Хоёр туйлт эмгэг гэж юу вэ?
Bipolar нь эсрэг хоёр туйл гэх утгатай.
Дэлхий дээрх хоёр туйлт эмгэгтэй сая сая хүмүүсийн хувьд
амьдрал хэт сэтгэл хөөрөл ба гуниг гутрал гэсэн хоёр хэсэгт хуваагддаг.
Хоёр туйлт эмгэгийн олон төрөл байдаг ч
2 төрлийг нь авч үзэцгээе.
Төрөл 1 нь хэт хөөрөлт болон хэт гутралын нийлбэр байдаг бол
Төрөл 2 нь илүү богино хугацаанд үргэлжлэх
түр сэтгэл хөөрөл, урт хугацааны сэтгэл гутралаас бүрдэнэ.
Сэтгэл санаа нь тогтворгүй савалж байдаг хэн нэгний хувьд
эрүүл амьдралын хэв маягийг мөрдөж, тэнцвэрээ олох нь боломжгүй мэт санагддаг.
Төрөл 1-ийн хэт өндөр мэдрэмжийг маник эпизод гэж нэрлэх бөгөөд
энэ нь хүнийг уур уцаартай болгож, эсвэл ялагдашгүй болсон мэт мэдрүүлдэг.
Гэвч ийм сэтгэл хөдлөлийн эпизод жирийн баяр хөөрөөс хэт давдаг бөгөөд
дараах шинж тэмдгүүдийг үүсгэдэг: бодол тэнэх,
нойргүйдэл,
хэл яриа хурдсах,
цочмог үйл хөдлөлүүд,
аюултай зан авир гэх мэт.
Эмчлэхгүй бол эпизодын давтамж нэмэгдэж,
ужгирснаар илүү удаан хугацаанд намждаг болно.
Хоёр туйлт эмгэгийн сэтгэл гутралийн үе шат олон янзаар илэрдэг.
Сэтгэлээр унах,
хоббидоо сонирхол эрс буурах,
хоолны дуршил өөрчлөгдөх,
өөрийгөө дорд үзэх, эсвэл өөрийгөө хэт буруутгах
их унтах, эсвэл бараг унтахгүй байх,
ядрах, удаан хөдөлгөөнтэй болох,
мөн амиа хорлох бодол байнга орж ирэх зэргээр илэрнэ.
Дэлхий даяар нийт насанд хүрэгчдийн 1-3 хувь нь
хоёр туйлт эмгэгийн өргөн хүрээний шинж тэмдэгтэй байдаг аж.
Тэдний ихэнх нь нийгэмд хувь нэмрээ оруулдаг хүмүүс бөгөөд
амьдралын хэв маяг, сонголт, харилцаагаар нь
эмгэгийг оношлох боломжгүй.
Гэвч олон хүний хувьд үр дагавар нь ноцтой байдаг.
Энэ эмгэг боловсрол, ажил мэргэжлийн гүйцэтгэлээр зогсохгүй
харилцаа,
санхүүгийн найдвартай байдал
хувийн аюулгүй байдал зэргийг доройтуулах эрсдэлтэй.
Тэгвэл юу хоёр туйлт эмгэгийг үүсгэдэг вэ?
Судлаачдын үзэж байгаагаар гол үүсгэгч нь тархины ээдрээт холбоосууд юм.
Эрүүл тархи нейронуудын хоорондох хүчтэй холбоог хамгаалж байдаг.
Үүнийг өөрийн хэрэгцээгүй, доголдолтой мэдрэлийн холбоосуудыг
устгахын тулд тасралтгүй явагддаг тархины үйл ажиллагаагаар хийдэг.
Мэдээлэл дамжуулах мэдрэлийн сувгууд нь бидний хийж буй бүх зүйлийг
чиглүүлдэг тул маш чухал үйл явц билээ.
Эрдэмтэд MRI ашиглан
тархины өөрийн төлжин чадвар доголдсон хүмүүс хоёр туйлт эмгэгээр
оношлогддог болохыг олж тогтоожээ.
Энэ нь мэдрэлийн эсүүд жигд бус ажиллаж,
хяналтгүй сүлжээг бий болгодог гэсэн үг юм.
Будилсан чиглүүлэгч дохионуудтайгаар
хоёр туйлт эмгэгтэй хүмүүс хэвийн бус зан ааш, бодлуудыг үүсгэдэг.
Сэтгэцийн эмгэгийн тэмдгүүд буюу
эмх замбараагүй хэл яриа болон зан байдал,
төөрөгдсөн хоосон бодлууд,
хий солио,
хий юм харах гэх зэрэг нь
хоёр туйлт эмгэгийн хүнд үе шатуудад мөн илэрч болно.
Энэ нь допамин гэх мэдрэлийн дамжуулагчийн илүүдэлтэй холбоотой байдаг.
Гэвч бид хоёр туйлт эмгэгийг ганцхан шалтгаанаар тайлбарлаж болохгүй.
Бодит байдал дээр энэ нь маш ярвигтай асуудал юм.
Жишээлбэл, бүйлсэн тархи нь сэтгэн бодох чадвар,
урт хугацааны ой санамж,
сэтгэл хөдлөлийг хариуцдаг.
Тархины энэ хэсэгт удамшлаас авхуулаад нийгмийн шок хүртэл
хоёр туйлт эмгэгийн шинж тэмдгийг өдөөдөг хүчин зүйлс үүсэх боломжтой.
Уг байдал нь удамших хандлагатай,
хүний гентэй нягт холбоотой гэдэг нь тодорхой болсон.
Гэхдээ энэ нь хүн хоёр туйлт гентэй байна гэсэн үг биш юм.
Үнэндээ, хоёр туйлт эмгэг үүсэх магадлал нь
одоог хүртэл адармаатай хэвээр байгаа ба
маш олон генүүдийн харилцан үйлчлэлээр тодорхойлогддог.
Шалтгаанууд нь тун ярвигтай ба
үүнээс үүдэн хоёр туйлт эмгэгийн оноштой амьдрах нь тун хэцүү байх болно.
Гэсэн хэдий ч уг эмгэгийг хянах боломжтой.
Литийн эмчилгээ зэрэг сэтгэл санаа тогтворжуулах эмчилгээ нь
эрсдэлтэй зан авир бодлуудыг зохицуулдаг.
Уг сэтгэл тогтворжуулах эмчилгээнүүд нь
төлждөг мэдрэлийн холбоосуудыг бэхжүүлж,
тархины хэвийн бус үйл ажиллагааг бууруулдаг байна.
Допамины нөлөөг өөрчилдөг антипсихотик эмчилгээг
өргөн хэрэглэдэг бөгөөд
эмчлэгчийн хяналт дор тархинд таталт өгдөг
цахилгаан шокийн эмчилгээг
эрчимт эмчилгээний горимоор зарим тохиолдолд хийдэг.
Зарим өвчтөн эмчилгээнээс татгалздаг.
Учир нь эмчилгээ сэтгэл хөдлөлийг дарангуйлж,
бүтээлч сэтгэлгээг үгүй хийнэ гэдгээс айдаг.
Харин орчин үеийн сэтгэцийн өвчин судлал үүнээс сэргийлэхээр ажиллаж байна.
Одоо үед эмч нар тохиолдол бүрийг тусгайлан авч үзэж,
тухайн хүнд тохирсон эм, эмчилгээг санал болгосноор
амьдралын энгийн хэв маягийг нь аль болох эвдэхгүй байхыг хичээх болсон.
Эмчилгээнээс гадна хоёр туйлт эмгэгтэй хүмүүс
маш энгийн зүйлсүүдээс ч үр дүн мэдэрч болно.
Үүнд тогтмол дасгал хөдөлгөөн,
чанартай нойр авах зуршил,
архи, мансууруулах бодис хэрэглэхээс татгалзах,
гэр бүл, найз нөхдийн хүрээнд хүлээн зөвшөөрөх, ойлгох зэрэг нь чухал.
Хоёр туйлт эмгэг нь хэн нэгний буруутай үйл эсвэл
бие хүний шинж чанар биш
зөвхөн эрүүл мэндийн байдал юм.
Энэ нь дотроосоо анагаах ухаанаар
гаднаас гэр бүл найзуудын хүлээн зөвшөөрөл,
ойлголцлын тусламжтайгаар зохицуулах боломжтой.
Хоёр туйлт эмгэгтэй хүмүүс өөрсдийгөө хүчирхэгжүүлэн
тэнцвэрт амьдралыг олох бүрэн боломжтой юм.