Bipolar bozukluk nedir?
Bipolar kelimesi iki kutbu ifade eder.
Dünyada bipolar bozukluk yaşayan milyonlarca insan için hayat,
sevinç ve depresyon olmak üzere,
iki farklı gerçekliğe bölünmüştür.
Bipolar bozukluğun birçok çeşidi olmasına karşın,
birkaçını değerlendirelim.
Tip 1, aşırı yükselmelerin yanı sıra aşırı çöküntüler yaşarken;
Tip 2, uzun süreli depresyon ile harmanlanan
daha kısa süreli ve az şiddetli neşe hâlinde olur.
Ruh hâlleri arasında mekik dokuyan bir kişi için,
sağlıklı yaşam sürmek için gereken dengeyi bulabilmek, imkânsız görünebilir.
Tip 1'in aşırı yükselmeleri, manik ataklar olarak bilinir
ve insanı asabiyet ile yenilmezlik duyguları arasında değişime uğratır.
Yaşanılan bu uç sevinç, genel olarak hissedilen mutluluk duygusundan ötedir
ve ani fikir değişimi, uykusuzluk,
çok konuşkanlık,
içgüdüsel davranışlar,
tehlikeli hareketler
gibi rahatsız edici belirtilere yol açar.
Tedavi olunmadığı takdirde bu ataklar sıklaşır,
yoğunlaşır
ve yatışması daha uzun süre alır.
Bipolar bozukluğun depresyon aşaması birçok şekilde ortaya çıkabilir -
düşük ruh hâli,
hobilere olan ilginin gitgide azalması,
iştahta farklılıklar görülmesi,
değersiz veya fazlasıyla suçlu hissetmek,
çok fazla veya çok az uyumak,
huzursuzluk veya durgunluk
veya süregelen intihar düşünceleri.
Dünya çapında, yetişkinlerin neredeyse 3'te 1'i
bipolar bozukluğa işaret eden geniş çaplı belirtileri yaşıyorlar.
Bu insanların çoğu, topluma hizmet eden etkin bireyler
ve hayatları, seçimleri ve ilişkileri
bu bozukluk ile belirlenmiyor,
ama yine de, birçoğu için ciddi sonuçlar doğuran bir durum.
Bu hastalık, eğitimsel ve mesleki başarıyı,
ilişkileri,
maddi ve bireysel güvenceyi
heba edebilir.
Bipolar bozukluğa sebep olan şey nedir?
Araştırmacılar beynin karışık yapısının kilit rol oynadığını düşünüyorlar.
Beynin kendisini devamlı olarak kullanılmayan
veya hatalı olan sinirsel bağlardan uzak tutması sayesinde,
sağlıklı beyinler sinirler arası güçlü bağları koruyabiliyorlar.
Sinirsel patikalarımız, yaptığımız her şeye yol gösterdiği için,
bu aşama önem taşır.
Fonksiyonel manyetik rezonans görüntüleme sayesinde
bilim insanları, beynin kırpma yetisinin bipolar hastalığa sahip insanlarda
sekteye uğradığını keşfetmiştir.
Bu, onların sinirlerinin istikrarsız
hareket ettiği ve seyri güç bir ağ oluşturduğu anlamına geliyor.
Uyarımları kılavuzla karıştırdıkları için,
bipolar bozukluğa sahip kişiler olağandışı düşünce ve davranışlara bürünürler.
Ayrıca, aksak bir şekilde konuşma
veya davranma,
sanrılar kurma,
paranoya
ve halüsinasyon
gibi psikoz belirtiler, bipolar bozukluğun uç dönemlerinde kendini gösterebilir.
Bu durum, dopamin adlı bir nöroileticinin aşırı yüklenmesi sebebiyle oluşur.
Bu bulgulara karşın, bipolar bozukluğu tek bir sebebe bağlayamayız.
Aslında oldukça karmaşık bir sorundur.
Mesela beynin amigdala bölgesi düşünme,
uzun süreli hafıza
ve duygusal tepkimeleri kapsar.
Beynin bu bölgesinde, genetik ve travma gibi çeşitli faktörler
anomaliler yaratabilir ve bipolar bozukluk belirtilerini tetikleyebilirler.
Bu durum ırsî olma eğilimindedir,
bu yüzden genlerin rol oynadığını biliyoruz.
Fakat bu sadece bir bipolar geni olduğunu göstermiyor.
Aslında bipolar bozukluğa sahip olma ihtimali,
bizim hâlâ anlamaya çalıştığımız, birçok genin karışık bir formülle
birbirleriyle etkileşime geçmesi durumunda ortaya çıkar.
Sebepleri çok karışık
ve dolayısıyla bipolar bozukluk teşhisi ve deneyimi de çetrefilli.
Buna karşın, kontrol edilebilmesi mümkündür.
Lityum gibi bazı tedavi seçenekleri, ruh hâlini dengeye sokarak tehlikeli düşünce
ve davranışları dizginleyebilir.
Bu denge tedavisi, beyindeki anomalileri aşağı çekerek ve dolayısıyla aktif olan
sinir bağlarını güçlendirerek etki gösterir.
Yine sık kullanılan bir diğer tedavi yöntemlerine,
dopaminin etkilerini değiştiren antipsikotikler
ve bazen akut tedavi olarak kullanılan,
beyinde kontrollü yaratılan nöbet şeklinde işleyen
elektroşok tedavisi dâhildir.
Bazı bipolar hastaları,
duygularını ve yaratıcılıklarını yitirme
endişesiyle, tedaviyi reddederler.
Çağdaş psikiyatri, bilfiil bunun önüne geçmeye çalışıyor.
Doktorlar günümüzde hastaların hayatlarını
en etkili şekilde yaşamaları yolunda
duruma göre oluşturulan tedavi ve terapi derlemeleri oluşturuyorlar.
Tedavi dışında, bipolar bozukluk yaşayan kişiler
basit değişiklerle fark yaratabilirler.
Bunlar; düzenli egzersiz,
iyi uyku alışkanlığı,
alkol ve madde bağımlılığından arınma
ve şüphesiz ki aile ve arkadaşlardan gelecek empati ve güven.
Unutmayın ki bipolar bozukluk bir sağlık durumudur,
birinin hatası değildir,
kişinin karakterini betimlemez
ve içte bünyeye uygulanan tıbbi tedaviyle,
dışta ise aile ve arkadaşların teşviki ve anlayışı ile
ve nihayetinde bipolar bozukluğa sahip kişilerin
hayatlarında dengeyi yakalayabilmek adına güç dengesini ellerine alması
kombinasyonu ile kontrol edilebilir.