(Musiqi)
(Alqışlar)
Burada olduğunuza görə təşəkkür edirəm
və "burada olduğunuza görə təşəkkür edirəm" deyirəm çünki, 17 il sükutda idim
və bu ilk kəlmələri Washington DC'də keçirilən
Yer Kürəsi Gününün 20-ci ildönümü dedimişdim
Ailəm və dostlarım məni dinləmək üçün ora toplaşmışdılar və
mən "burada olduğunuza görə minnətdaram" dedim
Anam auditoriyadan sıçrayaraq
"Haleluya, Johnny danışır" dedi
(Gülüş)
17 il sükutda qaldığınızı və ananızın
bü cür həyacanlı davranışını təsəvvür edin.
Atam mənə dedi "bu yekdir" --
bunu başa salacam
Ətrafıma baxdım, çünki səsimin haradan gəldiyini anlaya bilmirdim
17 il ərzində səsimi eşitməmişdim,
ətrafıma baxaraq dedim
"Tanrım, mənim nə düşündüyümü səsləndirən kimdir?"
Sonra başa düşdüm ki, bu özüməm və gülümsədim
Atam "Hə, o, döğurdan da dəlidir" deyərək deyinirdi
İndi sizləri bu səyahətə aparmaq istəyirəm.
Bu səyahətin qeyri-adiliyinə baxmayaraq bunun bizim bütün
səyahətlərimiz üçün metafora ola biləcəyinə inanıram
və sizlərdən öz səyahətiniz haqqında düşünməyinizi də istəyirəm.
Mənim səyahətim 1971-ci ildən başlanır,
Golden Gate altında iki neft tankerinin toqquşmasının şahid olduğum andan,
o zaman yarım million qalon neftin körfəzə dağılması
məni o qədər təsirləndirmişdir ki,
mühərrikli nəqliyyat vasitələrindən istifadə etməməyə qərar verdim.
Bu California üçün böyük bir şeydir
bu həmçinin Inverness'də yaşadığım kiçik Point Reyes Station icması
üçün də böyük bir şeydir idi,
71-ci ilin qışında orada hardasa 350 nəfər yaşayırdı
və bura gəldiyimdə piyada gəzməyə başladım, insanlar --
nə baş verdiyini bilirdilər
onlar, avtomobillərini yanıma sürərək
soruşurdular - "John, nə edirsən?"
mən də deyirdim - "ətraf mühit üçün piyada gəzirəm"
onlar da deyirdilər - "xeyr, sən bizi utandırmaq üçün bunu edirsən, deyilmi?"
"bizi pis hala gətirməyin üçün bunu edirsən"
Bəlkə onlar haqlı idilər,
düşünürdüm ki, piyada gəzdiyimdə insanlar məni dəstəkləmiş olarlar
çünki, hamı dənizə axmış neftdən
danışırdı və mən də bu mövzu ilə bağlı insanlarla durmadan mübahisə edirdim.
Valideynlərimə zəng etdim
və dedim - "daha avtomobildən istifadə etmirəm"
Atam dedi - "niyə bunu 16 yaşın olanda etmirdin?"
(Gülüş)
O vaxtlar ətraf mühit haqqında bilmirdim
Onlar Philadelphia'da yaşayırdılar
Anama dedim - "hər şeyə rəğmən, çox xöşbəxtəm"
O da dedi - "Əgər xöşbəxtsənsə bunu heç deməyə ehtiyac yoxdur"
Analar belədir
Beləliklə, 27-ci doğum günümdə qərar verdim ki, -- çoxlu mübahisələr apardığımdan
və çox danışdığımdan -- qərar verdim ki, danışmağı dayandırım
ancaq bir günlük, bir günlük fasilə edim
Beləliklə, bunu etdim -
səhər yuxudan qalxdıqda bir kəlmə də danışmadım
və deyim ki, bu mənim üçün gözəl bir təcrübə oldu
çünki, ilk dəfə olaraq bu qədər müddətə dinləməyə başladım
və eşitdiklərim məni düşünməyə məcbur etdi
çünki, hər zaman hesab edirdim ki, insanları dinləyirəm,
və dinlədiyimdə də insanları eşidirəm
zənn edəndə ki, onlar nə haqda danışmaq istəyirlər
onları artıq dinləmirdim
və insanlar danışarkən ağlımda
onları qabaqlayırdım və onlar danışarkən
nə deyəcəklərim barədə düşünürdüm
və sonra ....
beləliklə də ünsiyyət sona yetirdi
və o gün mən həqiqətən də dinlədim
və bu mənim üçün qüssəli idi
çünki, bu illər ərzində bir şeylər öyrənmədiyimi anladım.
27 yaşım vardı və düşünürdüm ki, hər şeyi bilirəm.
Ancaq bilmirdim.
Beləliklə bunu növbəti gün üçün də tədbiq etdim,
daha sonra yenə və bu dəfə artıq davamlı olaraq.
Özümə söz verdim ki, bir il sükunətdə olacam
çünki artıq öyrənməyə başlamışdım və buna da ehtiyacım vardı
Beləliklə, bir il danışmadım
və o zaman ad günumdə düşündüm ki, bəzi şeyləri öyrəndiyimdən
bəlkə yenidən danışmağa başlayım
Ancaq, bu sürə 17 il çəkdi
bu 17 il ərzində piyada gəzdim və bancoda ifa etdim
həmçinin rəssamlıq və gündəliyimin yazılması ilə də məşğul oldum.
Ətraf mühiti kitab oxumaqla öyrənməyə cəhd edirdim
və düşündüm ki, təhsil almağa ehtiyacım var.
Ashland, Oregon'a getdim
onların orada ətraf mühit üzrə tədris proqramları vardı
800 km aralıda
Qeydiyyat ofisinə getdim və...
nə? ... nə?
qəzetdəki elanı göstərdim
Ah, sən doğurda da burda oxumaq istəyirsən?
Danışa ...?
Sənin üçün xüsusi proqramımız var. Onlar bunu etdilər
və iki ildən sonra bakalavr dərəcəsi ilə oranı bitirdim
Atam gəldi. O, mənimlə fəxr edirdi
Dedi: "Qulaq as oğlum, biz səninlə fəxr edirik
amma bu bakalavr diplomu ilə nə edəcəyini bilmirik
avtomobil sürmürsən, danışmırsan,
axı bunları etməlisən"
(Gülüş)
çiynimi dartıb, bel çantamı götürüb
və yenidən gəzməyə başladım
Port Townsend, Washington'a gəldim, burada ağacdan qayıq düzəltdim
onu Puget Sound boyunca sürürdüm
Idaho'dan Washington'a və oradan da Missoula, Montana'ya yeridim
iki il öncə Montana Universitetinə müraciət etmişdim
və buranı bəyənmişdim
iki il burada qalmaq pis olmazdı
(Gülüş)
və belə də oldu. İki il Universitetdə təhsil aldım.
Ordakılar mənə çox kömək göstərdilər
Montana'ya aid iki hekayə var
Birincisi budur ki, ora gəldikdə pulum tükənmişdi
və onlar dedilər: "Buna görə narahat olma"
Proqramın direktoru dedi: "Sabah yenidən gəl"
O mənə 150 dollar verdi
və dedi: "Bir dərs üçün qeydiyyatdan keç.
Sən Cənubi Amerikaya gedirsən, heləmi?"
Ona dedim --
Çaylar və göllər, hidroloji sistemlər, Cənubi Amerika.
Beləliklə bunu etdim.
O, geri qayıdıb mənə dedi:
"Ok, John, bir dərs üçün qeydiyyatdan keçdiyini nəzərə alaraq
ofisin açarını götürüb tələbə olaraq
kitabxanadan istifadə edə bilərsən.
Həm də sənə
bütün professorlardan onların dərslərində iştirak etməyinə icazə alarıq ki,
dərəcənin alınması asan olsun
və qalan məbləği də həll etsək
dərslərdən qeydiyyatdan keçib və sonra dərəcəni ala biləsən."
Əla! Adətən magistraturada belə imtiyazlar edilmir.
Onların mənə kömək etmək istəyi böyük idi və mənim
ətraf mühitə olan həvəsimin çox olduğunu görürdülər və
bu yolda mənə köməklik etməyə çalışırdılar.
Bu dövr ərzində, danışmadan dərslər də aparırdım
ilk dəfə dərs otağına girdikdə 13 tələbəm vardı
onlara əl işarələri ilə başa saldıqlarımı dostum tərcümə edirdi:
adım John Francis'dir, piyada gəzirəm...
Onlara anlatdım ki,
daha tərcümə olmayacaq - bu son dərsdir.
Ətrafda olan tələbələrin hamısı...
(Gülüş)
Dərsdən tez çıxmaq üçün
vaxtı güddüklərini görürdüm.
Ama o fənni onlara mən deməli idim.
İki həftədən sonra, hamı bizim sinifə girməyə çalışırdı.
Bu sinifdə çox şey öyrəndim - bu cür hərəkətlər etdikdə...
hamı başını sındırırdı ki, John nə deməyə çalışır --
-- Bilmirəm, düşünürəm ki, ağacın kəsilməsini anladır. Bəli, ağacın kəsilməsi
Yox, yox. Bu o deyil -- bu əl mişarının istifadəsidir
Sən əl mişarı ilə kəsə...
Əlbətdə kəsə bilərsən...
Yox, o seçmə meşəçilikdən danışır
Beləliklə, bu müzakirə sinifi idi və biz müzakirə edirdik
Mən bu işdən geri çəkildim və deyək ki, uzaqlaşdım.
Ancaq öyrəndiyim bir şeylər oldu. Bəzən bir işarəni göstərdikdə
onlar mənim tamamilə nəzərdə tutmadığım anlamları səsləndirirdilər
ancaq mən bunları da nəzərdə tutmal idim
və düşündüm ki, əgər müəllimsənsə
və tədris edirsənsə və əgər özün öyrənmirsənsə
deməli yaxşı da öyrətmirsən.
Beləliklə, davam etdim.
Atam buraxılış tədbirinə gəlmişdi
papağım başımda
və atam dedi - "Səninlə fəxr edirik, ancaq..."
Sonrasını da bilirsiz,
dedi - "Avtomobil sürməyi və danışmağa başlamalısan
Magistr diplomu ilə nə etməyi düşünürsən?"
Çiyinlərimi çəkdim, çantamı belimə atıb
Wisconsin Universitetinə getdim
Neft tullantıları haqqında yazaraq iki il də orada keçirdim
Heç kəs neft tullantıları ilə maraqlanmırdı
Ancaq bir şeylər baş verdi --
Exxon Valdez.
və mən ABŞ-da neft tullantıları haqda yazan yeganə adam idim
Atam yenə də gəldi
O dedi - "Oğlum bunların necə etdiyini anlaya bilmirəm
"maşın istifadə etmirsən, danışmırsan.
Bacım dedi "Səni tənha buraxmaq lazımdır,
çünki, görünür daha yaxşı işləri
sən susaraq edirsən"
(Gülüş)
Çantamı yenidən belimə aldım
banjomu götürüb, Şərq sahilləri dolaşdım
ayaqlarımı Atlantik Okeanına saldım
ABŞ-ın bu başından o başına dolaşmaq üçün 7 il və 1 gün lazım oldu
və 1990-dakı Yer Kürəsi Gününün
20-ci ildönümündə danımağa başladım
buna görə də o kəlmələri işlətdim
Çünki, meşədə ağaclar yerə düşdüyündə
bunu eşidən bir adam yoxdusa onda bu səs deyil
və mən ordakılara və ailəmə təşəkkür etdim
çünki, onlar məni eşitməyə gəlmişdilər
və bu da ünsiyyətdir
və onlar mənə dinləmək barədə öyrətmişdilər -- onlar məni dinləyirdilər
və bu da həmin sükutdan gəlmə bir şey --
bir-birimizi dinləmək idi.
Həqiqətən də çox mühüm --
bir-birimizi dinləməyə ehtiyacımız var.
Mənim səyahətim davam edirdi.
Atam dedi - "Bu yekdir"
və bunu hələ də əldən vermirdim.
Sahil mühafizəçisi işləmişəm, BMT-nin Xoşməramlı Səfiri olmuşam
ABŞ üçün qaydalar yazmışam --
neft tullantıları üzrə qaydaları
20 il əvvəl əgər kimsə mənə desəydi ki,
"John, doğurdan da bir fərqlilik etmək istəyirsən?"
"Bəli, mən fərqlilik etmək istəyirəm"
"Onda şərqə doğru yeriməyə başla,
avtomobildən düş və şərqə doğru yeriməyə başla."
və bir az yeridikdən sonra da deyəcəkdilər: "Hə, səsini də yum"
(Gülüş)
Dostum, sən fərqlilik etmək istəyirsən."
Axı bu necə olur? Necə?
Piyada gəzmək və danışmamaq kimi sadə şeylərlə
necə fərqlilik etmək olar?
Sahil mühafizəçiliyi dövrü gözəl keçmişdi
və bundan sonra -- burada yalnız bir il işlədim --
dedim - "bəsdir, bu işi görməyim üçün bir il yetər"
Yelkənli qayıq götürüb Karib körfəzinə getdim
Venesuelaya qədər ordakı bütün adaları dolaşdım
Əsas məsələ yaddan çıxdı --
sizə danışmağa başladığımın səbəbini deməliyəm
danışmağa başladım, çünku ətraf mühiti öyrənmişdim
ətraf mühiti bu səviyyədə - formal səviyyədə öyrənmişdim
ancaq qeyri-formal səviyyə də vardı
və qeyri-formal səviyyə --
insanlar haqqında öyrəndiklərim idi, biz nə edir və biz necəyik
və ətraf mühit təkcə ağaclar və quşlara görə deyil,
və təhlükədə olan növlərə deyil, bizim bir-birimizə münasibətimizə görə dəyişib
və əgər biz ətraf mühitiksə
bu zaman hamımız ətrafımıza baxıb
özümüzə və bir-birimizə qarşı davranışımızı görərik
və bu da çatdırmaq istədiyim ismarıc idi
və mən "bu ismarıcı digərlərinə də çatdırmalıyam" dedim
yelkənli qayığıma oturub, Karib boyu üzdüm --
bu mənim öz qayığım idi və onun üzərində işləmişdim --
Venesuelaya gəldim və gəzməyə başladım.
Bu hekayənin sonudur, və oraya gəlməyimi anladım
hələ də avtomobildən istifadə etmədiyimə görə
El Dorado boyunca dolaşırdım -- bura tanınmış həbsxana şəhəridir
və ya rüsvayçı həbsxana -- Venesuelada, və bilmirəm mənə nə olmuşdu
çünki heç özümdə deyildim
mühafizə zolağını keçərkən keşikçi məni saxlayıb dedi -
"Pasaporte, pasaporte" və M16-nı üzərimə tuşladı
ona baxıb dedim - "Passport?
Sənə pasport göstərmək məcburiyyətində deyiləm, o mənim çantamdadır.
Mən BMT Səfiri - doktor Francis və mən dünyanı dolaşıram
və oranı tərk etdim.
Mənu bunu deməyə nə məcbur etdi?
Yol cəngəlliyə tərəf döndü.
Məni güllələməmişdilər.
Nəhayət azad idim və
Tanrıya azad olduğuma görə təşəkkür edirdim
Mən nə deyirəm?
150 km yol qət etdikdən sonra anladım ki, mən ürəyimdə, daxildə
məhbusa çevrilmişdim,
mən həbsxanada idim və oradan qaçmalı idim.
Mühərrikli nəqliyyat vasitələrindən istifadə etməməyim
mənim içində olduğum həbsxana idi
Necə olur axı?
Çünkü başladığım anda mənə avtomobildən istifadə
etməmək uyğun kimi görsənirdi.
Lakin fərq o idi ki,
mən hər ad günümdə özümdən sükut istəmişəm,
lakin heç zaman özümdən ayaqlarımdan istifadə qərarımı istəməmişəm.
BMT Səfiri olacağım ağlıma belə gəlməzdi,
Professor olmacağım ağlıma gəlməzdi
və beləliklə anladım ki, sadəcə sırf özümdən başqa digər məsuliyyətlərim də var
və buna görə də dəyişməli idim
Bilirsiz, biz bunu edə bilərik.
Mən dəyişmək məcburiyyətində idim
və dəyişməkdən qorxurdum
çünki, hər zaman gəzib-dolaşan olmağa öyrəşmişdim
çünki, sonunu istəməyən həbsxanaya öyrəşmişdim.
Dəyişdiyimdə kim olacağımı bilmirdim
Amma bunun lazımlı olduğunu bilirdim
bilirdim ki, dəyişməliyəm. Çünki bu gün burada olmağım üçün
bu yeganə yol idi
və bilirəm ki, çox zaman
biz özümüzü həmişə qalmaq istədiyimiz bir yerdə tapırıq
amma bizim üçün gedəsi başqa yerlər də var
və hazırda sahib olduğumuz kimliyimizin sabitliyini arxada qoyub
yeni kimliyimizə sahib olacağımız yerə getməliyik
və mən sizləri o növbəti yerə getməyiniz üçün həvəsləndirmək istəyirəm --
özünüzü içində gördüyünüz həbsxanadan çıxa biləcəyiniz yerə götürün
o yerə ki, ola bildiyi qədər rahatdır. Bu gün, bu yolda bir şeylər etməliyik.
Biz indi dəyişməliyik.
Keçmiş Vitse Prezidentimiz dediyi kimi
biz fəal olmalıyıq
və əgər mənim səsim sizə təsir edirsə,
əgər mənim yaşadıqlarım sizə təsir edirsə, əgər mənim burda olduğum sizə təsir edirsə
xahiş edirəm bunu edin.
Bilirəm ki, burada olduğumda sizlər hamınız mənə
təsir edə bilərsiniz.
Gəlin bayıra - dünyaya çıxaq
bu qayğını, bu sevgini, bu hörməti özümüzlə götürək --
burada TED zamanı bir-birimizə göstərdiyimiz münasibəti
özümüzlə dünyaya çıxaraq,
çünki bizlər ətraf mühitik
və bizim qarşılıqlı davranışımız
bizim ətraf mühitə olan davranışımız deməkdir.
Beləliklə burada olduğunuza görə sizlərə minnətdaram
və burada çıxışımı beş saniyəlik sükutla bitirmək istəyirəm.
Təşəkkür edirəm
(Alqışlar)