Chúng ta đang ở giữa một cuộc tranh luận gay gắt
về cách mà trí tuệ nhân tạo sẽ thay đổi xã hội loài người như thế nào.
Nhưng bạn đã có nghĩ đến cách mà AI sẽ làm thay đổi
mối quan hệ của bạn với thế giới không phải con nguời chưa?
Đây là những máy thu âm sinh học.
Và tôi đã dành nhiều năm nghiên cứu cách mà các nhà khoa học
sử dụng những thiết bị như vậy,
kết hợp cùng với AI,
để nghe những âm thanh ẩn giấu của tự nhiên
và giải mã giao tiếp không phải của con người.
Gọi là những âm thanh ẩn giấu do sóng âm trong tự nhiên
thường ở dạng sóng siêu âm, cao hơn ngưỡng nghe được của bạn,
hoặc ở dạng sóng hạ âm, dưới ngưỡng nghe được của bạn.
Tôi sẽ phát một âm thanh.
Tôi muốn bạn nghe và đoán xem đây là ai hoặc là con gì.
(Tiếng ríu rít)
Đó là một con dơi.
Đó là sóng siêu âm của dơi, được thu lại trên ngưỡng nghe được của bạn,
nhưng đã được làm chậm lại để bạn có thể nghe.
Đó là lời mời gọi vào lúc cao điểm của mùa chọn bạn đời.
Những nhà khoa học có thể giải mã những lời mời gọi này,
như vậy bản dịch đơn giản từ tiếng dơi sang tiếng Anh sẽ là, tôi thuật lại,
“Hãy chú ý.
Tôi là một con dơi Pipistrellus nathusii, cụ thể là con đực.
Tên tôi là X.
Tôi đậu ở đây
và chúng ta chia sẻ cùng bản sắc xã hội và cùng nhóm giao tiếp.”
Đối với một câu thả thính từ con dơi, không tệ.
(Cười)
Các nhà khoa học đã ghi âm hàng triệu tiếng dơi giống như vậy
và họ đã giải mã phần lớn chúng nhờ AI.
Và họ đã tiết lộ rằng dơi có những phương ngữ
rằng chúng truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác,
và những con dơi con học nói giống như bạn,
bằng cách lắng nghe những con lớn hơn
và bập bẹ kêu lại cho đến khi chúng kêu được tiếng dơi trưởng thành.
Dơi có giao tiếp phức tạp hơn chúng ta biết được,
và chúng chỉ là một trong những ví dụ.
Hãy nghe này.
(Tiếng ríu rít du dương)
Đây là những con cá voi sát thủ sống ngay tại Biển Salish này.
Những nhà khoa học có thể giải mã cá thể cá voi sát thủ bằng AI
và họ tiết lộ rằng cá voi sát thủ cũng truyền phương ngữ của chúng
từ thế hệ này sang thế hệ khác,
Hoá ra là cá voi sát thủ và dơi
không phải là những sinh vật duy nhất tạo ra được sóng siêu âm.
Bướm đêm, chuột nhắt, bọ hung, chuột cống.
Ngay cả một số anh em linh trưởng nhỏ hơn chúng ta giống như con khỉ trố này.
Mặt khác, ở sóng hạ âm, ta có
voi và cá voi,
hổ và một số loài chim tạo ra âm thanh.
Khi chúng ta mới biết được những âm thanh bí ẩn này của thế giới,
chúng ta thường ngạc nhiên
bởi vì con người có xu hướng tin rằng
những gì ta không thể nhận biết được không tồn tại.
Và rồi ta bỏ lỡ rất nhiều.
Một trong những ví dụ yêu thích của tôi là con chim công này.
Với bạn, đây giống như là sự phô trương tìm bạn đời.
Và đúng thật như vậy.
Nhưng con công này cũng đồng thời tạo ra hạ âm rất ồn với đuôi của nó
mà bạn không thể nghe thấy, nhưng những con công cái thì có thể.
Và đó là một nhân tố quan trọng trong những quyết định giao phối.
Con công này đang biểu diễn một buổi nhạc rock đây.
(Cười)
Chúng ta đã sống chung với công hàng thiên niên kỷ,
nhưng ta chỉ vửa mới khám phá ra điều này.
Những nhà khoa học đã từng nghĩ rằng rùa không phát ra âm thanh
và mẹ rùa bỏ rơi tổ sau khi đẻ trứng.
Nhưng chúng tôi vừa khám phá ra rằng những con rùa con Amazon
giao tiếp thông qua vỏ của chúng trước khi nở
để định vị thời điểm sinh của chúng
và rồi theo tiếng gọi của rùa mẹ để gặp nước an toàn.
Ngay cả với những sinh vật không có tai cũng cực kì nhạy cảm với âm thanh.
Đây là ấu trùng san hô.
Khi ấu trùng san hô được sinh ra,
thường là ở một sự kiện sinh sản hàng loạt một vài ngày sau kì trăng tròn,
chúng bị trôi ra biển.
Các nhà khoa học từng nghĩ rằng những con ấu trùng nhỏ bé này,
những chấm nhỏ bạn có thể thấy ở đây,
rất yếu ớt, chúng bị gió và sóng và hải lưu ngẫu nhiên đẩy xung quanh.
Nhưng hoá ra ấu trùng san hô rất hoà hợp về mặt âm thanh.
Chúng có thể nghe được âm thanh của những rặng san hô khoẻ mạnh.
Chúng có thể nghe được âm thanh của san hô nhà, san hô mẹ của chúng.
và chúng có thể bơi về nhà từ ngàn dặm xa ngoài khơi.
Đây là những sinh vật nhỏ bé không có hệ thần kinh trung ương.
Nhưng chúng tôi nghĩ chúng làm được điều đó là với những sợi lông
mà bạn thấy ở phía ngoài cơ thể của chúng.
Chúng rất giống như lông trong tai của bạn
cho phép bạn có thể nghe thấy tôi ngay lúc này.
Bạn có thể tưởng tượng ấu trùng san hô giống như là cái tai bị lộn ngược,
ngoại trừ thính giác của chúng rất nhạy cảm hơn bạn
bởi vì chúng lắng nghe bằng cả cơ thể của chúng.
Ngay cả hành tinh của ta cũng tạo ra âm thanh.
Núi lửa, động đất phát ra âm thanh rất khẽ và rắn rỏi và mạnh,
âm thanh này đi rất xa,
vượt qua cả đất và đá và ngay cả những bức tường kiên cố.
Hãy lắng nghe lỗ thông hơi thuỷ nhiệt ở dưới đại dương này.
(Tiếng ngâm sâu, nhịp nhàng)
Như vậy trong tự nhiên, âm thanh có mặt ở mọi nơi và im lặng chỉ là một ảo giác.
Các nhà khoa học cũng lắng nghe giao tiếp giữa các loài khác nhau
trên phạm vi rộng lớn.
Con dơi này đang sử dụng sóng siêu âm để bắt con bướm đêm này.
Chùm tia định vị bằng tiếng vang của nó dính chặt vào con mồi,
nhưng bướm đêm cũng đồng thời phát ra sóng siêu âm.
Nó làm kẹt khả năng định vị dùng sóng âm của dơi để có thể trốn thoát.
Loài cây này cũng tạo ra sóng siêu âm, tuỳ thuộc vào điều kiện sống của nó.
Các nhà khoa học đã tạo một thuật toán để nghe loài cây này.
Chỉ đơn giản bằng việc lắng nghe,
nó có thể phát hiện chính xác gần 70%
liệu cái cây có khoẻ mạnh, có thiếu nước hoặc bị thương không.
Nhân tiện, đây mới chỉ là nghiên cứu được bình duyệt.
Chúng tôi không thể nghe những âm thanh này,
nhưng chúng tôi nghĩ nhiều loài côn trùng có thể.
Có phải điều này có nghĩa là con người có thể sử dụng công nghệ kỹ thuật số
để một ngày nào đó có thể giao tiếp với các loài khác không?
Chà, một số nhà khoa học nghĩ như vậy
và họ sử dụng học máy để thử giải mã âm của các loài khác.
Có các đội gồm những nhà khoa học máy tính, nhà ngôn ngữ học
và nhà sinh vật học đang nghiên cứu giải mã âm sinh học của cá nhà táng.
Họ cũng xây dựng toàn bộ những từ điển.
Nên đã có một từ điển tiếng voi với hàng nghìn âm thanh.
Con voi chẳng hạn, có một tín hiệu riêng biệt dành cho con ong mật.
Tôi rất vui được chia sẻ chỉ một trong những âm thanh này với bạn.
Nó được ghi âm lại vào khoảnh khắc của sự vui mừng to lớn và hân hoang,
sự ra đời của một em bé mới.
(Tiếng voi rống)
(Vỗ tay)
Như vậy, ta càng lắng nghe cái cây của sự sống,
ta sẽ càng thấy giao tiếp giữa các loài khác nhau phức tạp cỡ nào.
Hãy lắng nghe con ong mật này.
(Tiếng vù vù của ong)
Bây giờ hãy lắng nghe con ong mật chúa này.
(Tiếng ong mật chúa kêu)
Như vậy bạn nghĩ bạn đã biết ong mật phát ra tiếng như thế nào. OK.
Giao tiếp của ong mật vô cùng phức tạp.
Nó đầy âm thanh, vị trí, không gian, dao động.
Ong chúa có những tín hiệu riêng của nó.
Những nhà khoa học đang mã hoá những tín hiệu này vào robot.
Con robot này đang cố gắng giao tiếp với tổ ong,
nhưng không thành công.
Những con ong phần lớn lơ đi hoặc tấn công nó.
Nhưng một ngày nào đó, chúng tôi mong rằng,
những nhà phát minh mong rằng con robot này sẽ giao tiếp đủ tốt
để cho phép các nhà khoa học theo dõi sự khoẻ mạnh của tổ ong.
Đó có phải là điều tốt không?
Một số người tin rằng giao tiếp giữa các loài khác nhau
có thể thúc đẩy sự tôn trọng và đồng cảm với tự nhiên,
một số khác thì tin rằng điều này cực kì thiếu tôn trọng và phi đạo đức
khi nghe lén và tham dự theo cách này.
Và có thể có một mặt trái rất lớn.
Hãy lắng nghe con chim cổ đỏ này.
(Tiếng ríu rít của chim)
Đó không thực sự là một con chim cổ đỏ.
Đó là âm thanh giả
được tạo bởi nghệ sĩ Daisy Ginsberg bằng cách sử dụng AI.
Khéo léo, tuyệt đẹp.
Nhưng hãy nghĩ đến khả năng sử dụng sai mục đích
của những thợ săn hoặc người săn trộm.
Giao tiếp giữa các loài khác nhau cần có lằn ranh đạo đức vững chắc.
Và dù sao đi nữa, có lẽ hơi tự phụ khi nghĩ rằng
những loài khác sẽ muốn giao tiếp với chúng ta.
(Cười)
Như vậy nếu như chúng ta sử dụng âm sinh học
cho việc gì đó có giá trị thực tế ngay lập tức,
như là làm gì đó về khủng hoảng sinh thái?
Hãy quay lại với những rặng san hô.
Hãy lắng nghe âm thanh của rặng san hô khoẻ mạnh.
(Tiếng ríu rít, cộp cộp, xèo xèo)
Khá sống động nhỉ?
Nhưng những rặng san hô đang mất đi.
Nếu bạn đến phần lớn những rặng san hô ngày nay,
bạn sẽ nghe thứ gì đó giống như vậy.
(Tiếng tĩnh)
Nó giống như là một thị trấn ma ở dưới đại dương vậy.
Khi ta mất đi loài vật, ta mất đi tiếng nói.
Khi ta mất đi cảnh quan, ta cũng mất đi không gian âm thanh.
Có một tia hy vọng.
Những âm thanh san hô khoẻ mạnh mà bạn vừa nghe có thể dùng
để tái tạo các rặng san hô.
Những nhà khoa học đang làm việc này.
Nó có chút giống như trị liệu âm nhạc cho tự nhiên.
Điều này sẽ không giải quyết tất cả những vấn đề mà rặng san hô đối mặt,
tiêu biểu là biến đổi khí hậu.
Nhưng nếu như ta có thể giải quyết
sự lan truyền nhanh chóng của ô nhiễm tiếng ồn
thứ đang gây hại và giết chết những sinh vật biển,
ta có thể dùng âm sinh học để phục hồi một số hệ sinh thái.
Âm thanh sinh học cũng có thể giúp bảo vệ động vật khi di chuyển.
Con cá voi con này đã bị giết bởi một chiếc tàu.
Buồn thay, đây là một nguyên nhân phổ biến
của cái chết của cá voi trơn Bắc Đại Tây Dương,
một trong những loài có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất trên thế giới.
Để giải quyết việc này,
các nhà khoa học đang đưa ra một chương trình về âm sinh học mới
ở bờ biển phía Đông của Bắc Mỹ
để khoanh vùng vị trí của cá voi
và truyền tải thông tin đến thuyền trưởng các tàu trong thời gian thực.
Những con tàu khi ấy sẽ phải chậm lại, dừng, hoặc di chuyển khỏi nơi đó.
Không có một con cá voi trơn nào đã chết vì bị tàu va phải trong khu vực này
kể từ khi chương trình này được đưa ra.
(Vỗ tay)
Đây là thứ có thể cứu được những loài này.
Hãy nghĩ về điều đó.
Vài thập kỷ trước, chúng ta đã săn bắn những con cá voi này
khiến chúng gần như tuyệt chủng.
Hôm nay, ta đã phát minh ra một công nghệ
chỉ đơn giản bằng việc hát,
cho phép quần xã ít hơn 400 con cá voi
hướng dẫn sự chuyển động của hàng chục nghìn con thuyền
trong đường phân thuỷ vốn là nhà của hàng chục triệu người.
Một ngày nào đó, những làn bơi của cá voi có thể có ở khắp nơi trên các đại dương.
Đối với những con cá voi sát thủ sống ở Biển Salish này,
điều này tương đối kịp thời khi chỉ còn vài cá thể còn sót lại.
Và cuối cùng.
Khoảng 400 năm trước,
những nhà phát minh kính hiển vi
đã kinh ngạc khi phát hiện ra thế giới vi sinh vật.
Họ không ngờ được rằng phát minh của họ sẽ dẫn đến sự khám phá của ADN
và khả năng kiểm soát đoạn mã của sự sống.
Ở cùng khoảng thời gian đó,
những nhà phát minh kính thiên văn đang nhìn lên những vì sao,
không biết được rằng phát minh của họ sẽ cho phép nhân loại nhìn lại quá khứ
đến với nguồn gốc của vũ trụ.
Quang học phân cấp loài người trong hệ mặt trời,
trong vũ trụ.
Âm sinh học phân cấp loài người với cái cây của sự sống.
Sự tương đồng của chúng ta lớn hơn cả những gì ta biết.
Ngày nay ta dùng âm sinh học để bảo vệ các loài vật
để giải mã giao tiếp của chúng,
nhưng không xa, tôi tin rằng chúng ta sẽ dùng âm sinh học
kết hợp với trí tuệ nhân tạo
để khám phá những biên giới của trí thông minh sinh học.
Nhiều trí thông minh sinh học rất khác chúng ta,
nhưng chúng rất đáng để khám phá.
Và có thể một ngày nào đó trong tương lai gần,
thay vì con người ở trên sân khấu,
có thể âm sinh học sẽ cho phép cá voi sát thủ diễn thuyết một bài TED.
(Cười)
Tại sao lại không?
Chia sẻ những câu chuyện của cá voi sát thủ về né tránh
những chiếc thuyền và những vụ nổ địa chấn và những người thợ săn,
những câu chuyện về tìm kiếm con cá hồi cuối cùng còn lại trong vô vọng,
những câu chuyện về cố gắng sống sót trên hành tinh tuyệt đẹp này
trong khoảnh khắc điên cuồng này
trong kỷ nguyên của sức sáng tạo không giới hạn của con người
và tình trạng khẩn cấp môi trường chưa từng có.
Đó mới chính là những ý tưởng đáng lan truyền.
(Tiếng ríu rít)
(Vỗ tay)
Cảm ơn.