Bunlar benim kelimelerim, fakat bu ses benim sesim değil.
Bu Alex, bulabildiğim
en iyi bilgisayar sesi
ve her Macintosh'da standart ekipman olarak mevcut.
Hayatımın büyük kısmında
konuşma kabiliyetimi aklımın ucundan bile geçirmedim.
Nefes almak gibi bir şeydi konuşmak.
O zamanlar hayal aleminde yaşıyormuşum.
Kanser tedavisi ameliyatları
konuşma, yeme ve içme yetimi benden aldıktan sonra
bir bilgisayarın hayatımın bir kısmını benim yerime
yaşadığı bu sanal dünyaya girmek zorunda kaldım.
Bir süredir burada, TED'de,
zeki ve belagatlı konuşmacıları zevkle dinliyoruz.
Ben de onlar gibi konuşabiliyordum.
Belki onlar kadar zeki değildim,
ama en azından onlar kadar konuşkandım.
Bugünkü konuşmamı,
konuşma eylemine ve
konuşma ya da konuşmama eyleminin
kaybedildiğinde neredeyse yeni bir insan
yaratacak kadar kişinin kimliğiyle
bütünleşmiş olmasına adamak istiyorum.
Fakat bir bilgisayar sesini
uzun süre dinlemenin
monoton olabildiğini farkettim.
Bu yüzden TED arkadaşlarımdan bazılarını
kelimelerimi okumakla görevlendirmeye karar verdim.
Karım Chaz ile başlayacağım.
Chaz Ebert: "Çenemi tekrar yaratmak ve
konuşma yetimi geri kazanmam için yapılan üç denemede
yanımda olan kişi Chaz'di.
2006'da tekrarlayan
tükürük kanseri için
ilk ameliyatıma girdiğimde
hastaneden film yorum programım
"Ebert ve Roper Sinemada"ya
dönebilecek zamanda çıkmayı bekliyordum.
Altı haftalık ameliyat
ve iyileşme sürem boyunca
yetecek kadar programı önceden kaydetmiştim.
Doktorlar yeni bir çeneye dönüştürmek için
bacağımdan bir kaval kemiği
ve omzumdan biraz doku aldılar.
Dilim, gırtlağım ve ses tellerim
hala sağlıklıydı ve etkilenmemişlerdi."
(Gülüşmeler)
"İyimserdim ve
her şey yolundaydı.
İlk ameliyat büyük bir başarıydı.
Kendimi aynada gördüm.
Oldukça iyi görünüyordum.
İki hafta sonra, eve dönmeye hazırdım.
iPod'umda
doktor ve hemşirelerim için
Leonard Cohen'in 'I'm Your Man'
şarkısını çalıyordum.
Birdenbire korkunç bir kanama geçirmeye başladım.
Şahdamarım yırtılmıştı.
Neyse ki hala hastane odamdaydım
ve doktorlarım hemen yanıbaşımdaydı.
Chaz bana
eğer bu şarkı o kadar uzun süre çalmasaydı
çoktan arabaya binmiş, eve gidiyor olabileceğimi
ve hemen orada ölüvereceğimi söyledi.
Bu yüzden Leonard Cohen, teşekkür ederim
hayatımı kurtardığın için."
(Alkışlar)
"İkinci bir ameliyattan sonra
5-6 gün dayansa da
çenem yine parçalanmıştı.
Ardından gelen üçüncü
deneme de beni bayağı toparlamıştı.
Ta ki başarısız olana kadar.
Brezilya'dan bir doktor
önceden hiç şahdamarı yırtılmasından kurtulan
birini görmediğini söyledi.
Hastaneden çıkmadan önce,
hastanede kaldığım bir sene boyunca
şahdamarım
yedi kere yırtılmıştı.
Bana birinin
bir daha asla konuşamayacağımı
söylediği bir gün olmadı;
kendi kendime anlayıverdim.
İnsan konuşması
nefesimizin ağzımızdaki
ses haznesinde ve solunum sistemimizde
ustalıkla kontrol edilmesidir.
Ses yaratabilmemiz için
bu nefesi tutup kontrol etmemiz gerek.
Dolayısıyla, sistemin
havayı tutabilmesi için
özünde havaya kapalı olması gerekir.
Çenemi kaybettiğim için
artık bu kapalı ortamı yaratamıyordum.
Bu yüzden de dilim
ve bütün diğer ses araçlarım
güçsüz kalmıştı."
Dean Ornish: "Önceleri uzun bir süre
defterlere notlar yazdım.
Ardından laptopumda kelimeler yazıp
yerleşik sesini kullanmayı denedim.
Bu daha hızlıydı
ve kimse elyazımı okumaya çalışmak zorunda kalmıyordu.
İnternette mevcut çeşitli bilgisayar seslerini denedim
ve bir kaç ay boyunca Chaz'in Sir Lawrence dediği
bir İngiliz aksanıyla konuştum."
(Gülüşmeler)
"Bulabildiğim en net ses buydu.
Sonrasında Apple duyduğum en iyi sesi,
Alex'in sesini çıkardı.
Bu ses, ünlem ve soru işareti gibi şeylerin
arasındaki farkı biliyordu.
Bir nokta gördüğünde, cümleyi havada
bırakmadan bitiyormuş gibi seslendirmeyi biliyordu.
Bilgisayar seslerinde zamanlama ve tonlamayı
kontrol etmek için kullanılabilecek bir çok html kodu mevcut
ve ben de bu kodlarla çalıştım.
Bana göre hepsinin ortak bir temel sorunu var: çok yavaşlar.
Kendimi bir diyalog ortamında bulduğumda
hızlı yazıp hemen konuşmaya dalmam gerek.
İnsanların her kelime ya da cümle için
kodlarla uğraşmamı bekleyecek kadar
zamanı ve sabrı yok.
Fakat kendi sesimize ne kadar değer veriyoruz?
Bu bir birey olarak kim olduğunuzu nasıl etkiliyor?
İnsanlar Alex'in kelimelerimi okuduğunu duyduklarında
bir kopukluk hissediyorlar mı?
Bu iki insan arasında
bir ayrılık ya da uzaklık yaratıyor mu?
Konuşamamak bana kendimi nasıl hissettirdi?
Kendimi insanların genel ortamından oldukça uzak hissettim
ve hala da böyle hissediyorum.
Laptopumdan ayrıldığımda kendimi rahatsız hissetmeye başladım.
Laptopum yanımdayken bile, çoğu insanın konuşma zorluklarıma
fazla sabredemediklerinin farkındayım.
Bu yüzden Chaz, benim otuz senelik TV programı sesimi kullanıp
kişiselleştirilmiş bir ses yaratabilecek
bir şirket bulmayı önerdi.
İlk önce bu fikre karşıydım.
Kendi sesimi bir bilgisayardan duymanın
ürkütücü olacağını düşünüyordum.
Benim olmayan bir sesin rahatlatıcı bir tarafı vardı.
Ama daha sonra bu fikri denemeye karar verdim.
Böylece İskoçya'da kişiselleştirilmiş bilgisayar
sesleri yaratan bir şirketle iletişime geçtik.
Önceden kaydedilmiş materyallerden ses yaratmamışlardı hiç.
Bütün sesleri kontrol kabininde orijinal kelimeleri
kaydeden bir konuşmacı ile yapılmıştı.
Fakat denemeye açıklardı.
Ben de onlara, DVD filmleri için yaptığım çeşitli
açıklama bölümlerini içeren saatler
dolusu ses kayıtlarımı gönderdim.
Ve kulağa benim sesim gibi geliyordu, gerçekten de.
Bunun bir sebebi vardı - sonuçta konuşan bendim.
Fakat her şey bu kadar basit değildi.
TV programımın kayıtları çok kullanışlı değillerdi
çünkü işin içinde bir çok farklı ses de vardı -
mesela film müzikleri, ya da Gene Siskel'in benimle tartışması gibi."
(Gülüşmeler)
"Ve kelimelerimin genelde bir cümleye
yeterince uymayan vurguları vardı.
Size bu sesten bir örnek dinleteceğim.
Bunlar Chaz ve ben Oprah Winfrey programına çıktığımızda
kullanmak için kaydettiğim yorumlardan birkaçı.
Huzurlarınızda Roger Jr., ya da
Roger 2.0 dediğimiz ses."
Roger 2.0: Oprah, programına tekrar çıkmaktan
ne kadar mutluyum anlatamam.
Uzun zamandır konuşuyoruz,
ve işte tekrar buradayız.
Bu bilgisayar sesimin ilk versiyonu.
Hala geliştirilmeye ihtiyacı var
ama en azından kulağa HAL 9000 gibi değil de
benim gibi geliyor.
Bu sesi ilk duyduğumda
baştan aşağı ürperdim.
Bir şey yazdığımda
bu ses yazdıklarımı söyleyecek.
Bir şey okuduğumda, benim sesimle o okuyacak.
Burada oturup yazmamı izlemenin
pek eğlenceli olmayacağını düşündüğümden
bu kelimeleri önceden yazdım.
Bu ses İskoçya'daki CereProc adlı
bir şirket tarafından yaratıldı.
Şu an duyduğunuz kelimelerin
çoğunun ben 'Casablanca' ve 'Citizen Kane'i
eleştirirken söylendiğini bilmek
beni mutlu ediyor.
Bu bir birey için yarattıkları ilk ses.
Bilgisayarlarda bir çok sayıda oldukça iyi ses mevcut,
fakat hepsi başka birinin sesi gibiyken,
bu kulağa benim sesim gibi geliyor.
Bu sesi televizyonda, radyoda ve internette
kullanmayı planlıyorum.
Bir sese ihtiyacı olan insanlar çoğu bilgisayarın
yerleşik konuşma sistemlerine sahip olduklarını bilmeliler.
Bir çok kör insan internetteki sayfaları
kendilerine okurken bu sesleri kullanıyorlar.
Fakat belirtmem gerekir ki, birinci sınıfta
bana çok konuştuğumu söylediler,
ve hala da çok konuşabiliyorum.
(Gülüşmeler)
Roger Ebert: "Duyduğunuz üzere, kulağa benim sesim gibi geliyor
fakat kelimeler zıplayıp duruyor.
Konuşmanın akışı doğal değil.
İskoçya'daki iyi insanlar hala sesimi geliştiriyorlar,
ben de bu konuda iyimserim.
Fakat Apple'ın Alex sesi
şu ana kadar duyduğum en iyi ses.
Bu konuda bloguma bir yazı yazdım
ve Alex'i seslendiren aktörden bir yorum bile aldım.
Ses için kullanılacak çeşitli tonlamaları
uzun saatlerce kaydettiğini söyledi.
Bu iş için çok büyük bir örnek kümesi gerekiyor.
John Hunter: "Hayatım boyunca çenesi düşük bir insan oldum.
Şimdi ise son kelimelerimi söyledim,
fakat tam olarak ne olduklarını
bile hatırlamıyorum.
Harlan Ellison'ın "Ağzım Yok ve Haykırmam Gerek" hikayesindeki
kahraman gibi hissediyorum kendimi.
Çarşamba günü, David Christian insan ırkının
evrenin zaman aralığında ne kadar küçük bir anı
temsil ettiğini anlattı bize.
Milyonlarca ve milyarlarca yıllarının neredeyse tamamında
dünyada hiç bir yaşam formu yoktu.
Dünyada yaşamın var olduğu o kadar senenin neredeyse tamamında
ortada akıllı bir yaşam formu yoktu.
Ancak bilgiyi bir jenerasyondan diğerine
aktarmayı öğrendiğimizde
medeniyet mümkün olabildi.
Kozmolojik anlamda,
bu 10 dakika kadar önceydi.
Sonunda insanoğlunun en gelişmiş ve gizemli aracı
bilgisayar ortaya çıktı.
Bunun çoğu benim zamanımda gerçekleşti.
Şu ünlü ilk bilgisayarlardan bazıları
doğduğum şehir Urbana'da, yani
HAL 9000'in doğduğu yerde yapılıyordu.
Çarşamba günü Salman Khan'ın
dünya çapında öğrencilere yüzlerce konu öğreten
Khan Academy sitesi hakkındaki
muhteşem konuşmasını duyduğumda
bir an geçmişe döndüm.
Sene 1960'lardı.
Hala lisede okuyan yerel bir gazete muhabiri olarak
PLATO denilen bir şeyin yaratıcılarıyla
röportaj yapmak için Illinois Üniversitesi'nin
bilgisayar laboratuarına gönderilmiştim.
Bu kısaltma Otomatik Öğretim Programları İçin
Programlanmış Mantık anlamına geliyordu.
Bu o günlerde ILLIAC denilen bir bilgisayarda yürütülen
bilgisayar destekli bir eğitim sistemiydi.
Programcılar bu programın öğrencilerin eğitimine yardım edebileceğini söylüyorlardı.
Sanmıyorum ki, 50 yıl önce o günde
Salman Khan'ın başardığı şeyi hayal bile edebilmiş olsunlar.
Fakat konumuz bu değil.
Konumuz PLATO'nun sadece 50 sene önce,
zaman içinde bir anda olması.
Bu program sadece beş yıl öncesine kadar
gittikçe daha da gelişmiş bilgisayarlarda bir şekilde
evrimleşmeye ve çalışmaya devam etti.
Wikipedia'dan öğrendim ki PLATO
bu alçakgönüllü başlangıçla yola çıkarak
forumlar, mesaj panoları,
çevrimiçi sınama,
email, sohbet odaları
resim dilleri, anlık mesajlaşma
uzak ekran paylaşımı
ve çok oyunculu oyunları yaratmış.
"İlk internet tarayıcısı da Urbana'da yaratıldığı için
öyle görünüyor ki doğum yerim olan
Illinois taşrası
bugün kullandığımız
sanal, çevrimiçi evrenin çoğunun doğum yeriymiş.
Fakat buraya Ticaret Odasından gelmedim."
(Gülüşmeler)
"İletişim kurmak isteyen bir adam olarak buradayım.
Bunların tamamı benim zamanımda yaşandı.
Bilgisayarda yazmaya ilk olarak 1970'lerde
ilk Atech sistemlerinden biri
Chicago Sun Times'da kurulduğunda başladım.
Radio Shack'de ilk Model 100'lerden
birini almak için sırada bekledim.
Ve Akademi Ödülleri'nin basın odasındaki insanlara
internet bağlantıları için telefon hattı çekmelerini önerdiğimde
ne dediğimden haberleri bile yoktu.
Aldığım ilk masaüstü bilgisayarım
bir DEC Rainbow'du.
Hatırlayan var mı bu bilgisayarı?"
(Alkışlar)
"The Sun Times beni Cannes Film Festivali'ne
Porteram Telebubble adında ve bavul büyüklüğündeki
taşınabilir bir bilgisayarla göndermişti.
Compuserve'a
şu anki Twitter takipçilerimden
daha az sayıya sahipken katıldım."
(Gülüşmeler)
CE: "Bütün bunlar
göz açıp kapayana kadar oldu.
Önümüzde neler olduğu
hayal bile edilemez.
Bu yüzden tarihin bu noktasında
yaşadığım için inanılmaz derecede şanslıyım.
Hatta, sadece tarihte yaşadığım için bile şanslıyım,
çünkü zeka ve hafıza olmadan
tarih de olamaz.
Milyarlarca yıl boyunca
evren hiç farkedilmeden
evrimleşti.
Şimdi ise bir tür küresel farkındalık yaratıyor
gibi görünen İnternet çağında yaşıyoruz.
Ve bunun sayesinde
her zamanki kadar
iyi iletişim kurabiliyorum.
Zaman ve mekandan
oluşan bir kutuda doğuyoruz.
Bu kutudan çıkmak ve
diğerlerine ulaşmak için
kelimeler ve iletişimi kullanıyoruz.
Benim için İnternet
kullanışlı bir araç olarak başladı
ve şimdi ise günlük yaşamım için bağlı
olduğum bir şey haline geldi.
Konuşamıyorum,
yazabildiğim hızın bir sınırı var.
Bilgisayar sesleri
bazen çok gelişmiş olmayabiliyorlar,
fakat bilgisayarımla hiç
olmadığı kadar geniş
çapta iletişim kurabiliyorum.
Blogumun, emailimin
Twitter ve Facebook'umun bana
günlük konuşmanın yerine
geçecek bir şey verdiğini hissediyorum.
Daha iyi değiller,
fakat yapabildiğimin en iyisi bunlar.
Bana konuşmam için bir yol sunuyorlar.
Herkesin karım Chaz kadar
sabrı yok.
Fakat internette
herkes aynı hızda konuşuyor.
Bütün bu macera
öğretici bir deneyim oldu.
Her başarısız ameliyatta
biraz daha az doku ve kemiğim kalıyordu.
Şimdi ise çenemden eser yok.
Ameliyatlar iki omzumdan doku alırken
sırt ağrısı yarattılar
ve kolayca yürüyebilme kabiliyetimi azalttılar.
İronik olan bacaklarım iyiyken
yürümemi yavaşlatanın omuzlarım olması.
Bugünkü halime baktığınızda
Operadaki Hayalet gibi görünüyorum."
Hiç de görünmüyorsun.
(Gülüşmeler)
(Alkışlar)
"Benim gibi birine bakıp kafamdan
birkaç tahtanın eksik olduğunu düşünmek insan doğasına özgü.
İnsanlar--"
(Alkışlar)
"İnsanlar yüksek sesle konuşuyor--"
Çok özür dilerim.
Afedersiniz.
(Alkışlar)
"İnsanlar benimle yüksek sesle ve yavaşça konuşuyor.
Bazen sağır olduğumu varsayıyorlar.
Göz teması yapmak istemeyen insanlar var."
İnanın bana, bunu şey anlamında demedi--
neyse, okumaya devam edeyim.
(Gülüşmeler)
Karınıza böyle bir şeyi asla okutmamalısınız.
(Gülüşmeler)
"Hastalıklardan uzak durmak
insan doğasına özgü.
Kendi kırılgan ölümlülüğümüzün
bize hatırlatılmasından hoşlanmıyoruz.
Bu yüzden internette yazmak
benim için hayat kurtarıcı oldu.
Düşünebilme ve yazabilme
kabiliyetlerim etkilenmedi.
Ve internette, gerçek sesim kendisini ifade edebiliyor.
Bu şekilde iletişim kuran
birçok diğer sakat insanla tanıştım.
Twitter arkadaşlarımdan biri
sadece ayak parmaklarıyla yazabiliyor.
İnternetteki en komik bloglardan birini
Ukala Topal adındaki
bir arkadaşım yazıyor."
(Gülüşmeler)
"Arkadaşımı Google'da arayın, sizi güldüreceği kesin.
Bütün bu insanlar, bir şekilde
görünüşün
aldatıcı olabildiğini söylüyorlar.
Buraya söylenmek için gelmedim.
Beni mutlu ve rahat ettirecek birçok şeye sahibim.
Şu an için
kansersiz görünüyorum.
Her zamanki kadar iyi yazıyorum.
Üretkenim.
Birkaç kosmolojik an önce
bu durumda olsaydım
bir keşiş kadar soyutlanmış olurdum.
Kendi aklımda hapis kalırdım.
İnsan bilgisinin hızı sayesinde,
dijital devrim sayesinde,
bir sesim var
ve haykırmama gerek yok."
RE: Bir dakika. Ekleyecek bir şeyim daha var.
Bir adam psikiyatriste gitmiş.
Psikiyatrist "Delisin" demiş.
Adam "İkinci bir görüş istiyorum" diye cevap vermiş.
Psikiyatrist de "İyi madem. Çirkinsin." demiş.
(Gülüşmeler)
Hepiniz yapay zeka testini biliyorsunuz - Turing testi.
Testte uzman bir kişi, bir insan ve
bir bilgisayarla konuşuyor.
Eğer uzman makineyi insandan ayıramazsa,
makine sınavı geçiyor.
Ben de burada bilgisayar sesleri için bir test öneriyorum -- Ebert testi.
Eğer bir bilgisayar başarıyla şaka yapabilir
ve zamanlamayla sunumu Henny Youngman kadar iyi becerebilirse,
işte istediğim ses o ses demektir.
(Alkışlar)