အတက်၊ အကျမြန် စိတ်ရောဂါဆိုတာ ဘာလဲ။
Bipolar ဆိုတဲ့ စကားလုံးက ‘အစွန်းနှစ်ခု’ လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ အတက်၊အကျမြန် စိတ်ကျရောဂါ ခံစားနေရတဲ့ သန်းပေါင်းများစွာအတွက်တော့
ဘဝဟာ မတူညီတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် နှစ်ခုဖြစ်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှုနဲ့ စိတ်ကျဝေဒနာ
ကြားမှာ ကွဲပြားနေတယ်။
အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါ အမျိုးမျိုးရှိပေမဲ့၊
အတွဲတစ်တွဲကို သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
အမျိုးအစား ၁ မှာ အနိမ့်တွေနဲ့အတူ အလွန်အမင်း မြင့်တာတွေရှိပေမဲ့
အမျိုးအစား ၂ မှာ တာရှည် စိတ်ဓာတ်ကျတဲ့ ကာလတွေ ရောယှက်နေတဲ့ ပိုတိုတောင်း
သိပ်အလွန်အကျွံမဖြစ်တဲ့ ပျော်ရွှင်မှု ကာလတွေ ပါဝင်တယ်။
စိတ်ပိုင်း အခြေအနေတွေကြားမှာ တက်လိုက်၊ကျလိုက်ဖြစ်နေသူအတွက်
ကျန်းမာတဲ့ဘဝမှာ နေထိုင်ဖို့ လိုအပ်တဲ့ ဟန်ချက် မတွေ့နိုင်ဘူးလို့ခံစားရနိုင်တယ်။
အမျိုးအစား ၁ ရဲ့ အလွန်အမင်း မြင့်တာတွေကို manic episodes လို့ သိကြပြီး
ဒါတွေက လူ တစ် ယောက်ကို ကသိကအောက်ကနေ မနိင်နင်းတဲ့အထိ အမျိုးမျိုးဖြစ်စေနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီပျော်လွန်းတဲ့ဖြစ်ရပ်တွေက သာမန် ရွှင်လန်းတဲ့ ခံစားချက်တွေကို ကျော်လွန်ပြီး
ဟိုဒီတွေးတာ၊ အိပ်ရေးပျက်တာ၊ စကားပြောမြန်တာ၊
စိတ်လိုက်မာန်ပါ လုပ်တာတွေနဲ့
အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အပြုအမူတွေလို
စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေတဲ့
လက္ခဏာတွေ ဖြစ်စေတယ်။
ကုသမှုမရှိရင် ဒီအဖြစ်တွေဟာ ပိုမကြာခဏဖြစ်လာ၊
ပြင်းထန်လာပြီး
သက်သာဖို့ အချိန်ပိုကြာလာတယ်။
အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါရဲ့စိတ်ဓာတ်ကျတဲ့ အဆင့်က နည်းလမ်းများစွာနဲ့ ပေါ်လာတယ်၊
စိတ်ဓာတ်ကျတာ၊
ဝါသနာတွေမှာ စိတ်ဝင်စားမှု နည်းလာတာ၊
အကြိုက်ပြောင်းတာ၊
တန်ဖိုးမရှိ၊ အပြစ်ရှိတယ်လို့ ခံစားတာ၊
အအိပ် နည်းလွန်း (သို့) များလွန်းတာ၊
ဂနာမငြိမ်(သို့) နှေးကွေးတာ၊
သေကြောင်းကြံစည်တာကို မပြတ် တွေးနေတာတွေပါ။
ကမ္ဘာတစ်ဝန်း လူကြီး ၁% ကနေ ၃% ခန့်ဟာ အတက်၊အကျမြန်
စိတ်ရောဂါကိုဖော်ပြတဲ့ ရောဂါလက္ခဏာ အမျိုးမျိုးကို တွေ့ကြုံခံစားကြရတယ်။
ဒီလူတွေအများစုဟာ အသုံးကျတဲ့၊ ပံ့ပိုးတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းဝင်တွေဖြစ်ပြီး
သူတို့ရဲ့ ဘဝတွေ၊ ရွေးချယ်မှုတွေနဲ့ ဆက်ဆံရေးတွေကို
ရောဂါက သတ်မှတ်မထားပေမဲ့
အများအပြားအတွက်တော့ အကျိုးဆက်တွေက စိုးရိမ်စရာပါ။
ဒီမကျန်းမာမှုက ပညာရေးနဲ့ အတတ်ပညာဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်၊
ဆက်ဆံရေးတွေ၊
ငွေကြေးနဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး
လုံခြုံမှုတွေကို ထိခိုက်စေနိုင်တယ်။
ဒီတော့ ဘာက အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါကို ဖြစ်စေတာလဲ။
အဓိက ပါဝင်တာက ဦးနှောက်ရဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ သွယ်တန်းမှုလို့ သုတေသီတွေက ယူဆကြတယ်။
ဖြတ်တောက်ဖို့နဲ့ အသုံးမပြုတဲ့ ဒါမှမဟုတ် ချွတ်ယွင်းတဲ့ အာရုံကြော
ချိတ်ဆက်မှုတွေကိုဖယ်ရှားဖို့ ဦးနှောက်ရဲ့ မပြတ် အားထုတ်မှုတွေကြောင့်
ကျန်းမာတဲ့ ဦးနှောက်တွေဟာ နျူရွန်းတွေကြားက ခိုင်မာတဲ့ ဆက်သွယ်မှုတွေကို ထိန်းထားတယ်။
အာရုံကြောလမ်းကြောင်းတွေက လုပ်ဆောင်တာတိုင်း အတွက် မြေပုံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်တာကြောင့်
ဒီလုပ်ငန်းစဉ်က အရေးပါတယ်။
အသုံးဝင်တဲ့ MRI ပုံရိပ်ပညာကို အသုံးပြုရင်း
သိပ္ပံပညာရှင်တွေက အတက်အကျမြန် စိတ်ရောဂါရှိ သူတွေမှာ ဦးနှောက်ရဲ့ ဖြတ်တောက်နိုင်စွမ်းက
အလျဉ်ပြတ်တာကို တွေ့ရှိခဲ့ကြတယ်။
သူတို့ နျူရွန်းတွေက ဝရုန်းသုန်းကားဖြစ်ပြီး
လမ်းကြောင်းရှာဖို့ မဖြစ်နိုင်တဲ့ ကွန်ရက်တစ်ခု ဖန်တီးတာပါ။
လမ်းညွှန်အဖြစ် ရှုပ်ထွေးတဲ့ အချက်ပြမှုတွေသာရှိတဲ့အတွက်၊
အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါရှိသူတွေဟာ ပုံမှန် မဟုတ်တဲ့ အတွေးတွေနဲ့ အပြုအမူတွေ ဖြစ်လာတယ်။
အစီအစဉ်မကျတဲ့ စကားနဲ့ အပြုအမူ၊
ကယောင်ကတမ်း အတွေးတွေ၊ သံသယ လွန်ကဲမှု၊
အာရုံချောက်ချားမှုတွေလို
စိတ်ဝေဒနာ လက္ခဏာတွေလည်း
အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါရဲ့
အလွန်ဆိုးဝါးတဲ့ အဆင့်တွေအတွင်းမှာ ပေါ်လာနိုင်တယ်။
ဒါက ဒိုပါမင်လို့ခေါ်တဲ့ နျူရိုထရန်စမစ်တာ များလွန်းတာကြောင့်ပါ။
ဒါပေမဲ့ ဒီအတွင်းသဘောရှိပေမဲ့၊ ဒီရောဂါကို အကြောင်းရင်းတစ်ခုထည်းမှာ တွဲလို့မရဘူး။
တကယ်တော့ ဒါက ရှုပ်ထွေးတဲ့ ပြဿနာတစ်ခုပါ။
ဥပမာ၊ ဦးနှောက်ရဲ့ အမ်မီဂဒါလာဟာ စဉ်းစားတာ၊ ရေရှည် မှတ်ဉာဏ်နဲ့
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ
ဖြစ်စဉ်တွေမှာ ပါဝင်နေတာပါ။
ဒီဦးနှောက်အပိုင်းမှာ ဗီဇနဲ့ လူမှုစိတ်ဒဏ်ရာ လို ကွဲပြားတဲ့ အကြောင်းခံတွေက မူမမှန်တာတွေ
ဖြစ်စေနိုင်ပြီး အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါ လက္ခဏာတွေကို အစပျိုးပေးနိုင်တယ်။
ဒီအခြေအနေက မျိုးရိုးလိုက်တဲ့အတွက်
မျိုးရိုးဗီဇက ဒီအခြေအနေနဲ့ အများကြီးဆိုင်တာကို သိထားကြတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒါက အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါ ဗီဇတစ်ခု ရှိတယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
တကယ်တော့ အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ခြေက နားလည်ဖို့
ကြိုးစားနေဆဲဖြစ်တဲ့ ရှုပ်ထွေးတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခုထဲက
မျိုးရိုးဗီဇများစွာကြားက အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုတွေကြောင့်ပါ။
အကြောင်းရင်းတွေက ရှုပ်ထွေးပြီး
အကျိုးဆက်အနေနဲ့ ရောဂါတွေ့ရှိတာနဲ့ ဒီရောဂါနဲ့ ရှင်သန်တာက စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုပါ။
ဒါပေမဲ့ ဒီရောဂါကို ထိန်းချုပ်လို့ရပါတယ်။
လစ်သီယမ်လို ဆေးဝါးတချို့က စိတ်တည်ငြိမ်စေတာ ကနေ အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အတွေးတွေ၊ အပြုအမူတွေကို
ကိုင်တွယ်ဖို့ ကူညီပေးနိုင်တယ်။
ဒီစိတ်ငြိမ်ဆေးတွေက ဦးနှောက်ထဲက မူမမှန်တဲ့ လုပ်ဆောင်မှု လျော့နည်းအောင် လုပ်ပေးပြီး
ဒီနည်းနဲ့ ရှင်နိုင်တဲ့ အာရုံကြော ဆက်သွယ်မှုတွေကို ခိုင်မာစေတယ်။
တခြား မကြာခဏ အသုံးပြုတဲ့ ဆေးဝါးတွေမှာ ပါဝင်တာက
ဒိုပါမင် သက်ရောက်မှုကို ပြောင်းလဲတဲ့ စိတ်ရောဂါဆေးတွေ၊
ဦးနှောက်ထဲမှာ အသေအချာ ထိန်းချုပ်ထားသလို
လုပ်ဆောင်တဲ့ လျှပ်စစ်ကုထုံးတွေပါ၊
ဒါကို တစ်ခါတစ်ရံ အရေးပေါ် ကုသမှုအဖြစ် အသုံးပြုပါတယ်။
အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါရှင်တချို့က သူတို့ရဲ့
စိတ်ခံစားမှုတွေ လျော့ပြီး ဖန်တီးနိုင်စွမ်းကို
ဖျက်ဆီးမှာ စိုးရိမ်လို့ ကုသမှုကို ငြင်းတယ်။
ဒါပေမဲ့ ခေတ်ပေါ် စိတ်ကုသမှုက ဒါကို ရှောင်ဖို့ စိတ်ဝင်တစား ကြိုးစားနေတယ်။
ဒီနေ့ ဆရာဝန်တွေဟာ တစ်ခုချင်းကို အခြေခံတဲ့ အတတ်နိုင်ဆုံး ပြည့်ဝတဲ့ အလားအလာအထိ
ရှင်သန်ခွင့်ပေးတဲ့ ကုသမှုတွေနဲ့ ကုထုံးတွေရဲ့
ပေါင်းစပ်မှုတစ်ခုကို ပေးဖို့ လူနာတွေနဲ့အတူ တွဲလုပ်ကြတယ်။
ကုသမှုအလွန်မှာ အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါရှိသူတွေဟာ ပိုရိုးရှင်းတဲ့
အပြောင်းအလဲတွေကနေတောင် အကျိုးရှိနိုင်တယ်။
ဒါတွေမှာ ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်း၊
အိပ်စက်တဲ့ အကျင့်ကောင်းတွေ၊
မူးယစ်ဆေးဝါးနဲ့ အရက် ရှောင်တာတွေ ပါဝင်တယ်။
မိသားစုနဲ့ မိတ်ဆွေတွေရဲ့ လက်ခံမှုနဲ့ စာနာမှုအကြောင်း ထည့်မပြောသေးဘူး။
အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါက ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အခြေအနေတစ်ခု၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့
အမှား ဒါမဟုတ် ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာ
တစ်ခုလုံး မဟုတ်တာကို တာ သတိရပါ၊
ဒါက အတွင်းပိုင်းမှာ ဆေးဝါးတွေက
လုပ်ဆောင်တာနဲ့ အပြင်ဘက်က မိတ်ဆွေတွေ၊ မိသားစုတွေက လက်ခံ၊ နားလည်မှုကို
မြှင့်တင်တာကို ပေါင်းစပ်တာကနေ ထိန်းချုပ်လို့ရတာတစ်ခုဖြစ်ပြီး
အတက်၊အကျမြန် စိတ်ရောဂါရှိသူတွေဟာ ဘဝမှာ ဟန်ချက်ညီမှုကို ရှာဖွေဖို့
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ခွန်အားပေးနိုင်ပါတယ်။