Na całym świecie
ludzie walczą o wolność,
o swoje prawa.
Niektórzy walczą z uciskiem rządów
inni z uciskiem społeczeństwa.
Która walka jest trudniejsza?
Za chwilę postaram się
odpowiedzieć na to pytanie.
Cofnijmy się o dwa lata.
Mój syn Aboody szykował się do snu.
Miał wtedy 5 lat.
Leżąc już w łóżku,
spojrzał na mnie i zapytał:
"Mamusiu, czy jesteśmy złymi ludźmi?".
Byłam w szoku.
"Dlaczego mówisz takie rzeczy, Aboody?".
Zauważyłam, że miał posiniaczoną buzię
po powrocie ze szkoły.
Nie chciał mi powiedzieć, co się stało.
Ale teraz był gotów.
"Zbili mnie dwaj chłopcy w szkole.
Powiedzieli: «Widzieliśmy twoją mamę na Facebooku.
Oboje powinniście iść do więzienia»".
Nigdy nie bałam się rozmawiać z synem o wszystkim.
Byłam dumna ze swoich osiągnięć.
Ale pytające oczy syna
były chwilą prawdy,
wtedy wszystko nabrało sensu.
Jestem Saudyjką, która trafiła do więzienia
za prowadzenie samochodu w kraju,
gdzie kobiety nie powinny prowadzić.
Za danie mi kluczyków do samochodu
brat został zatrzymany dwa razy
i był prześladowany tak dalece,
że musiał porzucić pracę geologa
i opuścić kraj z żoną i 2-letnim synem.
Mój ojciec musiał siedzieć na piątkowym kazaniu,
słuchając imama potępiającego kobiety kierowców,
nazywającego je prostytutkami
wobec wielu wiernych,
wśród nich byli przyjaciele i rodzina ojca.
Spotkała mnie zorganizowana kampania oszczerstw
w lokalnych mediach i fałszywych pogłoskach,
krążących podczas uroczystości rodzinnych,
na ulicach i w szkołach.
Wtedy wszystko stało się jasne.
Dotarło do mnie, że dzieci w szkole
nie chciały być niegrzeczne w stosunku do syna.
Były pod wpływem otoczenia dorosłych.
Nie chodziło o mnie, nie była to kara
za przejechanie za kierownicą kilku kilometrów.
To kara za rzucenie wyzwania
zasadom społeczeństwa.
Moja historia na tym się nie kończy.
Pozwólcie, że w skrócie ją opowiem.
W maju 2011 r. żaliłam się koledze z pracy
na szykany jakie mnie spotykały
gdy szukałam kogoś, kto podwiózłby mnie do domu,
mimo że mam samochód i międzynarodowe prawo jazdy.
Kobiety w Arabii Saudyjskiej
zawsze skarżyły się na zakaz,
ale minęło 20 lat
odkąd próbowano coś z tym zrobić,
całe pokolenie temu.
Kolega uzmysłowił mi jedno.
"Nie ma prawa zakazującego prowadzenia samochodu".
Sprawdziłam i miał rację.
Nie było takiego prawa w Arabii Saudyjskiej.
To tylko zwyczaje i tradycje
zapisane w sztywnych religijnych fatwach
i narzucane kobietom.
Świadomość tego zrodziła akcję 17 czerwca,
zachęcającą kobiety
do siadania za kierownicą.
Kilka tygodni później zaczęły pojawiać się komentarze
"Wilkołaki was zgwałcą, jeśli będziecie prowadzić auto".
Pewna odważna kobieta, Najla Hariri,
Saudyjka z miasta Dżudda,
głośno mówiła o prowadzeniu auta,
ale nie nagrała filmu.
Potrzebowałyśmy dowodu.
Sfilmowałam swoją jazdę i zamieściłam na YouTube.
Ku mojemu zdziwieniu,
film miał setki tysięcy odsłon w pierwszym dniu.
Co było dalej?
Zaczęłam dostawać groźby śmierci, gwałtu,
mające na celu zatrzymać kampanię.
Władze Arabii Saudyjskiej nie zareagowały.
To nas mocno przeraziło.
W kampanii brały udział inne Saudyjki,
a nawet mężczyzni aktywiści.
Chcieliśmy przekonać się,
jak władze zareagują 17 czerwca,
gdy kobiety wyjadą na ulice.
Poprosiłam brata,
byśmy razem przejechali obok radiowozu.
Poszło szybko. Zostaliśmy aresztowani,
podpisaliśmy zobowiązanie, że nie będziemy jeździć, wypuszczono nas.
Brata znów aresztowano na jeden dzień,
ja trafiłam do więzienia.
Nie byłam pewna, dlaczego tam trafiłam,
ponieważ nie zostałam o nic oskarżona.
Ale byłam pewna, że jestem niewinna.
Nie złamałam prawa, nie zdjęłam abaji
- to czarny płaszcz, który zakładamy przed wyjściem z domu.
Współwięźniarki nalegały, żebym go zdjęła,
ale, pewna swojej niewinności, ciągle powtarzałam:
"Nie, dziś wychodzę".
Cały kraj ogarnęło szaleństwo,
niektórzy ostro mnie atakowali,
inni wspierali i nawet zbierali podpisy
w petycji do króla, aby mnie uwolniono.
Zostałam zwolniona po dziewięciu dniach.
Nadszedł 17 czerwca.
Na ulicach zaroiło się od radiowozów
i aut policji religijnej,
ale około stu odważnych kobiet
złamało zakaz i tego dnia siadło za kierownicą.
Nikogo nie aresztowano. Złamałyśmy tabu.
(Oklaski)
Teraz wszyscy już wiedzą,
że saudyjskim kobietom nie wolno prowadzić,
ale mało kto wie, dlaczego.
Odpowiedzią na to pytanie
są oficjalne badania
przedstawione Radzie Szury,
która jest zespołem doradczym,
mianowanym przez króla Arabii Saudyjskiej.
Badania zrobił lokalny profesor uniwersytecki,
który wierdzi, że opierają się
na badaniach UNESCO.
Według niego,
odsetek gwałtów, cudzołóstwa,
nieślubnych dzieci, prostytucji i nadużywania narkotyków
jest wyższy w krajach, gdzie kobiety prowadzą,
niż w krajach, gdzie tego nie robią.
(Śmiech)
Też byłam w szoku.
"Jesteśmy ostatnim krajem na świecie,
gdzie kobiety nie prowadzą auta".
Na mapie świata,
są tylko dwa kraje:
Arabia Saudyjska i reszta świata.
Stworzyliśmy hashtag na Twitterze szydzący z badania,
który trafił na czołówki gazet na świecie.
[Kobiety za kierownicą to "koniec dziewictwa", ostrzega saudyjski duchowny]
(Śmiech)
Dopiero wtedy zdaliśmy sobie sprawę,
że drwienie z ciemiężców dodaje sił.
Odbiera im najsilniejszą broń: strach.
System opiera się na ultrakonserwatywnych
tradycjach i zwyczajach
traktujących kobiety jako osoby gorsze,
potrzebujące opiekuna do ochrony
i jego zgody,
ustnej lub pisemnej, przez całe życie.
Jesteśmy niepełnoletnie aż do śmierci.
Co gorsza pojawiają się zapisy w religijnych fatwach,
w oparciu o błędne interpretacje prawa szariatu,
przepisów religijnych.
W najgorszej sytuacji zostają one
skodyfikowane jako prawa,
i same kobiety wierzą w swą niższość
i walczą z tymi, którzy próbują
poddawać te zasady w wątpliwość.
Nie chodziło tylko o ataki na mnie,
ale o życie w dwóch całkowicie różnych
percepcjach mojej osobowości:
przestępczyni we własnym kraju
i bohaterki za granicą.
Dwie historie miały miejsce w ostatnich dwóch latach.
Jedna z nich to mój pobyt w więzieniu.
Jestem pewna, że w tym czasie
wszyscy widzieli tytuły w światowych mediach,
które ukazały się w ciągu tych dziewięciu dni.
Ale w moim kraju obraz był zupełnie inny.
Nagłówki wyglądały tak:
"Manal al-Sharif oskarżona o zakłócanie porządku publicznego
i nakłanianie kobiet do jazdy".
Wiem.
"Manal al-Sharif wycofuje się z kampanii".
A to mój ulubiony.
"Manal al-Sharif załamuje się i wyznaje:
"Podburzały mnie obce siły".
(Śmiech)
A poza tym proces i publiczna chłosta.
To zupełnie inny obraz.
W zeszłym roku poproszono mnie o wygłoszenie przemówienia
podczas Oslo Freedom Forum.
Byłam otoczona miłością
i wsparciem ludzi wokół mnie,
dla których byłam inspiracją.
Wróciłam do kraju,
gdzie moja przemowa budziła nienawiść.
Uznano ją za zdradę Arabii Saudyjskiej
i Saudyjczyków.
Pojawiło się 10 tys. tweetów z hashtagiem #OsloTraitor
natomiast przeciwny hashtag, #OsloHero,
miał niewiele wpisów.
Zaczęli nawet ankietę,
Ponad 13 tys. osób odpowiadało,
czy uważają mnie za zdrajczynię, czy nie.
90% uznało mnie za zdrajczynię.
To dwa całkowicie różne wyobrażenia
mojej osobowości.
Uważam się za dumną saudyjską kobietę
i kocham swój kraj,
dlatego to robię.
Społeczeństwo nie będzie wolne
jeśli kobiety nie będą wolne.
(Oklaski)
Dziękuję.
(Oklaski)
Dziękuję, dziękuję.
(Oklaski)
Dziękuję.
Wyciągamy wnioski z doświadczeń.
Nauczyłam się zawsze być obecna.
Zaraz po wyjściu z więzienia
szybko sprawdziłam
konto na Twitterze i stronę na Facebooku.
Zawsze szanowałam ludzi,
którzy wyrażają o mnie opinie.
Słucham, co mówią,
i nigdy nie bronię się samymi słowami.
Działam. Kiedy radzono mi wycofać się z kampanii,
złożyłam pierwszy pozew przeciw dyrekcji policji drogowej
za odmowę wydania mi prawa jazdy.
Wielu ludzi mocno mnie wspierało,
na przykład 3 tys. osób,
które podpisały petycję o moje uwolnienie.
Wysłaliśmy wniosek do Rady Szury
na rzecz zniesienia zakazu dla Saudyjek.
Około 3500 przekonanych obywateli
podpisało petycję.
Byli tam niesamowici ludzie,
którzy wierzą w prawa kobiet w Arabii Saudyjskiej,
ale także spotykają się z nienawiścią,
bo głośno wyrażają poglądy.
Arabia Saudyjska stawia małe kroki
w kierunku poprawy praw kobiet.
Rada Szury,
mianowana dekretem króla Abdullaha,
w ubiegłym roku przyjęła do swego grona 30 kobiet,
to jakieś 20%.
20% Rady. (Oklaski)
W końcu ta sama Rada,
po 4-krotnym odrzuceniu petycji w sprawie kobiet za kierownicą,
wreszcie ją zaakceptowała w lutym.
(Oklaski)
Po okresie kar więzienia,
skazywania na chłostę i wytaczania procesów,
rzecznik policji drogowej oznajmił,
że na kobiety-kierowców nałoży się jedynie kary naruszenia ruchu drogowego.
Wielki Mufti, który przewodniczy
ruchowi religijnemu w Arabii Saudyjskiej,
powiedział, że prowadzenie auta przez kobiety nie jest zalecane.
Bo było "haram", czyli zabronione przez poprzedniego Wielkiego Muftiego.
Chodzi nie tylko o te małe kroki,
ale o same kobiety.
Kiedyś znajoma spytała mnie,
"Kiedy kobiety zaczną jeździć?".
Odpowiedziałam, że tylko wtedy, gdy przestaną pytać "Kiedy?"
i podejmą działania, aby stało się to teraz.
Chodzi nie tylko o system,
ale również o same kobiety, ich wpływ na własne życie.
Nie mam pojęcia, jak stałam się aktywistką.
Nawet teraz tego nie wiem.
Ale jestem pewna, że w przyszłości,
kiedy ktoś zapyta o moją historię,
powiem: "Jestem dumna
że jestem jedną z kobiet, które zniosły zakaz,
i walczyły o wolność dla wszystkich".
Wróćmy do pytania, od którego zaczęłam prelekcję,
czy trudniej stawić czoła uciskowi rządu
czy uciskowi społeczeństwa.
Mam nadzieję, że znajdziecie wskazówki w mojej prelekcji.
Dziękuję.
(Oklaski)
Dziękuję.
(Oklaski)
Dziękuję. (Oklaski)