Cho phép tôi mở đầu buổi nói chuyện bằng một câu hỏi.
Các bạn biết rằng trên khắp thế giới,
người ta đấu tranh cho tự do,
cho quyền lợi của mình.
Một số đấu tranh với chính quyền áp bức,
số khác lại đấu tranh với xã hội áp bức.
Vậy theo bạn cuộc đấu tranh nào là gian khổ hơn?
Cho phép tôi được trả lời câu hỏi này
trong vài phút tới.
Hãy để tôi đưa các bạn quay về 2 năm trước.
Khi ấy, đến giờ đi ngủ của Aboody, con trai tôi.
Lúc ấy, thằng bé mới 5 tuổi.
Sau khi kết thúc giờ đọc kinh tối,
nó nhìn tôi và hỏi:
“Mẹ à, chúng ta là người xấu phải không?”
Tôi sửng sốt.
“Tại sao con lại nói vậy, Aboody?”
Trước đó vài ngày, tôi thấy trên mặt thằng bé có vết thâm tím
sau giờ tan học.
Nó không nói cho tôi biết chuyện gì đã xảy ra.
Nhưng giờ nó đã sẵn sàng kể lại.
“Hôm nay có 2 thằng đánh con ở trường.
Chúng nó bảo con,
“Bọn tao đã thấy mẹ mày trên Facebook.
Mày và mẹ mày phải vào tù.”
Tôi chưa bao giờ ngại nói với con điều gì cả.
Tôi luôn tự hào về những gì mình đã làm.
Nhưng đôi mắt nghi hoặc của con
đã làm tôi nhận ra sự thật
khi mà tất cả mọi thứ lại cùng lúc xảy ra.
Tôi một phụ nữ Ả rập từng vào tù
vì đã lái xe ôtô ở một đất nước
mà người ta cho rằng phụ nữ không được lái xe.
Chỉ vì đưa chìa khóa xe cho tôi
mà anh trai tôi đã bị bắt giữ hai lần,
và bị quấy rối nơi làm việc đến nỗi
anh phải từ bỏ công việc là một nhà địa lý,
cùng với vợ và con trai mới lên hai di cư sang nước ngoài để sinh sống.
Bố tôi phải tham dự buổi thuyết giáo ngày thứ Sáu
nghe thầy tư tế lên án những phụ nữ lái xe
và gọi họ là gái điếm
giữa hàng triệu các tín đồ khác,
một số họ là bạn bè và người thân của ông.
Tôi buộc phải đối mặt với sự phỉ báng có tổ chức
trên các phương tiện truyền thông địa phương cùng những lời đồn đặt
trong các cuộc họp mặt gia đình, trên đường phố
và trong các trường học.
Tất cả đều nhằm vào tôi.
Xin lưu ý rằng mấy đứa trẻ
không cố ý xúc phạm con trai tôi.
Chúng chỉ bị ảnh hưởng bởi người lớn xung quanh.
Và việc đó chẳng phải là về tôi cũng chẳng phải là sự trừng phạt
vì đã cầm vô lăng và lái xe đi vài dặm.
Đó là sự trừng phạt cho việc dám thách thức
các quy tắc xã hội.
Nhưng câu chuyện của tôi còn đi xa hơn sự thật đó.
Hãy để tôi kể tóm tắt
câu chuyện của mình.
Vào tháng 5 năm 2011,
tôi than phiền với một anh bạn đồng nghiệp
về sự phiền toái
khi phải bắt xe về nhà,
trong khi tôi có một chiếc ôtô và bằng lái xe quốc tế hẳn hoi.
Từ khi tôi có nhận thức
phụ nữ ở Ả rập Xê út luôn phàn nàn về lệnh cấm lái xe,
nhưng 20 năm trôi qua không một ai
cố gắng làm bất cứ điều gì để thay đổi bộ luật
được ban hành cách đây một thế hệ.
Anh bạn đồng nghiệp của tôi gần như gào lên:
“Chẳng có luật nào cấm chị lái xe cả.”
Tôi nhìn lên, và nhận ra anh ta nói đúng.
Thực sự chẳng có luật nào như thế ở Ả rập Xê út này.
Đó chỉ là phong tục tập quán
được lưu truyền trong sắc lệnh Hồi giáo cứng nhắc
và áp đặt lên phụ nữ.
Nhận thức đó thổi bùng lên ý tưởng của ngày 17 tháng Sáu,
ngày mà chúng tôi khuyến khích chị em cầm lấy vô-lăng
và lái xe đi.
Vài tuần sau, chúng tôi bắt đầu nhận được những thứ đai loại như:
“Những con sói đực sẽ cưỡng hiếp cô nếu cô lái xe"
Một người phụ nữ rất can đảm tên là Najla Hariri,
sống ở thành phố Jeddah,
đã cầm lấy vô-lăng và kể lại cho tôi nghe
nhưng chị ấy không quay lại cảnh ấy.
Chúng tôi cần bằng chứng để thuyết phục.
Vì thể, tôi đã cầm lái. Tôi gửi video lên kênh Youtube.
Và thật ngạc nhiên,
có hàng trăm ngàn người theo dõi ngay ngày đầu tiên.
Điều gì xảy ra sau đó nhỉ?
Tôi bắt đầu nhận được lời đe dọa
giết chết, cưỡng bức nhằm mục đích ngăn cản chiến dịch này.
Chính quyền Ả rập vẫn im lặng.
Chúng tôi nóng lòng như lửa đốt.
Trong chương trình đó có tôi và mấy phụ nữ Ả rập,
và có các nhà hoạt động là nam giới nữa.
Chúng tôi muốn xem các nhà chức trách
sẽ phản ứng ra sao về ngày 17 tháng Sáu
khi mà các chị em sẽ ra đường và lái xe.
Vì thế lần này tôi nhờ anh trai
đi cùng tôi và lái một chiếc xe cảnh sát.
Xe đang chạy thì chúng tôi bị bắt,
ký vào giấy cam kết không tái phạm rồi được tha.
Khi bị bắt lần nữa, anh trai tôi bị đưa tới phòng tạm giam một ngày
và tôi bị nhốt vào tù.
Tôi không chắc tại sao mình bị giam,
bởi vì tôi không phải đối mặt với cáo buộc nào trong buổi thẩm vấn.
Nhưng tôi biết mình vô tội.
Tôi không vi phạm pháp luật và vẫn mặc chiếc áo abaya
chiếc áo choàng đen người Ả rập Xê út vẫn thường mặc khi ra khỏi nhà
và những tù nhân ở đó cứ khuyên tôi cởi nó ra,
nhưng tôi tin mình vô tội, tôi vẫn nói:
“Không, hôm nay tôi sẽ được thả ra”.
Bên ngoài nhà tù, cả đất nước phẫn nộ,
người thì chỉ trích tôi nặng nề,
người khác lại ủng hộ và còn thu thập các chữ ký
vào đơn thỉnh cầu gửi cho nhà vua xin thả tôi ra.
Sau chín ngày tôi được thả ra.
Ngày 17 tháng 6 đến.
Đường phố chật ních xe cảnh sát
và xe cảnh vệ nhà thờ
nhưng hàng trăm chị em Ả rập dũng cảm
đã phá bỏ lệnh cấm và lái xe đi ngày đó.
Không ai bị bắt cả. Chúng tôi đã phá bỏ được điều cấm kỵ ấy.
(Vỗ tay)
Vì thế tôi nghĩ lúc này,
mọi người chỉ biết chúng tôi không thể lái xe,
hoặc phụ nữ ở Ả rập Xê út không được phép lái xe,
nhưng có lẽ ít ai biết tại sao.
Cho phép tôi trả lời giúp bạn câu hỏi này.
Có một nghiên cứu chính thức
được trình lên Hội đồng Shura
hội đồng tư vấn được chỉ định
bởi nhà vua Ả rập Xê út -
và được thực hiện bởi một vị giáo sư trong nước,
một giáo sư đại học.
Ông khẳng định rằng nghiên cứu của ông dựa trên nghiên cứu của UNESCO.
Và theo nghiên cứu,
tỉ lệ các vụ cưỡng hiếp, ngoại tình,
con ngoài giá thú, cả lạm dụng ma túy,
mại dâm ở các nước có phụ nữ lái xe
cao hơn các nước không có phụ nữ lái xe.
(cười)
Tôi biết, tôi cũng vậy, bị sốc.
Giống như là “Ả Rập Xê Út là quốc gia cuối cùng trên thế giới
không có phụ nữ lái xe."
Vậy nếu lúc này bạn nhìn vào bản đồ thế giới,
thì chỉ còn lại 2 quốc gia:
Ả rập Xê út và một nước khác là toàn bộ phần còn lại của thế giới.
Chúng tôi tạo ra một hashtag trên Twitter để châm biếm bài nghiên cứu
và nó trở thành tin nóng trên toàn thế giới.
Tờ BBC News: Nếu phụ nữ lái xe thì sẽ ‘mất trinh tiết’ – Tu sĩ Ả rập cảnh báo
Chỉ khi đó chúng tôi mới nhận ra
việc nhạo báng kẻ áp bức cho chúng tôi sức mạnh nhiều đến nhường nào.
Nó quét sạch vũ khí mạnh mẽ nhất của họ: nỗi sợ.
Chế độ này dựa trên
các truyền thống và phong tục bảo thủ cực đoan
đối xử với phụ nữ như thể họ là hạ đẳng
và phải được giám hộ
vì thế họ cần được sự cho phép từ người giám hộ
bằng lời nói hay các bộ luật, trong suốt cuộc đời họ.
Chúng tôi chỉ là thứ yếu cho đến ngày chết đi.
Càng tồi tệ hơn khi nó được bảo vệ bởi sắc lệnh tôn giáo
dựa trên cách giải thích sai lầm của luật Hồi Giáo,
hay luật lệ tôn giáo.
Điều tồi tệ nhất là khi chúng lại được biên soạn
thành luật lệ
và chính chị em phụ nữ cũng tin vào sự thấp kém của mình,
và thậm chí họ chống lại cả những người cố gắng
phản bác những luật lệ này.
Vì thế với tôi, đây không chỉ là vấn đề về sự công kích.
Mà là về việc sống với hai quan điểm
hoàn toàn khác biệt về nhân phẩm, con người -
trong nước tôi là kẻ tội đồ
nhưng ở ngoài nước tôi lại là anh hùng.
Tôi muốn kể với các bạn 2 câu chuyện xảy ra trong hai năm qua.
Một là khi tôi ở tù.
Tôi rất chắc chắn khi ở trong tù,
mọi người đã đọc các bài báo trên tin tức quốc tế
nói về tôi trong chín ngày bị giam.
Nhưng ở nước tôi, đó lại là một bức tranh hoàn toàn khác.
Như thế này:
“Manal al-Sharif đối mặt với các cáo buộc vi phạm an ninh công cộng
và xúi giục phụ nữ lái xe."
Tôi biết.
“Manal al-Sharif từ bỏ chiến dịch."
À, đây rồi. Đây là cái tôi thích.
“Manal al-Sharif suy sụp và thú nhận:
Thế lực ngoại quốc xúi giục tôi.”
(Cười)
Điều tồi tệ tiếp diễn, tôi bị đem ra xét xử và bị đánh bằng roi
trước công chúng. Vậy đấy một bức tranh hoàn toàn khác biệt.
Năm ngoái tôi được mời diễn thuyết
tại Diễn Đàn Tự Do Oslo.
Tôi được bao bọc bởi tình yêu
và sự ủng hộ của mọi người
và họ xem tôi như là một nguồn cảm hứng.
Cùng thời gian đó, tôi trở về quê nhà,
người ta căm ghét bài diễn thuyết của tôi.
Họ gọi đó là: sự phản bội với đất nước
và nhân dân Ả rập,
và thậm chí họ đã tạo hashtag #Kẻ Phản Bội Oslo trên Twitter
Có khoảng 10,000 người bình luận về điều này.
trong khi đó lại một hashtag trái ngược #Người Hùng Oslo
đã dấy lên cơn bão bình luận trên Twitter.
Họ thậm chí còn mở cuộc bình chọn.
Hơn 13,000 người tham gia:
liệu họ có coi tôi là kẻ phản bội bài diễn thuyết kia.
90% trả lời có, cô ta là kẻ phản bội.
Đó là hai quan điểm hoàn toàn trái ngược
về nhân phẩm của tôi.
Tôi tự hào là phụ nữ Ả rập,
và tôi yêu đất nước mình,
và bởi thế, tôi mới làm việc này.
Bởi tôi tin một xã hội sẽ không có tự do
nếu phụ nữ trong xã hội đó không được tự do.
(Vỗ tay)
Cảm ơn.
(Vỗ tay)
Cảm ơn.
(Vỗ tay)
Cảm ơn.
Các bạn sẽ học được nhiều thứ từ những điều xảy đến với bạn.
Tôi đã rút ra được bài học là hãy luôn đứng vững.
Điều đầu tiên tôi làm sau khi ra tù,
dĩ nhiên sau khi tắm rửa, tôi lên mạng,
mở trang Twitter và Facebook của mình,
và tôi luôn tôn trọng
những người đang chia sẻ quan điểm với tôi.
Tôi sẽ lắng nghe những gì họ nói,
và sẽ không bao giờ bào chữa cho bản thân chỉ bằng những lời nói suông.
Tôi sẽ dùng hành động. Khi họ cho rằng tôi nên rút khỏi chiến dịch,
tôi đã nộp lá đơn đầu tiên khởi kiện ban giám đốc
cảnh sát giao thông vì đã không cấp cho tôi bằng lái xe.
Rất nhiều người
ủng hộ tôi, như lúc 3.000 người
ký vào đơn đệ trình phóng thích tôi.
Chúng tôi gửi đơn đệ trình tới Hội đồng Shura
yêu cầu dỡ bỏ lệnh cấm đối với phụ nữ Ả rập,
và có khoảng 3,500 công dân
ký vào đơn đệ trình.
Những người như trong các ví dụ tôi vừa chiếu lên
họ vẫn tin vào quyền lợi của phụ nữ ở Ả rập Xê út,
họ nỗ lực tranh đấu và cũng đối mặt với nhiều sự thù ghét
vì dám lên tiếng và bày tỏ quan điểm của mình.
Ngày nay, Ả rập Xê út đang từng bước
củng cố quyền lợi của phụ nữ.
Về hội đồng Shura được chỉ định bởi nhà vua
theo sắc lệnh của nhà vua Abdullaah,
năm ngoái có 30 phụ nữ làm việc trong Hội đồng,
chiếm 20% Hội đồng. (Vỗ tay)
Cùng lúc đó, Hội đồng
sau bốn lần từ chối đơn đệ trình chấp thuận quyền lái xe của phụ nữ
cuối cùng đã chấp nhận đề nghị vào cuối tháng Hai vừa qua.
(Vỗ tay)
Sau khi bị đưa vào tù,
bị cáo buộc kích động quần chúng, bị đưa ra xét xử,
người phát ngôn của cục cảnh sát giao thông phát biểu
chúng tôi sẽ chỉ phát hành giấy vi phạm giao thông cho nữ tài xế.
Giáo chủ Grand Mufti, người đứng đầu
giáo quyền ở Ả rập Xê út,
từng khyến cáo phụ nữ không nên lái xe.
Nó từng bị cấm đoán bởi Giáo chủ đời trước.
Vì thế với tôi, điều quan trọng không chỉ nằm ở những bước tiến nhỏ này
mà còn ở chính bản thân người phụ nữ.
Một người bạn từng hỏi tôi,
“Vậy bạn nghĩ khi nào việc phụ nữ lái xe sẽ thành hiện thực?”
Tôi trả lời, “Chỉ khi họ ngừng hỏi ‘Khi nào?’
và bắt tay hành động.”
Vậy không phải do chế độ,
mà do chính phụ nữ chúng ta quyết định cuộc đời của mình.
Tôi không thể lý giải việc mình trở thành nhà hoạt động như thế nào.
Và không biết làm cách nào tôi trở thành được bây giờ.
Nhưng tất cả những gì tôi biết, và chắc chắn, trong tương lai
khi ai đó hỏi về câu chuyện của tôi,
tôi sẽ nói, “Tôi tự hào
là một trong những phụ nữ tiên phong dỡ bỏ lệnh cấm,
chống lại lệnh cấm và vui sướng vì sự tự do của mỗi người.”
Hãy quay trở lại câu hỏi ban đầu,
bạn nghĩ cái nào sẽ khó để đối mặt hơn
chính quyền đàn áp hay xã hội đàn áp?
Tôi hy vọng các bạn sẽ tìm ra được câu trả lời từ câu chuyện của tôi.
Cảm ơn các bạn.
(Vỗ tay)
Cảm ơn.
(Vỗ tay)
Cảm ơn.
(Vỗ tay)