Fakt
ujawniony przez MIT
kilka lat temu.
Ken Hale, który jest lingwistą,
oznajmił, że z 6000 języków
którymi obecnie mówi się na ziemi,
3000 nie jest używane przez dzieci.
A więc w czasie jednego pokolenia
zmniejszymy o połowę różnorodność naszej kultury.
Mówił on dalej,
że co dwa tygodnie,
umiera stary człowiek
niosący ostatnie żywe słowo
tej kultury.
Tak więc cała filozofia,
zbiór wiedzy o świecie przyrody
zebranej empirycznie przez stulecia
znika.
I zdarza się to co 2 tygodnie.
Przez ostatnie 20 lat,
od czasu gdy pracowałem jako dentysta,
podróżowałem po świecie
i wracałem
z opowieściami o niektórych z tych ludzi.
A co chciałbym zrobić teraz
to podzielić się niektórymi opowieściami z wami.
Oto Tamdin.
Jest 69 letnią mniszką.
Trafiła do więzienia w Tybecie na 2 lata
za umieszczenie małego afiszu
w proteście przeciw okupacji jej ojczyzny.
Gdy ją poznałem, właśnie zakończyła
podróż pieszo przez Himalaje
z Lhassy, stolicy Tybetu,
do Nepalu i dalej do Indii --
30 dni --
aby spotkać swojego przywódcę, Dalai Lamę.
Dalai Lama mieszka w Dharmsali w Indiach.
Zrobiłem to zdjęcie
trzy dni po tym jak dotarła,
a miała na sobie znoszone tenisówki,
z których wystawały palce.
Przechodziła w marcu,
a w marcu jest dużo śniegu na wysokości 5600 metrów.
Oto Paldin.
Paldin jest 62 letnim mnichem.
Spędził 33 lata w więznieniu.
On i cały jego klasztor trafił do więzienia
w czasie powstania,
kiedy Dalai Lama
musiał opuścić Tybet.
I był on
bity, głodzony,
torturowany, stracił w więzieniu wszystkie zęby.
Kiedy go spotkałem, był miłym, łagodnym, starszym człowiekiem.
I to naprawdę mi zaimponowało
Spotkałem go 2 tygodnie po tym, jak wyszedł z więzienia,
po takim doświadczeniu, zachował
swoje nastawienie.
Tak więc byłem w Dharmasali, spotykałem się z tymi ludźmi.
Spędziłem tam około pięciu tygodni,
i słyszałem podobne historie
o uchodźcach spływających z Tybetu
do Dharmsali.
W piątym tygodniu,
odbywały się nauki Dalai Lamy.
I
Patrzyłem na ten tłum mnichów i mniszek,
z wieloma z nich dopiero co przeprowadzałem wywiady,
słuchałem ich historii,
obserwowałem ich twarze.
Dali nam małe radio
i mogliśmy słuchać tłumaczenia jego nauk.
Opowiadał o tym,
aby traktować swoich wrogów jak drogocenne klejnoty,
bo to przeciwnicy
budują w nas tolerancję i cierpliwość
na drodze do oświecenia.
To mnie bardzo uderzyło,
mówić tym ludziom, którzy byli tak doświadczeni.
2 miesiące poźniej udałem się
do Tybetu i rozpocząłem
przeprowadzać wywiady, robić fotografie. Oto czym się zajmuję.
Robię wywiady i zdjęcia.
A to mała dziewczynka.
Zrobiłem jej portret na szczycie świątyni Jokhang.
I wkradłem się,
bo posiadanie podobizny Dalai Lamy w Tybecie jest całkowicie nielegalne,
to najszybszy sposób żeby zostać aresztowanym.
Wiec wkradłem się tam z garścią kieszonkowej wielkości obrazków Dalai Lamy,
aby je rozdać.
I kiedy wręczałem je ludziom,
przyciskali je do serca,
albo przykładali do głowy i tak pozostawali.
A to jest
to znaczy w tym czasie, zrobiłem to zdjęcie 10 lat temu,
to było 36 lat po tym jak Dalai Lama wyjechał.
Więc
zbliżałem się, robiąc wywiady i ich portrety.
Oto Jigme i jej siostra, Sonam.
Żyją w Chang Tang na Wyżynie Tybetańskiej,
w zachodniej części kraju.
Na wysokości 5,200 metrów.
I właśnie zeszły z wysoko położonych pastwisk,
na 5,500 metrów.
To samo: dałem jej obrazek,
trzymała go przyciśniętego do czoła.
Zwykle rozdaję polaroidy
kiedy robię zdjęcia, bo ustawiam światła,
sprawdzam światła,
i kiedy pokazałem jej zdjęcie z Polaroida krzyknęła i uciekła do swego namiotu.
Oto Tenzin Gyatso,
został odnaleziony jako Budda Współczucia w wieku lat dwóch,
gdzieś w wiejskim domu,
daleko, pośrodku niczego.
W wieku lat 4, został ustanowiony
czternastym Dalai Lamą
Jako nastolatek
przeżył inwazję na swój kraj
i musiał sobie z nią poradzić - był przywódcą kraju.
8 lat później, gdy odkryto spisek
aby go zabić,
przebrano go za żebraka
i wymknął się z kraju na grzbiecie konia,
przebył tą samą drogę co Tamdin.
I żyje tutaj, nigdy potem nie był w swoim kraju.
A gdy
Gdy myślicie o tym człowieku,
46 lat później,
wciąż trzymającym się
zasady odpowiedzi bez przemocy
na dotkliwe problemy polityczne i humanitarne.
A młodzi ludzie,
młodzi Tybetańczycy, zaczynają mówić: słuchaj to nie przynosi rezultatu.
Wiesz, przemoc jako narzędzie polityczne
jest teraz powszechne.
On jednak
dalej trzyma się tej metody.
To nasza ikona
wyrzeknięcia się przemocy w naszym świecie
jedna z żyjących ikon.
To jest inny przywódca swego ludu.
Oto Moi. W ekwadorskiej Amazonii.
Moi ma 35 lat.
A na tym
obszarze ekwadorskiej Amazonii
odkryto ropę w 1972 roku.
Od tego czasu
dwukrotnie więcej ropy
niż w katastrofie Exxon Valdez
zostało rozlane na tym niewielkim obszarze Amazonii,
a plemiona z tego terenu musiały wciąż się przesiedlać.
Moi
należy do plemienia Huaorani,
są znani jako
bardzo agresywni, są znani jako "auca".
Udało im się utrzymać z dala
sejsmologów i pracowników wydobywających ropę
przy użyciu włóczni i dmuchawek.
Spedziłem,
spędziliśmy jako zespół
2 tygodnie z tymi ludźmi w dżungli,
przyglądając się jak polują.
To działo się na polowaniu na małpy,
polując przy użyciu strzałek zatrutych kurarą.
Wiedza tych ludzi
o środowisku naturalnym jest niebywała.
Potrafili usłyszeć, wyczuć, zobaczyć rzeczy których ja nie mogłem zobaczyć.
Nie mogłem nawet dojrzeć małp
na które oni
polowali tymi strzałkami.
Oto Yadira
Yadira ma 5 lat.
Należy do
plemienia sąsiadującego z Huaorani.
Jej plemię musiało przenieść się
trzy razy w ciągu ostatnich 10 lat z powodu wycieków ropy.
A my nigdy o tym nie słyszeliśmy.
Ostatnim nadużyciem wobec tych ludzi jest,
jako cześć Planu Kolumbia
rozpylamy Paraquat lub Round Up, lub cokolwiek to jest --
niszczymy tysiące akrów
ekwadorskiej Amazonii
w naszej wojnie przeciw narkotykom.
A ci ludzie biorą na siebie tego ciężar.
Oto Mengatoue.
Jest szamanem Huaorani.
Powiedział nam,
wiesz, jestem już starym człowiekiem,
powoli robię się zmęczony,
przebijaniem włócznią tych pracowników wydobywających ropę,
Chciałbym żeby sobie po prostu stąd poszli.
Zwykle podróżuję sam
gdy pracuję, ale to zrobiłem
będąc gospodarzem programu dla Discovery,
i pojechałem tam z zespołem.
Miałem sporo obaw
jadąc tam z grupką ludzi, szczególnie do Huaorani,
głeboko w plemię Huaorani.
A jak się okazało
ci ludzie naprawdę
nauczyli mnie paru rzeczy o wtapianiu się
w środowisko tubylców.
(Śmiech)
Jedna z rzeczy, które zrobiłem
tuż przed 11 września,
w sierpniu 2001 roku,
Zabrałem mojego syna, Daxa,
który miał wtedy 16 lat,
zabrałem go do Pakistanu.
Bo na początku chciałem--
zabrałem go na kilka wycieczek,
ale chciałem by zobaczył
ludzi żyjących za dolara lub mniej dziennie.
Chciałem aby doświadczył
świata Islamu
ale chciałem też...
Pojechałem tam z grupą ludzi,
zrobić materiał o Kalaszach
jest to grupa animistów licząca 3,000 osób
żyją na małym obszarze
otoczeni przez wyznawców Islamu
zostało ich jedynie 3,000, są niesamowici.
To było wspaniałe przeżycie dla niego. Całą noc
grali razem na bębnach i tańczyli.
Przywieźliśmy ze sobą piłkę futbolową
i co wieczór urządzaliśmy mecze w tej małej wiosce.
Później poszliśmy wyżej
aby spotkać się z ich szamanem.
Mengatoue był również szamanem
swojego plemienia.
A to jest John Doolikahn,
który jest szamanem Kalaszy.
Mieszka w górach,
na granicy z Afganistanem.
Po drugiej stronie znajduje się Tora Bora
gdzie podobno ukrywa się Osama bin Laden.
To jest teren plemienia.
Obserwowaliśmy Johna Doolikahna
i mieszkaliśmy
u Johna.
Zrobiłem całą serię programów o szamaniźmie,
który jest
bardzo ciekawym zjawiskiem.
Ale w każdym miejscu na świecie
wprowadzają się oni w trans w inny sposób.
W Pakistanie
palą liście jałowca,
składają zwierzę w ofierze,
którego krew wylewają na liście
i wdychają dym.
I wszyscy modlą się do
bogów gór
gdy wprowadzają się w trans.
Uważam, że
oswajanie dzieci z różnymi kulturami
jest bardzo ważne. Tak jak mówił Dan Dennett,
nauczanie o różnych systemach religijnych,
aby wyrobić sobie
otwartość i tolerancję
w stosunku do różnych systemów religijnych.
W dzisiejszym świecie to niezwykle ważne
gdy ścierają się światopoglądy.
I wszystkie związane z tym problemy z bezpieczeństwem.
Pięć lat temu rozpoczeliśmy
program, który łączy dzieci
z plemion z dziećmi z USA.
Jako pierwsze połączyliśmy
miejsce w Navajo Nation z klasą w Seattle.
Obecnie mamy 15 miast.
Mamy jedno w Katmandu, w Nepalu;
w Dharmsali, w Indiach; w Takaungu, w Kenii;
Takaungu jest w 1/3 chrześcijańskie, w 1/3 muzułmańskie,
a w 1/3 animistyczne.
Ollantatambo, w Peru
i Arctic Village, na Alasce.
To jest Daniel, jeden z naszych uczniów
z Arctic Village, na Alasce.
Mieszka w domu z bali
bez bieżącej wody ani ogrzewania,
bez okien,
bez łącza internetowego.
A to jest,
a to Ollantaytambo, w Peru,
cztery lata temu,
gdy po raz pierwszy zobaczyli komputery,
teraz mają komputery w klasach.
Robiliśmy to w taki sposób,
uczyliśmy dzieci jak opowiedzieć historię w cyfrowym świecie.
Opowiadali historie związane z ich społecznością,
ze społecznością, na której im zależy.
To jest w Peru, gdzie dzieci opowiedziały
o rzece, którą oczyszczali.
Organizowaliśmy warsztaty,
skupialiśmy ludzi, którzy chcą się uczyć
opowiadania historii w cyfrowym świecie
i chcieli
pracować z dziećmi.
W tym roku zebraliśmy grupę nastolatków
i to wyszło najlepiej.
Marzymy o tym, aby zbliżyć do siebie nastolatków,
aby poczuły co to praca na rzecz lokalnej społeczności
ale również wielokulturowość,
ponieważ uczą inne dzieciaki
i pomagają im zbudować infrastrukturę komunikacyjną.
Uczymy te dzieciaki pracy w Photoshopem
w ich tybetańskiej wiosce w Dharamsali.
Mamy stronę internetową, gdzie dzieciaki mają swoje strony.
To są ich filmy. Mamy ponad 60 filmów,
zrobionych przez dzieci
i są one niesamowite.
Ten chciałbym wam pokazać.
Po tym jak już skończą filmy,
pokazujemy je lokalnej społeczności.
To jest w Takaungu,
gdzie mamy generator oraz rzutnik
oraz gdzie wyświetlamy ich filmy
na ścianie stodoły.
Na naszej stronie możecie zobaczyć
wspaniałe rezultaty ich pracy.
I jeszcze jedna rzecz.
Chciałem dać ludziom z plemion głos.
To było dla mnie najważniejsze.
Równie ważny był jednak fakt
jak ograniczone horyzonty mają obywatele naszego kraju.
National Geographic zapytało
ludzi w wieku od 18 do 26 lat,
w naszym kraju,
i w dziewięciu innych rozwiniętych krajach.
To badanie kosztowało 2 miliony dolarów.
Stany Zjednoczony są na przedostatnim miejscu
w wiedzy geograficznej.
70% dzieci nie potrafiła znaleźć
Afganistanu czy Iraku na mapie,
60% nie potrafiło zlokalizować Indii,
a 30% nie potrafiło znaleźć Oceanu Spokojnego.
To badanie zostało przeprowadzone
parę lat temu.
Na koniec
chciałbym wam pokazać
film zrobiony przez ucznia z Gwatemali.
Mieliśmy warsztaty w Gwatemali,
a na tydzień przed huragan Stan
spowodował osunięcie się ziemi,
rok temu w październiku,
które pogrzebało żywcem 600 mieszkańców wioski.
On jest właśnie z tej wioski,
nie było go tam w czasie katastrofy,
a to jego krótki film o tym wydarzeniu.
I zanim zrobił ten film, nigdy wcześniej nie widział komputera.
Uczyliśmy go pracy w Photoshopie.
Możemy teraz zobaczyć ten film.
To jest tradycyjny, majski śpiew żałobny,
nauczył go jego dziadek.
Dziękuję bardzo.
(Brawa)