε μπορεί να πείτε, ΟΚ,
υπάρχουν αυτές οι διαφορές μεταξύ φιλελεύθερων και συντηρητικών,
αλλά τι κάνει αυτά τα άλλα τρία θεμέλια ηθικώς σχετικά;
Μήπως είναι απλά τα θεμέλια της ξενοφοβίας
και της απολυταρχίας και του πουριτανισμού;
Τι τα κάνει ηθικώς σχετικά;
Η απάντηση, νομίζω, περιέχεται σε εκείνο το απίστευτο τρίπτυχο
«Ο Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων», του Ιερώνυμου Μπος.
Στο πρώτο πλάνο, βλέπουμε τη στιγμή της δημιουργίας.
Όλα είναι εν τάξει, όλα είναι όμορφα, όλοι οι άνθρωποι και τα ζώα
κάνουν αυτό που όφειλαν να κάνουν, είναι εκεί που έπρεπε να είναι.
Αλλά έπειτα, δεδομένου του πώς είναι ο κόσμος, τα πράγματα αλλάζουν.
Έχουμε τον καθένα να κάνει ό,τι θέλει,
με κάθε οπή κάθε ανθρώπου και ζώου.
Κάποιοι μπορεί να τα αναγνωρίσετε αυτά ως τη δεκαετία του ’60.
(Γέλια)
Αλλά η δεκαετία του ’60 αναπόφευκτα δίνει τη σειρά της στη δεκαετία του ’70,
όπου οι οπές γίvovται πληγές.
Φυσικά, ο Μπος το ονόμασε αυτό Κόλαση.
Επομένως αυτό το τρίπτυχο, αυτά τα τρία πλάνα,
αντικατοπτρίζουν την διαχρονική αλήθεια ότι η τάξη τείνει να καταρρέει.
Την αλήθεια της κοινωνικής εντροπίας.
Αλλά εάν νομίζατε ότι αυτά είναι απλά κάποιο κομμάτι της Χριστιανικής φαντασίας
όπου οι Χριστιανοί έχουν αυτό το παράξενο πρόβλημα με την ευχαρίστηση,
ορίστε η ίδια ιστορία, η ίδια διαδοχή,
ειπωμένη σε ένα επιστημονικό άρθρο που δημοσιεύτηκε στο Nature μερικά χρόνια πριν,
στο οποίο ο Ερνστ Φερ και ο Σάιμον Γκάχτερ έβαζαν ανθρώπους να παίζουν δίλημμα αμοιβαιότητας.
Ένα παίγνιο στο οποίο δίνεις χρήματα σε ανθρώπους
και ύστερα σε κάθε γύρο του παιχνιδιού
μπορούν να βάλουν λεφτά στο δοχείο της ομάδας
και μετά ο πειραματιστής διπλασιάζει ό,τι βρίσκεται εκεί
και μετά όλο το ποσό διαιρείται προς όλους τους παίκτες.
Άρα είναι μια καλή αναλογία για όλα τα είδη περιβαλλοντικών ζητημάτων
όπου ζητάμε από ανθρώπους να κάνουν μια θυσία
και αυτοί οι ίδιοι δεν ωφελούνται στ’ αλήθεια από τη θυσία τους.
Αλλά στ’ αλήθεια θες από όλους τους άλλους να θυσιαστούν
αλλά ο καθένας αντιμετωπίζει τον πειρασμό να παρασιτίσει.
Και αυτό που συμβαίνει είναι ότι στην αρχή οι άνθρωποι αρχίζουν αρκετά συνεργατικά –
και όλο αυτό παίζεται ανώνυμα --
στον πρώτο γύρο οι άνθρωποι δίνουν περίπου τα μισά από αυτά που μπορούν.
Αλλά γρήγορα βλέπουν, «Ξέρεις τι, οι άλλοι δεν δίνουν τόσα πολλά πάντως.
Δεν θέλω να είμαι το κορόιδο. Δεν πρόκειται να συνεργαστώ.»
Και έτσι η συνεργασία γρήγορα καταρρέει από το σχετικά καλή στο σχεδόν καμία.
Αλλά τότε – και εκεί είναι το κόλπο --
οι Φερ και Γκάχτερ -- στον έβδομο γύρο είπαν στους ανθρώπους
«Ξέρετε τι; Νέος κανόνας.
Εάν θέλετε να δώσετε λίγα από τα χρήματά σας
για να τιμωρήσετε αυτούς που δεν συνεισφέρουν, μπορείτε να το κάνετε.»
Και μόλις οι άνθρωποι άκουσαν για τιμωρία
η συνεργασία απογειώνεται.
Απογειώνεται και συνεχίζει να αυξάνεται.
Υπάρχει πολύ έρευνα που δείχνει ότι για να λυθούν προβλήματα συνεργασίας βοηθάει πολύ.
Δεν είναι αρκετό απλά να επικαλεστείς τα καλοήθη κίνητρα των ανθρώπων –
βοηθάει πολύ να έχεις κάποιου είδους τιμωρίας.
Ακόμα και εάν είναι απλά ντροπή ή προσβολή ή κουτσομπολιό
χρειάζεσαι κάποιο είδος τιμωρίας για να καταφέρεις ανθρώπους,
όταν είναι σε μεγάλες ομάδες, να συνεργαστούν.
Υπάρχει ακόμα κάποια πρόσφατη έρευνα που φαίνεται να δείχνει ότι η θρησκεία –
προετοιμάζοντας με την ιδέα του Θεού, κάνοντας τους ανθρώπους να σκεφτούν το Θεό –
συχνά, σε κάποιες περιπτώσεις οδηγεί σε περισσότερο συνεργατική, περισσότερο προ-κοινωνική συμπεριφορά.
Κάποιοι άνθρωποι πιστεύουν ότι η θρησκεία είναι μια προσαρμογή
που εξελίχθηκε τόσο μέσω της πολιτισμικής όσο και της βιολογικής εξέλιξης
για να προκαλεί συνοχή στις ομάδες,
εν μέρει έτσι ώστε να εμπιστεύονται ο ένας τον άλλο,
και έτσι να είναι πιο αποτελεσματικοί στον ανταγωνισμό με άλλες ομάδες.
Νομίζω ότι αυτό είναι σωστό,
αν και το ζήτημα είναι αμφιλεγόμενο.
Αλλά ενδιαφέρομαι ιδιαιτέρως για τη θρησκεία
και την προέλευση της θρησκείας, και το τι κάνει σε εμάς και για εμάς.
Επειδή πιστεύω ότι το μεγαλύτερο θαύμα στον κόσμο δεν είναι το Γκραντ Κάνιον.
Το Γκραντ Κάνιον είναι αρκετά απλό.
Είναι απλά πολύ πέτρα και μετά πολύ νερό και αέρας, και πολύς καιρός,
και έχεις το Γκραντ Κάνιον.
Δεν είναι τόσο πολύπλοκο.
Αυτό είναι που είναι πολύπλοκο,
ότι υπήρχαν άνθρωποι που ζούσαν σε μέρη σαν το Γκραντ Κάνιον,
συνεργάζονταν μεταξύ τους, ή στις σαβάνες της Αφρικής
ή στις παγωμένες ακτές της Αλάσκας, και μετά κάποια από αυτά τα χωριά
μετατράπηκαν σε μεγαλοπρεπείς πόλεις όπως η Βαβυλώνα, η Ρώμη και η Τενοτσιτλάν.
Πώς έγινε αυτό;
Αυτό είναι ένα απίστευτο θαύμα, πολύ πιο δύσκολο να το εξηγήσεις από το Γκραντ Κάνιον.
Η απάντηση είναι, νομίζω, ότι χρησιμοποίησαν κάθε διαθέσιμο εργαλείο.
Χρειάστηκε όλη μας η ηθική ψυχολογία
για να δημιουργήσουμε αυτές τις συνεργατικές ομάδες.
Ναι, χρειάζεται να σε απασχολεί η πρόκληση βλάβης.
χρειάζεσαι μια ψυχολογία περί δικαιοσύνης.
Αλλά στ’ αλήθεια βοηθάει να οργανώσεις μια ομάδα εάν μπορείς να έχεις υπο-ομάδες
και εάν αυτές οι υπο-ομάδες έχουν μια εσωτερική δομή,
και εάν έχεις μια ιδεολογία που να λέει στους ανθρώπους
να καταπιέσουν τη σαρκικότητά τους, να κυνηγήσουν ανώτερους, ευγενέστερους σκοπούς.
Και τώρα ερχόμαστε στο κέντρο της διαφωνίας
μεταξύ των φιλελεύθερων και των συντηρητικών.
Επειδή οι φιλελεύθεροι απορρίπτουν τρία από αυτά τα θεμέλια.
Λένε, «Όχι, ας γιορτάσουμε την ποικιλομορφία, όχι την κοινή συμμετοχή σε κάποια ομάδα».
Λένε, «Ας αμφισβητήσουμε την εξουσία».
Και λένε, «Κράτα τους νόμους σου μακριά από το σώμα μου».
Οι φιλελεύθεροι έχουν πολύ ευγενή κίνητρα που το κάνουν αυτό.
Η παραδοσιακή εξουσία, η παραδοσιακή ηθική μπορούν να είναι αρκετά καταπιεστικές
και περιοριστικές σε αυτούς στον πάτο της πυραμίδας, στις γυναίκες, σε ανθρώπους που δεν ταιριάζουν.
Επομένως οι φιλελεύθεροι μιλάνε εξ ονόματος των αδύναμων και των καταπιεσμένων.
Θέλουν αλλαγή και δικαιοσύνη, ακόμα και με το ρίσκο του χάους.
Το μπλουζάκι αυτού του τύπου λέει: «Σταματήστε να τσακώνεστε, αρχίστε μια επανάσταση».
Εάν παίρνετε υψηλή βαθμολογία στην δεκτικότητα στις νέες εμπειρίες, η επανάσταση είναι κάτι καλό,
είναι αλλαγή, έχει πλάκα.
Οι συντηρητικοί, από την άλλη μεριά, μιλάνε για θεσμούς και παραδόσεις.
Θέλουν τάξη, ακόμα και με κάποιο κόστος για αυτούς στη βάση της πυραμίδας.
Η κύρια ιδέα των συντηρητικών είναι ότι η τάξη είναι κάτι που είναι δύσκολο να επιτευχθεί.
Είναι πάρα πολύ πολύτιμη και είναι πολύ εύκολο να χαθεί.
Επομένως όπως είπε ο Έντμουντ Μπερκ: «Οι περιορισμοί στους ανθρώπους,
όπως και οι ελευθερίες τους, θα πρέπει να θεωρούνται ως δικαιώματά τους».
Αυτό ήταν ύστερα από το χάος της Γαλλικής Επανάστασης.
Άρα όταν το δείτε αυτό -- όταν δείτε
ότι και οι φιλελεύθεροι και οι συντηρητικοί έχουν κάτι να προτείνουν,
ότι διαμορφώνουν μια ισορροπία μεταξύ αλλαγής και σταθερότητας --
τότε νομίζω ότι ο δρόμος είναι ανοιχτός για να βγείτε από το ηθικό καλούπι.
Αυτή είναι η κεντρική ιδέα που όλες οι Ασιατικές θρησκείες κατέκτησαν.
Σκεφτείτε το Γιν και το Γιαν.
Το Γιν και το Γιαν δεν είναι εχθροί. Το Γιν και το Γιαν δεν μισούν το ένα το άλλο.
Το Γιν και το Γιαν είναι και τα δυο απαραίτητα, όπως η νύχτα και η μέρα,
για τη λειτουργία του κόσμου.
Βρίσκετε το ίδιο πράγμα στον Ινδουισμό.
Υπάρχουν πολύ ανώτεροι θεοί στον Ινδουισμό.
Δυο από αυτούς είναι ο Βισνού ο προστάτης και ο Σίβα ο καταστροφέας.
Αυτή η εικόνα είναι στην πραγματικότητα και οι δύο αυτοί θεοί να μοιράζονται το ίδιο σώμα.
Βλέπουμε να σημάδια του Βισνού στα αριστερά
οπότε θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε το Βισνού ως το συντηρητικό θεό.
Βλέπουμε τα σημάδια του Σίβα στα δεξιά,
ο Σίβα είναι ο φιλελεύθερος θεός -- και δουλεύουν μαζί.
Βρίσκετε το ίδιο πράγμα στον Βουδισμό.
Αυτές οι δυο στροφές περιέχουν, νομίζω, τις βαθύτερες ιδέες
που έχουν ποτέ προκύψει στο πεδίο της ηθικής ψυχολογίας.
Από το δάσκαλο του Ζεν, Σενγκ Τσ’ Αν:
«Εάν θέλεις η αλήθεια να λάμψει πεντακάθαρη μπροστά σου, μην είσαι ποτέ υπέρ ή κατά,
η διαμάχη του υπέρ με το κατά είναι η χειρότερη αρρώστια του νου.»
Τώρα, δυστυχώς, είναι αρρώστια
που μόλυνε πολλούς από τους παγκόσμιους ηγέτες.
Αλλά πριν να νιώσετε ανώτεροι από τον Τζορτζ Μπους,
προτού να ρίξετε την πέτρα αναρωτηθείτε: Το αποδέχεστε αυτό;
Αποδέχεστε να βγείτε έξω από τη μάχη του καλού και του κακού;
Μπορείτε να μην είστε ούτε υπέρ ούτε κατά για τίποτα;
Τότε ποιο το νόημα; Τι πρέπει να κάνετε;
Λοιπόν, εάν καταδεχτείτε τις μεγάλες ιδέες
των Ασιατικών φιλοσοφιών και θρησκειών
και τις συνδυάσετε με την πιο σύγχρονη έρευνα στην ηθική ψυχολογία
νομίζω ότι καταλήγετε σε αυτά τα συμπεράσματα:
Ότι ο ενάρετος νους μας σχεδιάστηκε από την εξέλιξη
για να μας ενώσει σε ομάδες, για να μας διαχωρίσει από άλλες ομάδες
και μετά να μας κάνει τυφλούς στην αλήθεια.
Επομένως τι πρέπει να κάνετε; Σας λέω να μην προσπαθείτε;
Σας λέω να ενστερνιστείτε τον Σενγκ Τσ’ Αν και να σταματήσετε,
να σταματήσετε με αυτή τη διαμάχη μεταξύ καλού και κακού;
Όχι, απολύτως όχι. Δεν λέω αυτό.
Αυτή είναι μια αξιοθαύμαστη ομάδα ανθρώπων που κάνουν τόσα πολλά,
χρησιμοποιούν τόσο πολύ από το ταλέντο τους, την ιδιοφυΐα τους, την ενέργειά τους, τα χρήματά τους
για να κάνουν τον κόσμο καλύτερο, για να παλέψουν --
να παλέψουν το άδικο, να λύσουν προβλήματα.
Αλλά όπως μάθαμε από τη Σαμάνθα Πάουερ στην ιστορία της
για τον Σέρτζιο Βιέρα ντε Μέλιο δεν μπορείτε απλά να ορμήσετε
λέγοντας «Έχεις άδικο και εγώ έχω δίκιο».
Επειδή, όπως μόλις ακούσαμε, όλοι νομίζουν ότι έχουν δίκιο.
Πολλά από τα προβλήματα που πρέπει να λύσουμε
είναι προβλήματα που απαιτούν να αλλάξουμε άλλους ανθρώπους.
Και εάν θέλετε να αλλάξετε άλλους ανθρώπους, ένας πολύ καλύτερος τρόπος να το κάνετε
είναι πρώτα να καταλάβουμε ποιοι είμαστε -- να καταλάβουμε την ηθική μας ψυχολογία,
να καταλάβουμε πως όλοι νομίζουμε ότι έχουμε δίκιο -- και μετά να βγούμε έξω --
ακόμα και εάν είναι για μια στιγμή, να βγούμε έξω -- να σκεφτούμε τον Σενγκ Τσ' Αν.
Να βγούμε έξω από το ηθικό καλούπι,
να προσπαθήσουμε απλά να το δούμε σαν μια διαμάχη να αναπτύσσεται
στην οποία ο καθένας νομίζει ότι έχει δίκιο
και ο καθένας, τουλάχιστον, έχει κάποιους λόγους -- ακόμα και εάν διαφωνείς με αυτούς --
ο καθένας έχει κάποιους λόγους που πράττει όπως πράττει.
Βγείτε έξω.
Και εάν το κάνετε αυτό, αυτή είναι η ουσιαστική κίνηση για να καλλιεργήσετε την ηθική ταπεινότητα,
να βγάλετε τον εαυτό σας έξω από αυτήν την ατομοκεντρική ιδέα της αρετής,
η οποία είναι η φυσιολογική ανθρώπινη κατάσταση.
Σκεφτείτε το Δαλάι Λάμα.
Σκεφτείτε την τεράστια ηθική αυθεντία του Δαλάι Λάμα --
και προέρχεται από την ηθική του ταπεινότητα.
Επομένως νομίζω ότι το νόημα -- το νόημα της ομιλίας μου
και νομίζω το νόημα -- το νόημα του TED
είναι ότι αυτή είναι μια ομάδα που ασχολείται θερμά
με την προσπάθεια να αλλάξουμε τον κόσμο προς το καλύτερο.
Οι άνθρωποι εδώ ασχολούνται θερμά
με την προσπάθεια να κάνουν τον κόσμο καλύτερο.
Αλλά υπάρχει ακόμα και μια θερμή δέσμευση στην αλήθεια.
Και επομένως νομίζω ότι η απάντηση είναι να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη θερμή δέσμευση
στην αλήθεια ώστε να προσπαθήσουμε να τη μετατρέψουμε σε ένα καλύτερο μέλλον για όλους μας.
Σας ευχαριστώ.
(Χειροκρότημα)