Będę mówił o odrabianiu strat powstałych na skutek konfliktu
i o tym, jak moglibyśmy lepiej sobie radzić z odbudową państw po konflikcie.
Historia powojennej rekonstrukcji nie jest zbyt imponująca.
W 40 procentach wszystkich przypadków,
historycznie patrząc, konflikt powraca przed upływem dekady.
W gruncie rzeczy stąd bierze się połowa wszystkich wojen domowych.
Dlaczego tak słabo to wygląda?
No cóż, konwencjonalne podejście
do sytuacji po konflikcie
opiera się tak jakby na trzech zasadach.
Pierwsza zasada jest taka, że najważniejsza jest polityka.
Zatem pierwszą rzeczą traktowaną priorytetowo jest polityka.
Najpierw jest próba zbudowania ośrodka politycznego.
Potem drugi krok to stwierdzenie:
„Trzeba przyznać, że sytuacja jest groźna, ale to chwilowe.”
Zatem sprowadza się tam siły pokojowe tylko po to, żeby je szybko odesłać do domu.
Więc mamy tymczasowe siły pokojowe.
I trzecia rzecz, jak wygląda strategia wyjścia sił pokojowych?
Organizuje się wybory.
One mają wyłonić legalny i rozliczalny rząd.
Tak wygląda podejście tradycyjne.
Uważam, że takie podejście zaprzecza rzeczywistości.
Widzimy, że nie ma żadnego cudownego sposobu.
Z pewnością nie ma cudownego sposobu na bezpieczeństwo kraju.
Starałem się przyjrzeć ryzyku powrotu do konfliktu
w trakcie naszej dekady po konflikcie.
Ryzyko utrzymuje się na wysokim poziomie przez całą dekadę.
I pozostaje wysokie bez względu na innowacje polityczne.
Czy wybory wyłaniają prawowity i rozliczalny rząd?
Rezultatem wyborów jest zwycięzca i przegrany.
A przegrany jest niepogodzony ze swą przegraną.
Prawda jest taka, że musimy odwrócić kolejność.
Polityka nie może być na pierwszym miejscu;
polityka jest tak naprawdę ostatnią rzeczą.
Z upływem dekady polityka staje się łatwiejsza,
jeśli buduje się na fundamentach
bezpieczeństwa i rozwoju gospodarczego.
Odbudowania dobrej koniunktury.
Dlaczego polityka staje się łatwiejsza?
Dlaczego na początku jest taka trudna?
Ponieważ po latach stagnacji i upadku
mentalność polityki jest taka, że to jest gra o sumie zerowej.
Jeśli rzeczywistość to stagnacja,
ja mogę iść do góry tylko wtedy, jeśli ty pójdziesz w dół.
A to nie tworzy owocnej polityki.
Zatem mentalność musi przesunąć się
z sumy zerowej na sumę dodatnią,
aby powstała szansa na owocną politykę.
Takie pozytywne przestawienie mentalne da się uzyskać,
jeśli realia ekonomiczne to budowanie dobrej koniunktury.
Żeby zbudować dobrą koniunkturę, potrzebujemy sprawnie działającego systemu bezpieczeństwa.
Tak to wygląda, jeśli przyjrzeć się faktom.
Lecz celem przyjrzenia się rzeczywistości
jest zmiana rzeczywistości.
Pozwólcie zatem, że zaproponuję
dwa uzupełniające się podejścia
prowadzące do zmiany istniejących realiów.
Pierwsze to rozpoznać współzależność
trzech kluczowych uczestników, którzy się bardzo różnią
i obecnie ich działania są nieskoordynowane.
Pierwszy uczestnik procesu odbudowy to rada bezpieczeństwa.
Rada bezpieczeństwa jest zwykle odpowiedzialna
za sprowadzenie sił pokojowych,
które budują bezpieczeństwo.
Należy uznać za fakt,
i to bezsporny, że utrzymanie pokoju przy pomocy oddziałów sił pokojowych działa.
Jest to metoda opłacalna.
Rzeczywiście zwiększa bezpieczeństwo.
Ale takie działania trzeba prowadzić długoterminowo.
Muszą one trwać całą dekadę
a nie zaledwie kilka lat.
To jeden uczestnik, rada bezpieczeństwa.
Drugi uczestnik, inna obsada,
to donatorzy.
Donatorzy zapewniają pomoc po konflikcie.
Zazwyczaj do tej pory
donatorzy interesowali się przez pierwsze kilka lat
a potem zaczynało im się nudzić.
Przechodzili do jakiejś następnej sytuacji.
Odbudowa gospodarki po konflikcie
jest procesem powolnym.
W ekonomii nie ma szybkich procesów
za wyjątkiem spadku.
To da się zrobić całkiem szybko.
(Śmiech)
Czyli donatorzy muszą wytrwać w konkretnej sytuacji
przez co najmniej dekadę.
I jeszcze trzeci kluczowy uczestnik,
czyli rząd w warunkach po konflikcie.
Musi on zrobić dwie bardzo ważne rzeczy.
Jedna to przeprowadzenie reformy gospodarczej,
a nie robienie zamieszania wokół konstytucji politycznej.
Rząd musi zreformować politykę gospodarczą.
Dlaczego? Ponieważ podczas konfliktu
zwykle pogarsza się polityka gospodarcza.
Rządy łapią krótkoterminowe okazje.
A kiedy konflikt się kończy, muszą wypić piwo, którego sobie nawarzyły.
Zatem spuścizną po konflikcie jest fatalna polityka ekonomiczna.
Czyli mamy program reform i program inkluzji.
Program inkluzji nie jest wynikiem wyborów.
Wybory wyłaniają przegranego, którego w efekcie spotyka wykluczenie.
Program inkluzji oznacza autentyczne
włączanie ludzi w działania na rzecz osiągnięcia wspólnego celu.
Więc tych troje uczestników.
Są oni wzajemnie od siebie zależni
w perspektywie długofalowej.
Jeśli rada bezpieczeństwa nie zrobi czegoś w kwestii bezpieczeństwa
w przeciągu dekady,
nie stworzy się gwarancji, które sprowadzą prywatnych inwestorów.
Jeśli nie stworzy się polityki reform i pomocy,
nie ma odnowy gospodarczej,
która jest prawdziwą strategią wyjścia dla sił pokojowych.
Powinniśmy rozpoznać tę współzależność
stwarzając wzajemne formalne zobowiązania.
Prawdę mówiąc Organizacja Narodów Zjednoczonych ma już język, który może
wyrazić wzajemne zobowiązania, uznać te wzajemne zobowiązania.
Jest to język porozumienia.
Tak więc potrzebujemy porozumienia po konflikcie.
Organizacja Narodów Zjednoczonych ma nawet agencję, która mogłaby te porozumienia negocjować.
Jest to Komisja Budowania Pokoju.
Idealnie byłoby mieć standardowy zestaw norm,
które w sytuacji po konflikcie,
byłyby oczywistym rozwiązaniem wzajemnych zobowiązań
tych trzech powiązanych ze sobą partnerów.
To jest jeden pomysł.
Rozpoznać współzależność.
Teraz pozwólcie, że zajmę się drugim sposobem, który uzupełnia ten poprzedni.
Chodzi o skupienie się na kilku najważniejszych celach.
Typowa sytuacja po konflikcie to zoo
z różnymi uczestnikami o różnych priorytetach.
I niestety faktycznie, jeśli kierować się potrzebami,
wychodzi z tego bardzo rozregulowany program.
Ponieważ w takich sytuacjach potrzeby są wszędzie.
Lecz możliwości wprowadzania zmian są bardzo ograniczone.
Dlatego musimy być zdyscyplinowani i skoncentrować się na rzeczach, które są ważne.
Chcę zasugerować, że w typowej sytuacji po konflikcie
trzy rzeczy są ważne.
Jedna to miejsca pracy.
Kolejna to polepszenie działania podstawowych instytucji użyteczności publicznej.
Zwłaszcza opieki zdrowotnej, która podczas konfliktu jest katastrofalna.
Tak więc praca, zdrowie i nieposzlakowany rząd.
To są trzy decydujące priorytety.
Opowiem trochę o każdym z nich.
Miejsca pracy.
Jakie jest indywidualne podejście
do tworzenia miejsc pracy w sytuacjach po konflikcie?
Dlaczego miejsca pracy są takie ważne?
Dla kogo te miejsca pracy? Zwłaszcza dla młodych mężczyzn.
W sytuacjach po konflikcie
powodem, dla którego konflikt tak często wraca,
nie jest to, że starsze panie zaczynają się wkurzać.
To młodzi mężczyźni się denerwują.
Dlaczego się denerwują? Ponieważ nie mają nic do roboty.
Zatem potrzebny jest proces tworzenia miejsc pracy,
dla przeciętnego młodego mężczyzny, i to szybko.
Owszem, jest to trudne.
Rządy w sytuacjach po konflikcie
często reagują rozdymając służbę cywilną.
To nie jest dobry pomysł.
Nie da się tego utrzymać.
W gruncie rzeczy na długie lata buduje się ciężar finansowy
rozdymując służbę cywilną.
Ale rozwinięcie sektora prywatnego jest również trudne.
Ponieważ żadne działanie otwarte na handel międzynarodowy
tak naprawdę nie będzie konkurencyjne
w kraju po konflikcie.
To nie są warunki, w jakich można budować produkcję na eksport.
Istnieje jeden sektor, który nie jest powiązany z międzynarodowym handlem,
a który może stworzyć wiele miejsc pracy.
I który zresztą jest praktycznym sektorem,
który warto po konflikcie rozwinąć.
Jest to sektor budowlany.
Sektor budownictwa pełni ważną rolę,
rzecz jasna, w odbudowie.
Ale zwykle ten sektor obumiera podczas konfliktu.
Podczas konfliktu ludzie zajmują się niszczeniem.
Niczego się nie buduje. I tak ten sektor zanika.
A potem kiedy próbuje się go rozbudować,
ponieważ zmarniał,
wszędzie natykasz się na przeszkody.
Zasadniczo ceny gwałtownie rosną
a szemrani politycy doją wtedy zyski z sektora.
Ale to nie tworzy miejsc pracy.
Tak więc priorytetem polityki jest przełamać blokady
na drodze rozwoju sektora budowlanego.
Z jakimi blokadami możemy mieć do czynienia?
Wystarczy pomyśleć co trzeba zrobić,
żeby z powodzeniem zbudować obiekt, wykorzystując dużo siły roboczej.
Po pierwsze potrzebujesz dostępu do ziemi.
Często system prawny jest zniszczony,
więc nawet nie możesz uzyskać dostępu do ziemi.
Po drugie potrzebujesz kwalifikacji,
przyziemnych umiejętności sektora budowlanego.
W sytuacjach po konflikcie nie potrzebujemy jedynie lekarzy bez granic,
potrzebujemy murarzy bez granic,
żeby odbudować posiadane kwalifikacje.
Potrzebujemy firm. Firmy się wyniosły.
Musimy zachęcić lokalne firmy do rozwoju.
Jeśli to zrobimy, nie tylko zdobędziemy miejsca pracy
ale uzyskamy poprawę publicznej infrastruktury,
odbudowę publicznej infrastruktury.
Pozwólcie, że przejdę od miejsc pracy do drugiego celu,
którym jest poprawa podstawowych usług socjalnych.
Do dziś panuje coś w rodzaju schizofrenii
w społeczności donatorów,
odnośnie tego jak budować podstawowe usługi socjalne
na obszarach po konflikcie.
Z jednej strony opłaca się udzielać nieszczerego poparcia
idei odbudowy efektywnego państwa,
na wzór Skandynawii w latach 1950.
Rozbudujmy ministerstwa tego, tamtego i owego,
które te usługi zapewniają.
Jest to schizofreniczne, ponieważ w głębi duszy
donatorzy wiedzą, że to nie jest realistyczny program.
Tak więc to co robią to jest również totalny unik.
Po prostu sponsorują organizacje pozarządowe.
Żadne takie podejście nie jest rozsądne.
To co ja bym zasugerował
to coś, co nazywam Niezależnymi Służbami Rządzącymi.
Po to, żeby rozbić funkcje odpowiedniego ministerstwa monopolisty na trzy.
Funkcja planowania i funkcja polityki zostaje w ministerstwie.
Żeby zapewnić usługi socjalne na miejscu
powinno zastosować się to, co się sprawdza,
kościoły, organizacje pozarządowe, społeczności lokalne.
Cokolwiek działa.
A jednocześnie powinna istnieć agencja publiczna,
Niezależne Służby Rządzące,
które zajmą się dystrybucją pieniędzy publicznych,
a zwłaszcza pieniędzy od donatorów,
do podmiotów detalicznych.
Organizacje pozarządowe stają się w ten sposób częścią publicznego systemu rządów,
a nie czymś zupełnie oddzielnym.
Zaletą tego jest to, że można logicznie przydzielać pieniądze.
Kolejna to, że NGO są wtedy obowiązane do rozliczania się.
Można zastosować uczciwą konkurencję.
Żeby musiały rywalizować ze sobą
o środki.
Dobre organizacje pozarządowe, takie jak Oxfam, popierają ten pomysł.
Chcą mieć dyscyplinę i przejrzystość finansową.
To sposób, żeby rozszerzyć podstawowe usługi socjalne.
A ponieważ finansowałby to rząd,
rząd również firmowałby tę pomoc.
Tak, że nie byłaby ona dostępna dzięki
rządowi Stanów Zjednoczonych i jakiejś organizacji pozarządowej.
Byłaby ona współ-firmowana
jako działanie prowadzone przez rząd po konflikcie, w danym kraju.
Czyli miejsca pracy, podstawowe usługi socjalne, i na koniec czysty rząd.
Czysty oznacza przejrzystość finansową.
Typowy rząd po-konfliktowy ma tak mało pieniędzy,
że potrzebuje naszych pieniędzy,
po to żeby w ogóle utrzymać się przy życiu.
Nie da się spełnić podstawowych funkcji państwa
jeśli nie włożymy pieniędzy do podstawowego budżetu tych krajów.
Ale jeśli włożymy pieniądze do podstawowego budżetu
wiemy, że nie istnieją uczciwe systemy budżetowe,
gwarantujące, że pieniądze zostaną dobrze wydane.
Jeśli tylko włożymy pieniądze i zamkniemy oczy,
to nie tylko są to zmarnowane pieniądze,
to jeszcze najmniejszy problem,
to pieniądze przechwycone.
Przechwycone przez oszustów, którzy są źródłem problemów politycznych.
I tym samym niechcący dajemy władzę ludziom, którzy są głównym problemem.
Budowanie czystego rządu oznacza, tak, zapewnić pieniądze
na budżet.
Ale również zapewnić duży nadzór.
Co oznacza mnóstwo pomocy technicznej, która idzie za pieniędzmi.
Paddy Ashdown, który był Wysokim Przedstawicielem dla Bośni i Hercegowiny
z ramienia Organizacji Narodów Zjednoczonych,
w książce o swoich doświadczeniach powiedział:
„Zdałem sobie sprawę, że tym czego potrzebowałem
byli księgowi bez granic,
którzy by śledzili te pieniądze.”
Więc to -- pozwólcie, że podsumuję,
to jest cały pakiet.
Co jest celem?
Na jakie osiągnięcia możemy liczyć, jeśli tak zrobimy?
Otóż po 10 latach
skoncentrowanie się na sektorze budowlanym
przyniosłoby zarówno miejsca pracy,
jak i, w związku z tym, bezpieczeństwo.
Ponieważ młodzi ludzie mieliby pracę.
A to odbudowałoby infrastrukturę.
Więc jest nacisk na sektor budowlany.
Nacisk na dostarczenie podstawowych usług socjalnych i komunalnych
poprzez te niezależne służby rządzące
uratowałby podstawowe usługi
od katastrofy.
I dałby zwykłym ludziom
poczucie, że rząd robi coś pożytecznego.
Nacisk na czysty rząd
stopniowo wyparłby politycznych oszustów.
Ponieważ nie byłoby pieniędzy
za udzielanie się w polityce.
I stopniowo selekcja,
skład osobowy rządzących sił politycznych
zmieniłby się z nieuczciwego na uczciwy.
Co by nam to dało?
Stopniowo nastąpiłoby przejście
od polityki rabunkowej
do polityki nadziei. Dziękuję.
(Brawa)