Tôi sẽ nói về vấn đề phục hồi đất nước sau chiến tranh
và làm thế nào để chúng ta phục hồi đất nước tốt hơn.
Ghi nhận về phục hồi sau chiến tranh không mấy ấn tượng.
40 phần trăm của tất cả trường hợp sau chiến tranh,
về mặt lịch sử, quay trở lại với chiến tranh chỉ trong một thập kỉ.
Thực ra, tình trạng này chiếm trên một nửa của các cuộc nội chiến.
Tại sao số liệu lại tệ đến như vậy?
Theo lối tiếp cận thông thường
đối với tình trạng sau chiến tranh
dựa trên, đại khái là, ba nguyên tắc.
Nguyên tắc thứ nhất: chính trị là trọng yếu.
Vậy nên cái được đặt lên hàng đầu đó là chính trị.
Cố gắng xây dựng một nền chính trị ổn định trước tiên.
Rồi sau đó mới nói đến bước hai,
"Tình thế này phải thừa nhận là nguy cấp, nhưng chỉ trong một thời gian ngắn thôi."
Vậy giữ lại lực lượng bảo vệ hòa bình, nhưng cho họ trở về nhà sớm nhất có thể.
Vậy là, người gìn dữ hòa bình trong thời gian ngắn.
Và điều thứ ba, chiến lực rút quân của lực lượng bảo vệ hòa bình là gì?
Đó là bầu cử.
Việc đó sẽ tạo ra một chính phủ hợp pháp và chịu trách nhiệm.
Đó là lối tiếp cận thông thường.
Tôi nghĩ rằng hướng giải quyết này không thực với thực tế.
Ta thấy không có cách sửa nhanh chóng.
Chắc chắn không có việc phục hồi an ninh nhanh chóng.
Tôi đã cố nhìn vào mối nguy quay lại cảnh chiến tranh,
sau một thập kỷ hậu chiến.
Và những nguy cơ vẫn cao trong suốt thập kỉ.
Và chúng vẫn là cao dù có những sáng kiến chính trị.
Một cuộc bầu cử có tạo ra một chính phủ hợp pháp và chịu trách nhiệm?
Thứ mà cuộc bầu cử tạo ra đó là một người thắng và một người thua.
Và người thua thì không cam chịu.
Thực tế là chúng ta cần đảo ngược thứ tự trên.
Không phải là chính trị đi đầu;
mà thực sự là chính trị đi cuối.
Vấn đề chính trị sẽ trở nên dễ dàng hơn sau một thập kỉ trôi qua
nếu bạn xây dựng trên một nền tảng
của an ninh và phát triển kinh tế
sự tái xây dựng sự thịnh vượng.
Tại sao vấn đề chính trị lại trở nên dễ dàng hơn?
Và tại sao nó khởi đầu khó như vậy?
Bới vì sau nhiều năm đình trệ và suy sụp,
tinh thần chính trị là một trò chơi tổng bằng không.
Nếu thực tế đang đình trệ,
tôi chỉ có thể đi lên nếu bạn đi xuống.
Và điều đó không tạo ra một nền chính trị năng suất.
Vậy nên tinh thần phải chuyển từ
tổng bằng không cho đến tổng dương
trước khi bạn có thể có một nền chính trị năng suất.
Bạn chỉ có thể có một số dương, bước dịch chuyển tinh thần đó,
nếu thực tại là sự thịnh vượng đang được xây dựng.
Và để xây dựng sự thịnh vượng, ta cần có an ninh.
Vậy đó là những gì bạn có khi đối mặt với thực tại.
Nhưng mục đích của đối mặt thực tại
là để thay đổi thực tại.
Vậy hãy để tôi đề xuất
hai lối tiếp cận hỗ trợ lẫn nhau
để thay đổi những thực trạng.
Thứ nhất là để công nhận sự phụ thuộc lẫn nhau
của ba diễn viên then chốt, những người diễn viên khác nhau
và tại thời điểm này vẫn chưa phối hợp.
Diễn viên thứ nhất là Hội đồng An ninh.
Hội đồng an ninh điển hình có trách nhiệm
cung cấp lực lượng bảo vệ hòa bình
những người xây dựng nền an ninh.
Và việc đó cần được công nhận,
trước hết, rằng gìn giữ hòa bình có hiệu quả.
Đó là một hướng tiếp cận mang tính chất kinh tế.
Nó đảm bảo an ninh.
Nhưng cần phải thực hiện trong dài hạn.
Nó cần phải tiến hành trong cả thập kỉ,
hơn là chỉ một vài năm.
Đó là diễn viên thứ nhất, Hội đồng An ninh.
Diễn viên thứ hai, một nhóm những người khác,
đó là nhà tài trợ.
Những người tài trợ cung cấp viện trợ cho thời kì hậu chiến tranh.
Điển hình trong quá khứ,
những người tài trợ thường hứng thú trong những năm đầu tiên,
sau đó họ chán nản.
Họ di chuyển tới những thị trường khác.
Phục hồi kinh tế sau chiến tranh
là một quá trình chậm chạp.
Chẳng có quá trình biến chuyển kinh tế nhanh chóng nào
ngoại trừ sụp đổ.
Bạn có thể làm điều đó khá nhanh.
(Tiếng cười)
Vậy người tài trợ cần gắn bó với tình trạng này
trong vòng ít nhất một thập kỉ.
Và tiếp theo là diễn viên thứ ba
đó là chính phủ sau chiến tranh.
Có hai thứ then chốt nó cần phải làm.
Thứ nhất là cải cách kinh tế,
không phải rối lên về thể chế chính trị.
Cần phải cải cách chính sách kinh tế.
Tại sao? Bởi trong chiến tranh
chính sách kinh tế thường suy thoái.
Chính phủ thường nắm lấy những cớ hội ngắn hạn
và khi chiến tranh kết thúc, thì ác giả ác báo.
Những di sản từ chiến tranh thực sự là những chính sách kinh tế tồi.
Vậy cần có một chương trình nghị sự cải cách, một chương trình nghị sự toàn thể
Chương trình nghị toàn thể không đến từ bầu cử.
Bầu cử tạo ra những người thua cuộc, những người bị loại trừ.
Vậy một chương trình nghị sự toàn thể có nghĩa phải thực sự
mang tất cả mọi người vào cuộc.
Vậy ba diễn viên trên.
Họ phụ thuộc lẫn nhau
trong một giai đoạn dài.
Nếu Ủy ban an ninh không đảm bảo an ninh
trong tiến trình mười năm,
bạn sẽ không có sự bảo đảm thứ tạo ra đầu tư tư nhân.
Nếu bạn không có chính sách cải cách và viện trợ,
bạn sẽ không có phục hồi kinh tế,
thứ mà chính là chiến lược rút quân cho người gìn dữ hòa bình.
Vậy nên chúng ta cần công nhận sự tương thuộc này,
bởi bản chất, qua lại lẫn nhau.
Liên hợp quốc thực sự có một ngôn ngữ
cho những qua lại lẫn nhau này, sự công nhận tính ảnh hưởng lẫn nhau;
nó gọi là ngôn ngữ của thỏa thuận.
Vậy chúng ta cần thỏa thuận sau chiến tranh.
Liên hợp quốc thậm chí còn có cả một văn phòng cho những thỏa thuận này;
nó gọi là Ủy ban xây dựng hòa bình.
Lý tưởng nhất là tạo ra một tập hợp những tiêu chuẩn cơ bản
ở đâu, khi nào chúng ta có tình trạng sau chiến tranh,
ở đó cần những mối liên kết qua lại này
từ ba nhóm trên.
Đây là ý tưởng thứ nhất:
Thừa nhận sự tương thuộc.
Cong bây giờ, tôi xin chuyển sang lối tiếp cận thứ hai, cũng đáng hoan nghênh.
Đó là tập trung vào một ít đối tượng cấp thiết.
Các tình trạng hậu chiến cũng giống như một vườn thú
của nhiều loài với những ưu tiên khác nhau.
Và quả thực, không may thay, nếu bạn lái theo những nhu cầu
bạn sẽ có một chương trình nghị sự không tập trung,
bởi trong những tình trạng như vậy, nhu cầu ở mọi nơi,
nhưng khả năng để thi hành thay đổi là rất hạn chế.
Vậy nên chúng ta cần phải có kỷ luật và tập trung vào những thứ cấp thiết.
Và tôi muốn đề xuất rằng các tình trạng hậu chiến điển hình
đều có ba thứ cấp bách.
Một thứ là việc làm.
Một thứ là cải thiện trong những dịch vụ cơ bản -
đặc biệt là sức khỏe, là một thảm họa trong chiến tranh
Vậy nên việc làm, sức khỏe và chính phủ trong sạch.
Đó là ba yếu tố cấp bách cần ưu tiên.
Tôi sẽ nói kỹ về từng thứ một.
Việc làm.
Đâu là lối tiếp cận đặc biệt
để tạo ra việc làm trong thời kỳ hậu chiến?
Và tại sao việc làm lại quan trọng?
Việc làm cho ai? Việc làm đặc biệt cần thiết cho thanh niên.
Trong thời kỳ hậu chiến,
lý do mà chúng thường quay lại với xung đột,
không phải vì những bà già thấy khó chịu.
Mà bởi vì những thanh niên khó chịu.
Tại sao họ khó chịu? Bởi họ không có gì để làm.
Vậy chúng ta cần một tiến trình tạo công ăn việc làm,
cho những thanh niên bình dân, thật nhanh.
Hiện tại, điều đó rất khó.
Chính phủ trong thời kỳ hậu chiến
thường đáp ứng bằng cách quá chú trọng quản lý dân sự.
Đó không phải là một ý tưởng tốt.
Nó không có khả năng chống chịu.
Thực tế, bạn đang xây dựng một khoản nợ dài hạn
bằng cách lạm phát quản lý dân sự.
Nhưng mở rộng kinh tế tư nhân cũng khó
bởi bất cứ hoạt động nào mở cửa tới thương mại quốc tế
về cơ bản sẽ đi tới không đủ khả năng cạnh tranh
trong thời kỳ hậu chiến.
Đây không phải môi trường nơi bạn có thể xây dựng nền sản xuất xuất khẩu.
Có một ngành kinh tế không bị đặt vào thương mại quốc tế
và nó có thể tạo ra nhiều công ăn việc làm,
một ngành, trong mọi lúc, một ngành nhạy cảm
để mở rộng, thời hậu chiến,
đó là ngành xây dựng.
Ngành xây dựng có một vai trò sống còn,
rõ ràng, trong sự tái kiến thiết.
Thông thường ngành này bị sa sút trong chiến tranh.
Suốt cuộc xung đột người ta tàn phá.
Không có công việc xây dựng nào tiếp diễn. Vậy nên lĩnh vực này bị mai một.
Và rồi khi bạn cố mở rộng nó,
bởi nó đã bị mai một,
bạn gặp phải rất nhiều trở ngại.
Giá cả leo thang
những nhà chính trị tham nhũng bòn rút từ ngành
nhưng nó không tạo ra thêm công ăn việc làm nào.
Vậy nên chính sách ưu tiên đó là phá vỡ những trở ngại
trong mở rộng lĩnh vực xây dựng.
Những trở ngại có thể là gì?
Chỉ cần nghĩ bạn phải làm những gì
thành công để xây dựng một công trình, sử dụng nhiều lao động.
Đầu tiên bạn cần có mặt bằng.
Thường thường hệ thống pháp lý bị đổ vỡ
đến mức bạn thậm chí không thể có mặt bằng.
Sau đó bạn cần những kỹ năng,
những kỹ năng cơ bản của ngành xây dựng.
Trong giai đoạn hậu chiến chúng ta không chỉ cần những Bác sĩ Tình nguyện Không biên giới,
chúng ta cần những Thợ xây Tình nguyện Không biên giới,
để xây dựng lại hệ thống những kỹ năng.
Chúng ta cần những công ty. Những công ty xây dựng đã đổ vỡ.
Chúng ta cần khuyến khích phát triển công ty nội địa.
Nếu chúng ta làm vậy, chúng ta không chỉ tạo công việc
mà chúng ta còn có được những cải thiện trong cơ sở hạ tầng công cộng,
sự tái lập cơ sở hạ tầng công cộng.
Tôi xin chuyển từ công ăn việc làm sang đối đượng thứ hai,
cải thiện dịch vụ xã hội cơ sở.
Và theo thời gian, đã có một kiểu tâm thần phân liệt
trong cộng đồng các nhà tài trợ,
cũng như làm sao để xây dựng những dịch vụ cơ bản
trong các ngành giai đoạn hậu chiến.
Một mặt họ hứa hão
về việc tái kiến thiết một tình trạng hiệu quả
như chuyện của bán đảo Scandinavia năm 1950.
Hãy phát triển các Bộ này, Bội kia và cái khác nữa,
để phân phát những dịch vụ này.
Nó là tâm thần phân liệt bởi vì trong tâm họ
các nhà tài trợ biết rằng đó không phải là một phương pháp thực tiễn
và những gì họ còn làm đó là đi đường tránh:
cứ gây quỹ phi chính phủ đi.
Không có hướng tiếp cận nào ở trên là hợp lý.
Vậy nên những gì tôi đề xuất
đó là cái mà tôi gọi là Chính quyền phân lập.
Đó là chia các chức năng của các Bộ riêng lẻ ra làm ba.
Chức năng lên kế hoạch và chính sách giao cho Bộ;
việc phân phát các dịch vụ vào đất nước,
bạn nên dùng bất cứ cách nào mà hiệu quả --
giáo hội, tổ chức phi chính phủ, cộng đồng địa phương,
bất cứ cách nào mà hiệu quả.
Và thêm nữa, nên có một văn phòng công cộng,
Ủy Ban Dịch Vụ độc lập,
nơi điều chỉnh ngân sách,
và đặc biệt tài trợ ngân sách,
tới các những người cung cấp lẻ.
Vậy các Tổ chức phi chính phủ trở thành một phần của hệ thống chính phủ nhân dân,
thay vì là độc lập với nó.
Một ích lợi của điều đó là bạn có thể cấp phát ngân sách minh bạch.
Mặt khác, bạn có thể tạo ra các tổ chức phi chính phủ có trách nhiệm.
Bạn có thể sử dụng những tiêu chuẩn cạnh tranh,
nên họ phải cạnh tranh lẫn nhau
để có được nguồn tài trợ.
Những tổ chức phi chính phủ tốt như Oxfam, rất hứng thú với điều này.
Họ muốn có sự kỷ luật và trách nhiệm.
Vậy đó là một cách để làm cho những dịch vụ cơ bản tăng trưởng.
Và bởi vì chính phủ sẽ gây quỹ,
sẽ có những cộng tác dịch vụ.
Họ sẽ không phải nói lời cảm ơn tới
chính phủ Mỹ và một số Tổ chức phi chính phủ.
Họ sẽ cộng tác
như được tạo ra bởi chính phủ sau chiến tranh, trong nước.
Vậy là công ăn việc làm, dịch vụ cơ sở, cuối cùng là chính phủ trong sạch.
Trong sạch nghĩa là theo dõi tiền nong.
Các chính phủ hậu chiến thường có nguồn tài chính hạn hẹp
nên rất cần tiền của chúng ta
chỉ để duy trì hệ thống có thể chu cấp sống còn.
Bạn không thể hoàn thành những chức năng cơ bản nhất của nhà nước
trừ khi chúng ta đặt tiền vào ngân sách cốt lõi của những đất nước đó.
Nhưng nếu chúng ta bỏ tiền vào ngân sách,
mà ta biết không phải là một hệ thống ngân sách hoàn toàn trong sạch
nghĩa là tiền sẽ đem đi sử dụng.
Nếu tất cả gì ta làm là bỏ tiền vào nhưng lại nhắm mắt làm ngơ
thì không chỉ số tiền đó sẽ bị lãng phí --
đó chỉ là vấn đề tối thiểu --
tiền còn có thể bị chiếm đoạt.
Tiền bị chiếm đoạt bởi quan chức tham ô, chính những kẻ này gây nên khủng hoảng chính trị.
Vậy nên vô tình chúng ta đã tiếp tay cho những con sâu mọt của đất nước.
Vậy nên xây dựng một chính phủ trong sạch, và, cấp tiền
vào ngân sách,
nhưng cần phải xem xét kĩ lưỡng,
có nghĩa là cần rất nhiều trợ tá chuyên môn làm việc theo dõi tiền nong.
Paddy Ashdown, nhà triệu phú khủng của Bosnia
tới Liên Hợp Quốc,
trong sách của ông viết về những kinh nghiệm của mình, ông đã nói
"Tôi nhận ra thứ tôi cần
là những kế toán từ mọi đất nước,
theo dõi tiền nong."
Vậy hãy để tôi tổng kết tất cả,
trong một gói.
Mục tiêu là gì?
Nếu chúng ta theo điều đó, chúng ta mong đợi đạt được những gì?
Đó là sau 10 năm,
sự tập trung vào ngành xây dựng
sẽ vừa sản xuất ra công việc
và từ đó, an ninh --
bởi những thanh niên đều có công việc --
đồng thời nó còn tái kiến thiết cơ sở hạ tầng.
Vậy đó là sự tập trung vào ngành xây dựng.
Tập trung vào phân phối các dịch vụ cơ bản
thông qua những Ủy ban Dịch vụ độc lập
sẽ cứu nguy cho dịch vụ cơ bản
khỏi mức độ thảm họa của chúng,
và nó se cho những người thường dân
cảm thấy rằng chính phủ đang làm những việc hữu ích.
Việc nhấn mạnh tầm quan trọng của chính phủ trong sạch
sẽ dần dần tiêu diệt những sâu mọt trong chính phủ,
bởi vì sẽ không có đồng tiền nào
tham gia vào chính trị.
Và rồi từ từ cuộc bầu cử,
sự thỏa hiệp giữa các nhà chính trị,
sẽ chuyển đổi từ thủ đoạn sang thành thật.
Điều đó sẽ dẫn đến chuyện gì?
Từ từ nó sẽ chuyển đổi
từ nền chính trị của tham ô
sang một chính trị của hi vọng. Cảm ơn.
(Tiếng vỗ tay)