Geçtiğimiz yüzyıl boyunca birçok
devrim yapıldı, ama belki de
hiçbiri uzun yaşam devrimi
kadar önemli değil.
Günümüzde ortalama ömrümüz
büyük dede ve ninelerimizinkilerden 34 yıl daha fazla.
Şunu bir düşünün.
Ömrümüze ikinci bir yetişkin
hayatı eklenmiş durumda.
Fakat, büyük çoğunlukla,
kültürümüz bunun ne anlama geldiğini kabul edemedi.
Hala yaşın bir kavis olarak görüldüğü eski
paradigmayla yaşıyoruz.
Bu bir metafor, eski bir metafor.
Doğarsınız, orta yaşta zirveye çıkar
ihtiyarlıkta güçten düşersiniz.
(Kahkahalar)
Pataloji olarak yaş.
Ama günümüzde birçok insan --
filozoflar, sanatçılar, doktorlar, bilimadamları --
benim üçüncü perde adını verdiğim, hayatın son
otuz yılına yeni bir gözle bakıyorlar.
Bu dönemin aslında, tıpkı ergenliğin çocukluktan farklı olması gibi,
orta yaşlılıktan farklı olarak
hayatın, kendi önemi olan
gelişimsel bir dönemi olduğunu farkediyorlar.
Ve şunu soruyorlar -- hepimiz sormalıyız --
bu zamanı nasıl kullanıyoruz?
Nasıl başarılı bir şekilde yaşarız?
Yaşlanma için uygun olan yeni metofor
nedir?
Geçtiğimiz yılı bu konu hakkında araştırma yapıp yazarak geçirdim.
Ve şu sonuca vardım,
yaşlanma için daha uygun olan metafor
bir merdiven --
insan ruhunun göğe yükselişi,
bize bilgelik, bütünlük ve
gerçeklik getiriyor.
Yaş patalojiyle alakalı değildir;
potansiyelle alakalıdır.
Ve bilin bakalım ne oldu?
Bu potansiyel sadece şanslı bir azınlık için geçerli değil.
Görünüşe göre,
50 yaş üzeri birçok insan
daha iyi hissediyor, daha az stresli,
daha az saldırgan, daha az endişeli.
Farklılıklardan çok benzerlikleri
görme eğilimindeyiz.
Hatta bazı araştırmalar gösteriyor ki
daha mutluyuz.
İnanın bunu hiç beklemiyordum.
Uzun süren depresif bir dönemden çıktım.
40'lı yaşlarımın sonlarına yaklaşırken,
sabahları uyandığımda aklıma gelen
ilk altı düşünce olumsuz olurdu.
Ve korkmaya başlamıştım.
Aman Tanrım, aksi bir yaşlı
kadın olacağım diye düşünmüştüm.
Fakat aslında şu an üçüncü perdemin tam ortasındayım,
ve hiç bu kadar mutlu olmamıştım.
Kendimi gerçekten çok iyi hissediyorum.
Ve farkettim ki,
dışarıdan bakmak yerine
yaşlılık döneminde olduğunuzda,
korku ortadan kalkıyor.
Hala kendiniz olduğunuzu farkediyorsunuz --
hatta belki daha fazlası.
Picasso bir keresinde şöyle demiş, "Genç olmak çok zaman alır".
(Kahkahalar)
Yaşlanmayı romantikleştirmek istemiyorum.
Açıkçası, bunun istediğine ulaşma
ve gelişme dönemi olacağının bir garantisi yok.
Bir kısmı şans meselesi.
Bir kısmı, açıkçası, genetikle ilgili.
Aslında üçte biri genetikle ilgili.
Ve bu konuda yapabileceğimiz fazla birşey yok.
Ama bu şu demek oluyor üçüncü perdedenin
kalan üçte ikisinde ne kadar iyi olacağımız
konusunda birşey yapabiliriz.
Bu eklenmiş yılları gerçekten başarıyla geçirmek
ve bir fark yaratmak için kullanmak hakkında
neler yapabileceğimizi tartışacağız.
Size bu merdiven hakkında birşey söyleyeyim,
merdivenler birçok yaşı ileri insana zorluk çıkardığı için
bu onlara garip bir metafor gibi gelebilir.
(Kahkahalar)
Buna ben de dahilim.
Tahmin edebileceğiniz gibi,
tüm dünya evrensel bir kanunla işliyor:
entropi, termodinamiğin ikinci kanunu.
Entropi şu demek: Dünyadaki herşey, herşey,
gerileme ve çöküş, kavis
durumundadır.
Bu evrensel kanunun tek bir istisnası var,
o da yukarı doğru ilerlemeye
devam edebilen insan ruhu --
bizleri bütünlüğe,
gerçekliğe ve bilgeliğe
götüren bir merdiven.
İşte anlatmaya çalıştığım şeyin bir örneği.
Bu yükseliş
zorlu fiziksel mücadelelerin ortasında bile olabilir.
Yaklaşık üç yıl önce,
New York Times gazetesinde bir makale okudum.
Neil Selinger isimli bir adam hakkındaydı --
57 yaşında, emekli bir avukat --
içindeki yazarı keşfettiği Sarah Lawrence'da
bir yazar grubuna katılmış.
İki yıl sonra,
genelde Lou Gehrig hastalığı olarak bilinen ALS teşhisi konmuş.
Korkunç bir hastalık. Ölümcül.
Bedeni tüketir ama zihin sağlam kalır.
Bu makalede Bay Selinger yaşadıklarını
şu şekilde tarif ediyor.
Alıntılayacağım,
"Kaslarım güçsüzleştikçe,
kalemim güçlendi.
Konuşmamı yavaşça yitirdikçe,
sesimi kazandım.
Zayıfladıkça, büyüdüm.
Çok fazla şey yitirdikçe,
sonunda kendimi buldum."
Bana göre, Neil Selinger
üçüncü perdede merdiveni çıkmanın
simgesi.
Bizler ruhla doğduk, hepimiz,
ama bazen şiddet, suistimal, ihmal gibi
hayatın zorlukları altında
ruhumuz eziliyor.
Ailelerimiz depresyondan muzdarip olmuş olabilirler.
Belki de bizi dünyadaki başarılarımızın
ötesinde sevememişlerdir.
Belki hala ruhsal bir acı,
bir yaradan muzdaribizdir.
Belki ilişkilerimizin çoğunun sonuçlanmadığını düşünüyoruzdur.
Ve bu yüzden yarım kalmış hissediyoruz.
Belki de üçüncü perdenin görevi
kendimizi tamalama görevini bitirmektir.
Benim için, bu üçüncü perdeme yaklaşırken başladı,
60. doğumgünümde.
Onu nasıl yaşamalıydım?
Son perdede neyi başarmalıydım?
Farkettim ki, nereye gittiğimi bilmek için,
nereden geldiğimi bilmeliydim.
Böylece geri dönüp
ilk iki sahnemi çalıştım,
o zamanlar kim olduğumu,
ailemin ya da başka insanların
olduğumu söyledikleri ya da davrandıkları kişi değil,
gerçekten kim olduğumu görmeye çalıştım.
Ama kimdim? Ailem kimdi --
aile olarak değil, insan olarak.
Onların aileleri kimlerdi?
Onlara nasıl davranmışlardı?
Bunun gibi şeyler.
Birkaç yıl sonra farkettim ki
geçtiğim bu sürece psikologlar
"hayatı gözden geçirme"
adını veriyorlar.
Ve bir insanın hayatına yeni bir
önem, açıklık ve anlam kattığını
söylüyorlar.
Siz de, benim yaptığım gibi,
düşündüğünüz birçok şeyin hatalarınız olduğunu,
hakkınızda düşündüğünüz birçok şeyin sizinle bir
alakası olmadığını keşfedebilirsiniz.
Sizin hatanız değildi; siz iyisiniz.
Ve geri dönüp onları
ve kendinizi
affedebilirsiniz.
Kendinizi geçmişten
kurtarabilirsiniz.
Geçmişle olan ilişkinizi
değiştirmeye çalışabilirsiniz.
Bununla ilgili bir kitap yazarken,
Viktor Frankl'ın "İnsanın Anlam Arayışı" adlı kitabına
denk geldim.
Viktor Frankl beş yılını Nazi toplama
kampında geçiren Alman bir psikiyatristti.
Ve yazdığına göre, kamptayken,
serbest bırakılmalılar mı, hangileri iyi
olabilecek hangileri olamayacak,
sorularına cevap verebilirmiş.
Şöyle yazıyor:
"Hayatta herşeyiniz elinizden alınabilir
tek şey dışında,
bu duruma nasıl karşılık
vereceğinizi seçmenin
özgürlüğü.
Yaşadığımız hayatın
kalitesini belirleyen budur --
zengin ya da fakir, ünlü ya da tanınmamış,
sağlıklı ya da acı çekiyor
olmamız değil.
Hayat kalitemizi belirleyen şey
bu gerçeklerle kurduğumuz ilişki,
onlara yüklediğimiz anlamlar,
onlarla ilgili takındığımız tutum,
tetiklemelerine izin verdiğimiz ruh hali."
Belki de üçüncü perdenin temel amacı
eğer mümkünse, geri dönüp
geçmişle olan ilişkimizi değiştirmeye
çalışmak.
Zihinsel araştırmalar gösteriyor ki,
bunu yapabildiğimizde,
nörolojik olarak ortaya çıkıyor --
beyinde nöral yollar ortaya çıkıyor.
Görüyorsunuz, eğer zaman içinde
geçmiş olaylara ve insanlara olumsuz tepki vermişseniz,
nöral yollar beyinden yollanan
kimyasal ve elektriksel işaretler ile belirleniyor.
Ve zaman içinde, bu nöral yollar değiştirilemez oluyor,
norma dönüşüyorlar --
ve bize zarar veriyorlar
çünkü stres ve endişeye neden oluyorlar.
Fakat,
geri gider ve ilişkilerimizi değiştirirsek,
geçmişteki insanlar ve olaylarla
olan ilişkilerimize bakışımızı değiştirirsek,
nöral yollar değişebilir.
Geçmişle ilgili daha
olumlu hisler beslersek,
yeni bir norm oluşur.
Bu termostatı sıfırlamak gibi birşey.
Bizi bilge yapan
deneyimler değil,
bizi bilge yapan bu deneyimler
hakkında derinlemesine düşünmek --
ve bu bizim tamamlanmamıza yardım ediyor,
bilgelik ve gerçeklik katıyor.
Olduğumuz kişi olmamıza yardımcı oluyor.
Kadınlar baştan başlıyor, değil mi?
Yani, kızlar olarak, cesaretle başlıyoruz -- "Evet, kim demiş?"
Bizler temsilciyiz.
Kendi hayatlarımızın özneleriyiz.
Ama çoğu zaman,
ergenliğe girdiğimizde, çoğumuz,
uyum sağlamaya ve popüler olmaya çalışıyoruz.
Ve diğer insanların hayatlarının özneleri ve nesneleri oluyoruz.
Ama şimdi, üçüncü perdemizde,
başladığımız yere
dönüp belki de ilk defa herşeyi
anlayabiliriz.
Ve eğer bunu yapabilirsek,
bu sadece kendimiz için yapmış olmayacağız.
Dünyada
yaşı ileri kadınlar en büyük nüfusa sahip.
Eğer geri gidip, kendimizi tekrar tanımlarsak
ve bir bütün olursak,
dünyada kültürel bir değişim yaşanır
ve genç kuşaklara kendi ömürlerini
gözden geçirmeleri konusunda bir örnek olur.
Çok teşekkür ederim.
(Alkış)