Ben bir çöp toplayıcısıyım.
Çöp toplayıcılığına başlamamın, atıklardan kesinlikle nefret ediyor olmamdan kaynaklanması
size ilginç gelebilir.
Önümüzdeki 10 dakika içinde
hayatınızdaki birçok şey ile ilgili
fikrinizi değiştirmeyi umuyorum.
Ta en baştan başlamak istiyorum.
Küçük bir çocuk olduğunuz günleri düşünün.
Hayatınızdaki eşyalar sizin için ne ifade ediyordu?
Belki de her bebekte olduğu gibi
"Önce ben gördüm, o benim!"
"Eğer bir şeyi ben yapıyorsam o benimdir."
"Ne kadar çok şeyim olursa, o kadar iyi."
"Ve eğer bir şey bozulmuşsa, tabi ki o senindir." biçiminde kurallarınız vardı.
(Gülüşmeler)
Geri dönüşüm sektöründe 20 yıl geçirdikten sonra,
yetişkinliğe geçerken
aslında bu bebek kurallarını
bir türlü terkedemediğimizi çok açık olarak anladım.
Müsaadenizle size neden böyle düşündüğümü anlatayım.
Şöyle ki, her gün
tüm dünyadaki geri dönüşüm tesislerimizde
insanların ürettiği yaklaşık 450.000 tonluk
atığı elden geçiriyoruz.
Şimdi, günde 450.000 ton size çok fazla gibi gelebilir,
ancak bu miktar, tüm dünyada her yıl çöpe atılan
dayanıklı tüketim mallarının çok küçük bir kısmını oluşturmaktadır.
Yani toplamın yüzde birinden çok daha az bir miktar.
Esasen, Birleşmiş Milletler'in tahminlerine göre
dünya genelinde her yıl yaklaşık 38,5 milyon ton
hurda elektronik cihaz
çöpe atılmaktadır.
Elektronik atıklar, atık kolları içinde en hızlı artış gösterenlerden biridir.
Ve eğer otomobil ve benzeri dayanıklı malları da dahil edecek olursanız
bu sayı rahatlıkla iki katını aşacaktır.
Ve tabii ki bir ülke ne kadar çok gelişmiş ise
bu atık yığınları da o kadar büyük oluyor.
Aslında birçok insan bu yığınlara baktığında
çöp görür.
Biz ise yer-üstü madenleri görüyoruz.
Bizim bunları maden olarak görmemizin sebebi
bunların yapımında bir sürü değerli hammadde kullanılmış olmasındandır.
Bu hammaddeleri, karmakarışık atık yığınlarının içinden
nasıl ayıracağımız
her geçen gün daha fazla önem kazanmaktadır.
Zira bütün hafta TED'de de duyduğumuz üzere
dünyamız, insanların artan nüfusu ve ihtiyaçlarıyla birlikte
gittikçe daha da küçülüyor.
Ve insanlar zaten doğal ihtiyaç olarak görülen
yeni araç ve gereç beklentileri içine giriyor.
Peki bizim her gün kullandığımız bu araç ve gereçlerin yapımında
ne kullanılıyor?
Çoğunlukla farklı türlerde plastik ve metal malzemeler kullanılıyor.
Ve bu metalleri genellikle
dünyanın çeşitli yerlerinde kazdığımız ve
gittikçe daha fazla genişleyen ve derinleşen
madenlerden elde ediyoruz.
Plastiği de daha ücra yerlere gidip daha derin
kuyular kazarak çıkardığımız petrolden
elde ediyoruz.
Ve bu yöntemlerin
daha bugünden görmeye başladığımız
önemli ekonomik ve çevresel sonuçları vardır.
Buradaki iyi haber şu ki, ömrünü doldurmuş maddeleri artık geri kazanmaya ve
yeniden değerlendirmeye başlıyoruz.
Ve bunu da özellikle Avrupa gibi,
sorumlu bir şekilde
geri dönüşümü zorunlu kılan politikaların bulunduğu
bölgelerde yapıyoruz.
Geri dönüşüm tesislerinde, ömrünü tamamlamış şeyler arasından
ayırabildiklerimizin çoğu metaldir.
Daha açık ifade etmek gerekirse--
bu arada ben metallerden bahsederken çeliği kastediyorum
çünkü çelik en yaygın metal türüdür--
eğer atık malzemeler geri dönüşüme gidiyorsa
muhtemelen metal olanların %90'ı kurtarılacaktır
ve başka bir amaç için tekrar kullanılacaktır.
Plastiklerde ise durum tamamen farklıdır.
Bunların %10'dan çok daha azı geri kazanılmaktadır.
Aslında, bu rakam daha çok %5 civarındadır.
Büyük bir kısmı yakılıyor veya gömülüyor.
Şimdi insanların çoğu bunun sebebinin plastiğin tek kullanımlık ve
ve nispeten daha ucuz olmasından kaynaklandığını düşünmektedir.
Ama aslında plastikler çelikten birkaç kat daha değerlidirler.
Ve tüm dünyada her yıl,
çelikten daha fazla hacimde plastik
üretilip tüketilmektedir.
Peki bu kadar bol ve değerli bir madde,
daha az değerli maddelere kıyasla neden çok daha az
bir oranda geri dönüştürülmektedir?
Bunun başlıca sebebi
metalleri diğer maddelerden ve birbirlerinden
ayırmanın çok kolay olmasıdır denilebilir.
Metallerin yoğunlukları birbirinden çok farklıdır.
Farklı elektriksel ve manyetik özellikleri vardır.
Ve hatta farklı renkleri vardır.
Bu sebeple, insanlar veya makineler için metalleri
birbirlerinden ve
diğer maddelerden ayırmak çok kolaydır.
Plastiklerin ise birbiriyle örtüşen ve çok dar bir aralıkta değişen yoğunlukları vardır.
Aynı veya çok benzer
elektriksel ve manyetik özellik taşırlar.
Sizin de gayet iyi bildiğiniz gibi
plastikler farklı renklerde olabilirler.
Dolayısıyla malzemeleri ayırmak için kullanılan geleneksel yöntemler
plastikler için işe yaramamaktadır.
Metallerin insanlar tarafından geri dönüştürülmesinin
çok kolay oluşunun bir başka nedeni de
gelişmiş ülkelerin atıklarının -- ki üzülerek söylüyorum, özellikle
Avrupa'daki gibi geri dönüşüm politikalarının olmadığı A.B.D'den gelen bir çok atığın --
düşük maliyetli geri dönüşüm için
gelişmekte olan ülkelere gönderilmesidir.
İnsanlar, günde bir dolar gibi bir ücrete, bizim atıklarımızı ayırmaktadırlar.
Bu kişiler çıkarabildiklerini çıkarıyorlar, ki bunların çoğunluğu
devre kartları ve benzeri şeylerdir,
ve kurtaramadıklarını da, ki bunların da çoğu plastiklerdir,
bırakıyorlar.
Veya burada gördüğünüz yakım evlerinde
plastiği yakarak metalleri ayırıyorlar.
Bu metalleri elleriyle ayırıyorlar.
Şimdi bu yöntem düşük maliyetli bir çözümken,
çevresel açıdan veya
insan sağlığı ve güvenliği açısından kesinlikle uygun bir çözüm değildir.
Ben buna çevresel arbitraj diyorum.
Ve bu adil ve güvenilir birşey değil.
Makul de değil.
Plastikler çok çeşitli olduğundan
geleneksel yöntemler
plastiğin geri kazanımını sağlayamamaktadır.
Buna rağmen insanlar yine de plastiği geri kazanmaya çalışmaktadır.
Bu gördüğünüz sadece örneklerden bir tanesi.
Bu benim, dünyanın en büyük varoşlarından birinin olduğu
Hindistan'ın Bombay şehrindeki bir binanın çatısından çektiğim bir fotoğraf.
Plastikleri çatılarda depoluyorlar.
Daha sonra aşağıya buna benzer atölyelere indiriyorlar,
ve insanlar bu plastikleri rengine, şekline, niteliğine
veya bildikleri herhangi başka bir tekniğe göre
ayırmaya çalışıyorlar.
Ve bazen plastiği yakıp dumanını koklayarak
plastiğin çeşidini tespit etmeye çalıştıkları
"yak ve kokla" tekniği diye bilinen bir yola başvuruyorlar.
Bu tekniklerin hiçbirisi önemli diyebilecegimiz bir miktarda
geri dönüşüm sağlayamamaktadır.
Ve bu arada lütfen
bu yöntemi evde denemeyin.
Peki, bu uzay çağı maddesini, en azından önceleri uzay çağı maddesi
diye adlandırdığımız bu maddeleri yani plastikleri ne yapacağız?
Aslında, ben plastiğin toprağa gömülemeyecek
ve yakarak israf edilemeyecek kadar değerli
olduğunu düşünüyorum.
Takriben bundan 20 sene önce, bu birbirine çok benzeyen maddeleri
birbirinden nasıl ayıracağımı bulmak için,
garajımda denemeler yapmaya başladım
ve en sonunda maden ve plastik dünyasından
bir çok arkadaşımla beraber dünyanın çesitli yerlerindeki
madencilik laboratuvarlarını gezmeye başladık.
Ne de olsa neticede yer üstü madenciliği yapıyoruz.
Ve sonunda şifreyi çözdük.
Bu geri dönüşümün en ileri safhası.
Plastikler, dünya üzerinde büyük miktarlarda geri kazanılan
önemli malzemelerin en sonuncusudur.
Ve biz nihayet bunun nasıl yapılacağını bulduk.
Ve bu süreçte, plastik endüstrisinin
plastik malzemeleri üretme yöntemini yeniden yapılandırdık.
Plastik üretmenin en yaygın yöntemi
petrol veya petrokimyasallar kullanmaktır.
Hergün yararlandığımız bütün bu harika plastikler
önce plastiği moleküllerine ayırıp daha sonra da özel yöntemlerle geri birleştirilerek yapılıyor.
Biz plastikleri üretmenin daha sürdürülebilir bir yöntemi olmalı diye düşündük.
Bu yöntem sadece çevresel açıdan değil,
aynı zamanda ekonomik açıdan da sürdürülebilir olmalıydı.
Atıklar bunun için iyi bir başlangıç noktası olabilir mesela.
Bu kaynak kesinlikle petrol kadar pahalı değil,
ve fotoğraftan da gördüğünüz üzere
bol miktarda mevcut.
Bu yöntemde, plastikleri moleküllerine ayırmadığımız ve
tekrar birleştirmediğimiz için,
tamamen madencilik yaklaşımını kullanmış oluyoruz.
Tesis ekipmanlarımızın yatırım maliyeti de
oldukça düşük.
Ciddi miktarda enerji tasarrufu söz konusu.
Şu an dünya üzerinde
geleneksel yöntemlere kıyasla yüzde 80-90 enerji tasarrufu sağlayabilecek
bunun gibi daha kaç tane proje vardır bilmiyorum.
Bir kaç yüz milyon dolar havaya atılarak kurulan bir kimyasal tesis,
kurulduğu andan itibaren
sadece tek bir tip plastik üretirken
bizim tesiste ne tür atık plastiği kullanırsanız o çeşit plastik üretebilirsiniz.
Ve biz atıkları kullanarak, petrokimyasallardan yapılan plastiklerle
aynı özelliklere sahip plastikler üretiyoruz.
Müşterilerimiz de, karbondioksit salınımındaki azalmaya katkımızdan dolayı
gayet memnunlar.
Bizim ürünlerimizi kullandıklarında bu katkıyı gerçekten hissediyorlar ve
daha sürdürülebilir ürünler üretebiliyorlar.
Geri kalan bu kısıtlı vakitte
sizlere bunu nasıl yaptığımıza dair biraz bilgi vermek istiyorum.
İşlem, metal geri dönüştürücülerin atıkları çok küçük parçalara bölmesiyle başlar.
Bu dönüştürücüler, metalleri ayırırken
çok çeşitli malzemenin karışımından oluşan ancak
çoğunluğu plastik olan
ve parçalayıcı atığı denen kısmı geçirirler.
Bunlardan plastik olmayan yani
dönüştürücülerin ayıramadığı metaller, döşeme malzemeleri, sünger, lastik,
tahta, cam, kağıt gibi malzemeler ayırılır.
Hatta arada bir maalesef bunların arasında ölü bir hayvan bile olabiliyor.
Kalanlar ise, daha çok geleneksel geri dönüşümü andıran ve işlemin ilk aşamasının yapıldığı bölüme alınır.
Burada mıknatıslar ve hava püskürtme kullanılarak
malzemeler elenir.
Bu görünümüyle Willy Wonka fabrikası gibidir.
Bu sürecin sonunda, farklı plastikleri içeren bir karışım elde edilir.
Bu karışımda farklı kalitelerde
çok çeşitli plastik malzemeler vardır.
Bu da daha karmaşık işlemlerin yapıldığı bölüme alınır ve
işin zor kısmı yani çok-aşamalı ayırma süreci burada başlar.
Plastik, serçe parmak tırnağı küçüklüğünde öğütülür.
Buradaki plastikleri, sadece çeşit olarak değil
aynı zamanda kalite bakımından da ayırmak için
çok yüksek düzeyde otomasyona dayalı bir süreç kullanıyoruz.
Ve bu sürecin sonunda
tek çeşit ve aynı kalitede
küçük plastik pullar elde edilir.
Daha sonra optik ayırıcı kullanarak bunları rengine göre sınıflandırırız ve
22.680 tonluk harmanlama silolarında harmanlarız.
Harmanlanan malzemeyi ekstruder'e gönderir ve orada eriterek
spagetti benzeri plastik çubuklar oluşturmak için
küçük delikli kalıplardan geçiririz.
Sonra da bu çubukları
pelet adını verdiğimiz şekle sokmak için keseriz.
Bu gördükleriniz plastik endüstrisinde para demektir.
Bu sizin petrolden üreteceğiniz
malzemenin aynısıdır.
Ve bugün,
biz bunu sizin kullanıp attığınız nesnelerden elde ediyoruz ve
yine sizin kullanacağınız yeni eşyaların üretiminde kullanıyoruz.
(Alkışlar)
Dolayısıyla, artık atıklarınızı
gelişmekte olan bir ülkedeki bir arazide
veya duman olarak havada değil de
masanızın üzerindeki yeni eşyalarda,
ofisinizde,
ya da
evinizde bulabilirsiniz.
Bu gördükleriniz,
yeni ürünler yapmak için petrolden üretilen plastikten vazgeçip
bizim ürettiğimiz plastiği kullanmaya başlayan firmalardan
sadece birkaç örnektir.
Bütün bunlardan sonra, en azından hayatınızdaki bazı şeylere bakışınızı
değiştirdiğimi umuyorum.
Bizim ilham kaynağımız tabiatın kendisidir.
Tabiata baktığımızda, kaynak sarfının çok az olduğunu ve
hemen hemen herşeyin tekrar kullanıldığını görürüz.
Umarım siz de kendinizi bir tüketici olarak değil de
--ki bu bütün hayatım boyunca her zaman nefret ettiğim bir etiket oldu--
belirli bir biçime sokulmuş kaynakları
ileride daha başka bir biçime dönüştürülene kadar kullanan
kişiler olarak görürsünüz.
Ve son olarak, umarım bebeklerle ilgili bahsettiğimiz son kuralı
biraz değiştirip
"Ve eğer bir şey bozulmuşsa, o benimdir." şekline getirme konusunda bana katılırsınız.
Zamanınız için teşekkürler.
(Alkışlar)