Cando tes 21 minutos para falar,
dous millóns de anos parecen moito tempo.
Mais evolutivamente, dous millóns non son nada.
Porén, en dous millóns de anos
o cerebro humano case triplicou a súa masa,
pasando do cerebro de medio quilo que tiñan os nosos devanceiros, Habilis,
a uns miolos de case quilo e medio
que temos todos agora entre as orellas.
Que acontece cun cerebro grande,
para que a natureza tivese tanta ansia de nos dar un a todos?
Porque cando o cerebro triplica o seu tamaño
non só se fai tres veces máis grande, senón que adquire novas estruturas.
Unha das razóns polas que o cerebro se agrandou é porque ten unha parte nova
chamada lobo frontal,
en particular unha zona chamada córtex prefrontal.
Que fai o córtex prefrontal para xustificar
todo o cambio arquitectónico do cranio humano
nun chiscar de ollos evolutivo?
Resulta que o córtex prefrontal fai unha chea de cousas,
pero unha das máis importantes é ser un simulador de experiencias.
Os pilotos practican en simuladores de voo
para non cometer erros reais en avións.
O ser humano posúe esta adaptación marabillosa
de poder crear experiencias na súa cabeza
antes de experimentalas na vida real.
Ningún dos nosos devanceiros podía facer este truco,
e non pode facelo ningún outro animal como o facemos nós.
É unha adaptación marabillosa.
Está ao mesmo nivel que o dedo prénsil, erguerse en dúas patas e a linguaxe
como unha das cousas que fixo que a nosa especie saíse das árbores
e entrase no centro comercial.
(Risos)
Todos fixestes isto.
Ben&Jerry’s non teñen xeados de fígado e cebola,
e non porque bateran un pouco, o probaran e dixeran: "Que noxo!",
senón porque sen erguerte do sofá
podes simular ese sabor e dicir "que noxo" antes de elaboralo.
Imos ver como funcionan os simuladores de experiencias.
Fagamos un breve diagnóstico
antes de continuar co resto da charla.
Imos ver dous futuros diferentes e convídovos a que os contempledes.
Podedes simulalos e dicirme cal pensades que preferiredes.
Un deles é gañar a lotería. Son uns 314 millóns de dólares.
E o outro é quedar parapléxico.
(Risos)
Pensádeo un intre.
Seguramente non precisades tempo para pensalo.
É curioso que existen datos sobre estes dous grupos de persoas,
datos sobre o felices que son.
Iso é exactamente o que esperabades, non si?
Pero eses non son os datos. Inventeinos eu!
Estes son os datos.
Suspendestes o test e levades cinco minutos escasos na clase.
Porque o feito é que un ano despois de perderen a mobilidade nas pernas,
e un ano despois de gañaren a lotería, os que gañaron a lotería e os parapléxicos
son igual de felices coas súas vidas.
Non vos sintades mal por suspender o primeiro test
porque todo o mundo suspende sempre todos os exames sorpresa.
A investigación que levou a cabo o meu laboratorio,
que desenvolveron psicólogos e economistas por todo o mundo,
revelounos en realidade algo bastante sorprendente,
ao que lle chamamos o nesgo do impacto,
que é a tendencia do simulador a funcionar mal.
Porque o simulador faiche crer que as diferentes posibilidades
son máis dispares do que en realidade son.
Desde estudos de campo aos do laboratorio,
vemos que gañar ou perder unha elección, gañar ou perder unha parella,
conseguir ou non un ascenso, aprobar ou non un exame,
etc., ten moito menos impacto, menos intensidade e dura moito menos
do que a xente espera que teña.
Isto case me derruba:
un estudo recente demostra que canto maiores son os traumas vividos,
se pasasen uns tres meses antes,
quitando algunhas excepcións,
non terían impacto sobre a felicidade.
Por que?
Porque a felicidade pode sintetizarse.
Sir Thomas Brown escribiu en 1642: "Son o home máis feliz do mundo.
Teño o don de converter a pobreza en riqueza, a adversidade en prosperidade.
Son máis invulnerable que Aquiles; o fado non ten lugar para me abater".
Que clase de maquinaria extraordinaria ten este home na cabeza?
Pois resulta que ten precisamente a mesma que temos todos.
Os humanos teñen algo
que podemos considerar "sistema psicoinmune":
Un sistema de procesos cognitivo, sobre todo non conscientes,
que lles axuda a cambiar a súa visión do mundo,
para se sentiren mellor
na situación na que se atopan.
Coma Sir Thomas, tedes esta máquina.
A diferencia del, parece que non o sabedes.
Sintetizamos a felicidade, pero cremos que é algo que se atopa.
Xa non precisades que vos dea
moitos exemplos de xente que sintetiza a felicidade, supoño.
Pero vouvos amosar algunhas probas experimentais,
non tedes que ir moi lonxe para atopalas.
Nun exemplar do New York Times
tentei buscar exemplos de xente que sintetiza a felicidade.
Aquí temos tres tíos que a sintetizan.
"Estou moito mellor física, financeira e mentalmente...
"Non teño nada de que me laiar. Foi unha experiencia gloriosa".
"Coido que resultou ser o mellor".
Quen son estes personaxes que están tan felices?
O primeiro é Jim Wright.
Algúns tedes idade para lembralo:
Era o presidente da Cámara de Representantes
e caeu en desgraza e dimitiu
cando aquel mozo republicano, Newt Gingrich,
destapou un turbio negocio que el fixera.
Perdeuno todo.
O demócrata máis poderoso do país perdeuno todo.
Perdeu o diñeiro e o poder.
Que di el despois de todos eses anos?
"Estou moito mellor física, financeira e mentalmente
e en case todos os aspectos".
En que outros sentidos podería estar mellor?
Vexetal? Mineral? Animalmente?
Xa os cubriu case todos.
Nunca oístes falar de Moresee Bickham.
Moresee Bickham dixo estas palabras tras ser liberado.
Tiña 78 anos.
Pasara 37 nun cárcere do estado de Louisiana
por un crime que non cometera.
[Ao final liberárono
por boa conducta na metade da súa sentenza].
Que dixo da súa experiencia?
"Non teño nada de que me laiar. Foi unha experiencia gloriosa". Gloriosa!
Non di:
"Había tipos agradables. Tiñan un ximnasio".
"Gloriosa",
unha palabra que se reserva para algo coma unha experiencia relixiosa.
Harry S. Langermann pronunciou estas palabras, e poderiades coñecelo,
porque en 1949 leu un artigo no xornal
sobre un posto de hamburguesas de dous irmáns, os McDonalds.
E pensou: "É unha idea estupenda!"
Entón foi xunta eles e dixéronlle:
"Podémosche dar unha franquía por 3000 dólares".
Harry volveu a Nova York, pediulle a seu irmán, investidor financeiro,
un préstamo de 3000 dólares e a frase inmortal do irmán foi:
"Parvo, ninguén come hamburguesas".
Non lle deixou o diñeiro e,
por suposto, seis meses despois Ray Kroc tivo xusto a mesma idea.
Resulta que a xente come hamburguesas,
e Ray Kroc, por un tempo, converteuse no home máis rico de EE. UU.
E, por último,
algúns recoñeceredes esta foto antiga de Pete Best,
o batería orixinal dos Beatles,
ata que, xa sabedes, mandárono por aí, pasaron del
e colleron a Ringo na xira.
En 1994, cando entrevistaron a Pete Best
(si, segue a ser batería, si, é músico de estudio)
dixo isto: "Son máis feliz do que sería cos Beatles".
Ben. Hai algo importante que aprender desta xente,
o segredo da felicidade.
E aquí vai ser revelado por fin.
Primeiro: acumular riqueza, poder e prestixio e logo perdelo.
(Risos)
Segundo: pasar tanto tempo como poidas no cárcere.
(Risos)
Terceiro: facer moi, moi rica a outra persoa.
E por último: non xuntarse cos Beatles.
(Risos)
Si, xa.
Porque cando a xente sintetiza a felicidade,
como parece que fixeron estas persoas,
todos lles sorrimos, pero dalgún xeito poñemos os ollos en branco:
"Si, xa, en realidade nunca quixeches o traballo".
"Ah, si, claro. A verdade é que non tiñas tanto en común con ela,
e imaxinabas que co tempo
che tiraría o anel de compromiso na cara".
Facemos un escarnio porque cremos que a felicidade sintética
non ten a mesma calidade que a que chamamos felicidade natural.
Que significan estes termos?
A felicidade natural é a que obtemos cando conseguimos o que queremos,
e a felicidade sintética é a que creamos cando non conseguimos o que queremos.
Na nosa sociedade temos unha crenza arraigada
de que a felicidade sintética é dunha categoría inferior.
Por que temos esa crenza?
Ben, é moi simple.
Que clase de motor económico seguiría funcionando
se cremos que non obter o que queremos
nos pode facer tan felices como obtelo?
Que me perdoe o meu amigo Matthieu Ricard,
un centro comercial cheo de monxes zen
non vai ser especialmente rendible
porque non precisan demasiadas cousas.
(Risos)
Quero ensinarvos que a felicidade sintética
é tan real e duradeira
coma o tipo de felicidade que atopades
cando conseguides exactamente o que buscades.
Son científico, así que non vou facer isto con retórica,
senón mergullándovos nuns cantos datos.
Deixádeme ensinarvos primeiro un paradigma experimental usado
para demostrar a síntese da felicidade entre vellos amigos normais.
E non é meu.
É un paradigma que ten 50 anos, o da "libre elección".
É moi simple.
Traes, por exemplo, seis obxectos,
pídeslle a alguén que os puntúe do que máis ao que menos lle gusta.
Neste caso, porque os usa o experimento,
son láminas de Monet.
Todos podedes puntuar as láminas de Monet
desde a que máis vos gusta ata a que vos gusta menos.
Agora dámosvos a elixir:
"Temos máis láminas no armario.
Imos darvos unha como premio para levardes para a casa.
Resulta que temos o número tres e o número catro", dicímoslle á persoa.
É unha elección algo difícil,
porque non preferimos moito máis unha cá outra,
pero polo xeral a xente adoita coller o número tres
porque lle gusta un pouco máis có número catro.
Tempo despois, poden pasar 15 minutos ou 15 días...
sométese á persoa aos mesmos estímulos,
e pídeselle que volva puntuar eses estímulos.
"Dinos canto che gustan agora".
Que acontece?
Observade como se sintetiza a felicidade.
Este é o resultado que se repite unha e outra vez.
Estades a ver a felicidade sintetizada.
Queredes volver vela?
A felicidade!
"O que gañei é moito mellor do que pensaba!
O que non levei non vale nada!"
Esa é a síntese da felicidade.
(Risos)
Entón, cal é a resposta correcta a iso?
"Si, xa!"
Aquí está o experimento que fixemos,
espero que vos convenza de que
"si, xa!" non era a resposta correcta.
Fixemos este experimento cun grupo de pacientes
con amnesia anterógrada.
Son pacientes hospitalizados,
a maioría con síndrome de Korsakov,
unha psicose polineurítica.
Beberon demasiado e non poden crear novos recordos.
Lembran a infancia pero se te achegas e te presentas
e logo marchas da sala,
cando volves non saben quen es.
Levamos as láminas de Monet ao hospital.
E pedímoslles a estes pacientes que as puntuasen
da que máis lles gustaba á que lles gustaba menos.
Logo démoslles a escoller entre o número tres e o catro.
Igual que os demais, dixeron:
"Vaia, grazas, doutor. Está xenial! Unha lámina nova.
Vou coller o número tres".
Explicámoslles que lles enviariamos por correo o número tres.
Recollemos os materiais, saímos da sala
e contamos media hora.
(Risos)
Volvemos á sala e dixemos: "Ola, estamos de volta".
Os pacientes, benditos sexan, dixeron: "Doutor, síntoo,
teño un problema de memoria; por iso estou aquí.
Se nos coñecemos antes, non o lembro".
"De verdade non se lembra de min? Vin antes coas láminas de Monet".
"Síntoo, doutor, non teño nin idea".
"Non se preocupe, Jim. Só preciso que puntúe estas láminas
da que máis lle guste á que lle guste menos".
E que fan?
Ben, primeiro imos comprobar que de verdade teñen amnesia.
Pedímoslles aos pacientes con amnesia que nos digan que lámina teñen,
cal foi a que escolleron a última vez, a deles.
E o que fan os pacientes con amnesia é supoñer.
Son controis rutineiros, que se volos fixese a vós,
todos saberiades que lámina escollestes.
Pero ao facelo a pacientes con amnesia, non teñen nin idea.
Non saben escoller a súa lámina da lista.
Isto é o que fan os controis rutineiros: sintetizan a felicidade.
Non si? Este é o cambio na puntuación,
desde a primeira vez que puntúan ata a segunda vez.
Os controis rutineiros demostran a maxia que vos ensinei;
agora vou amosárvola de xeito gráfico:
"O que teño é mellor do que pensaba.
O que non teño, aquel que non escollín,
non é tan bo como pensaba".
Os amnésicos fan exactamente o mesmo. Pensade neste resultado.
A eles gústalles máis o que teñen,
pero non saben que o teñen.
"Si, xa" non é a resposta correcta!
O que fixeron eles cando sintetizaron a felicidade
foi en realidade cambiar
as súas reaccións afectivas, hedónicas e estéticas ante a lámina.
Non o din só porque é deles,
porque non saben que o teñen.
Cando os psicólogos vos ensinan barras,
sabedes que vos están a ensinar as medias de moita xente.
E porén todos temos este sistema psicoinmune,
esta capacidade para sintetizar a felicidade,
pero a algúns dásenos mellor ca a outros.
E algunhas situacións provocan que calquera o faga de xeito máis efectivo
ca outras situacións.
Resulta que a liberdade,
a capacidade de tomar decisións e de cambialas,
é unha aliada natural da felicidade, porque che permite escoller
entre todos os prometedores futuros
e atopar aquel do que máis gozarías.
Pero a liberdade de elección,
de cambiar e tomar decisións,
é inimiga da felicidade sintética.
E vouvos amosar por que. Dilbert xa o sabe, claro.
"Asistencia Dogbert. Como podo abusar de vostede?"
"A impresora saca unha folla en branco con cada páxina".
"Por que queixarse por ter papel gratis?"
"Gratis? Non me estás a dar o meu propio papel?
"Mira a calidade do papel gratis comparada co teu ruín papel normal!
Só un parvo ou un mentireiro diría que parecen iguais!"
"Agora que o dis, si que semella un pouco máis satinado!"
"Que fas?"
"Axudarlle á xente a aceptar as cousas que non poden cambiar". Exacto.
O sistema psicoinmune funciona mellor
cando estamos totalmente atascados, cando estamos atrapados.
Esa é a diferenza entre namorar e estar casados.
Se saes con alguén
e mete o dedo no nariz non volves ter outra cita.
E se estás casada e mete o dedo no nariz?
Ten un corazón de ouro. Non toques o pastel!
Buscas un xeito de ser feliz con esa situación.
(Risos)
Agora, o que quero ensinarvos
é que a xente non sabe isto sobre ela mesma,
e non sabelo pode converterse na nosa maior desvantaxe.
Este é un experimento feito en Harvard.
Organizamos un curso de fotografía en branco e negro,
e deixámoslles aos alumnos vir e aprender a usar o cuarto de revelado.
Démoslles cámaras e eles foron polo campus
e tiraron 12 fotos dos seus mestres favoritos,
do seu dormitorio e do seu can,
e de todas as cousas que querían ter como lembranzas de Harvard.
Trouxéronnos a cámara, creamos unha folla de contacto,
imaxinaron cales eran as dúas mellores fotos
e pasamos seis horas ensinándolles o cuarto de revelado.
E amplían dúas,
e teñen dúas fermosas fotos de 20x25
de cousas importantes para eles, e dicimos:
"Cal queres descartar?"
"Debo descartar unha?"
"Si, precisamos unha como proba do proxecto de clase.
Así que debes darme unha. Tes que tomar unha decisión.
Debes quedar ti con unha e eu con outra".
Hai dúas condicións neste experimento.
Nun dos casos, díselles aos estudantes:
"Xa sabes, se queres cambiar de idea,
sempre vou ter eu aquí a outra,
e nos seguintes catro días, antes de enviala por correo á central..."
Si, a central...
"Estarei encantado de trocarcha.
De feito, irei ao teu cuarto, só tes que enviarme un correo.
Mellor aínda, vereino contigo.
Se queres cambiar de idea é totalmente reversible.
Á outra metade de alumnos díselles xusto o contrario:
"Toma unha decisión e, por certo,
o correo sae en dous minutos cara a Inglaterra.
A túa foto estará voando sobre o Atlántico.
Non a volverás ver".
A metade dos estudantes en cada un destes casos
debe facer predicións
sobre canto lles vai gustar a foto coa que queden
e a foto que descartan.
A outros estudantes envíanos aos seus cuartos
e mídenlles durante os seguintes tres a seis días
o seu agrado e satisfacción coas fotos.
Mirade o que descubrimos.
Primeiro o que os estudantes cren que vai pasar.
Pensan que se cadra lles vai gustar a foto que escolleron
algo máis que a que descartaron,
pero estas diferenzas non son estatisticamente significativas.
É un incremento moi pequeno e non importa moito
se están na situación reversible ou na irreversible.
É un erro. Malos simuladores. Porque isto é o que pasa en realidade.
Xusto antes do intercambio e cinco días máis tarde,
ás persoas que están apegadas a esa foto,
que non teñen elección,
que non poden cambiar de opinión,
gústalles moito!
E as persoas que están deliberando: "Debo cambiala?
Escollín a axeitada? Se cadra esta non é a boa?
Quizais descartei a boa?" suicidáronse.
Non lles gusta a súa foto
e de feito, mesmo despois de caducar a opción de cambiar,
segue sen lles gustar a foto.
Por que?
Porque a situación [reversible] non conduce
á síntese da felicidade.
E aquí vai a parte final deste experimento.
Traemos un novo grupo enteiro de estudantes inxenuos de Harvard
e dicímoslles: "Mirade, estamos a facer un curso de fotografía e
podemos facelo de dous modos.
Podemos facelo de modo que cando tiredes as dúas fotos
teñades catro días para cambiar de idea,
ou facemos outro curso no que tirades dúas fotos
e tomades unha decisión no momento e nunca podedes cambiala.
Que curso preferides facer? Ah!
66 por cento dos estudantes, dous terzos,
prefiren estar no curso no que teñen opción de cambiar de idea.
Como? 66 por cento dos estudantes escollen asistir ao curso
no que finalmente estarán moi insatisfeitos coa foto.
Porque non coñecen as condicións nas que agroma a felicidade sintética.
O Bardo contouno todo mellor, claro, e defende aquí a miña versión
pero faino de xeito hiperbólico:
"Non hai nada bo ou ruín/ Mais pensalo faino bo ou ruín".
É un fermoso poema, pero non pode ser totalmente certo.
De verdade non hai nada bo ou ruín?
En serio unha operación da vesícula biliar e unha viaxe a París
son o mesmo?
(Risos)
Parece un test de CI dunha soa pregunta.
Non poden ser o mesmo.
Nunha prosa máis solemne pero máis próxima á verdade,
o pai do capitalismo moderno, Adam Smith, dixo o seguinte.
Vale a pena contemplar isto:
"A gran fonte tanto da miseria coma das desordes da vida humana
parece proceder de sobrevalorar a diferenza
entre unha situación permanente e outra...
Sen dúbida algunhas situacións merecen ser preferidas fronte a outras,
pero ningunha pode merecer ser perseguida
con ese ardor apaixonado que nos conduce a violar as regras,
sexan de prudencia ou xustiza,
ou a corromper a futura tranquilidade da nosa mente,
sexa por vergoña ou por lembranza da nosa propia estupidez,
ou polo arrepentimento do horror da nosa propia inxustiza".
Noutras palabras: si, algunhas cousas son mellores ca outras.
Debemos ter preferencias que nos conduzan cara a un futuro sobre outro.
Pero cando esas preferencias nos resulten difíciles ou moi rápidas
porque sobrevaloramos as diferenzas entre eses futuros,
corremos un risco.
Cando a nosa ambición ten límites, lévanos a traballar con alegría.
Cando a nosa ambición é ilimitada,
lévanos a mentir, a enganar, a roubar, a ferir a outros,
a sacrificar cousas con valor real.
Cando os nosos medos son limitados,
somos prudentes, cautos,
reflexivos.
Cando os nosos medos son ilimitados e desbordantes,
somos imprudentes e covardes.
A lección que quero compartir con vós a partir destes datos
é que os nosos desexos e preocupacións son en certo xeito desbordantes
porque temos dentro de nós a capacidade de fabricar a propia materia prima
que estamos a buscar constantemente cando escollemos a experiencia.
Grazas.
(Aplausos)