Намайг 7 настай, охин дүү маань 5 настай байхад
бид хоёр давхар орон дээр тоглож байлаа.
Тэр үед би дүүгээсээ 2 насаар ах байсан юм.
Одоо ч гэсэн би 2 насаар ах л даа.
Гэхдээ тэр үед би түүгээр хүссэн зүйлээ хийлгэж чаддаг байсан тул
бид байлдаж тоглодог байв.
Бид 2 давхар орон дээрээ гараад
орны нэг талд би өөрийнхөө бүх
баатар цэрэг, зэвсгээ эгнүүлэн өрөхөд,
эсрэг талд дүүгийн маань "Бяцхан одой морьд" дайралтад орох
тушаал хүлээн зогсоно.
Тэр өдөр юу болсныг бид өөр өөрөөр санадаг.
Гэхдээ дүү маань энд байхгүйгээс хойш
юу болсныг үнэн мөнөөр нь ярьж өгье.
(Инээд)
Дүү маань жаахан эв дүй муутай болохоор
том ах нь хуруугаа ч хүргээгүй, ер нь яагаа ч үгүй байтал
орон дээгүүр даваад
дуу чимээтэйгээр газар ойчоод өгөв.
Тулаанд ялагдаж орноосоо унасан дүүдээ
санаа зовон доош өнгийтөл
дүү маань гар, өвдөгөө цохиж их хүчтэй унасан бололтой
зовиурлаж байгаа харагдав.
Эцэг эх маань дүүтэйгээ аль болох болгоомжтой,
чимээгүйхэн тоглох үүргийг надад өгсөн болохоор
би ч их сандарсан байлаа.
Ядаж байхад би долоохон хоногийн өмнө Эмигийн гарыг санамсаргүй
хугалчихсан байдаг.
(Инээд)
(Инээд дуусав)
Дүүгээ дайсны сумнаас баатарлагаар аварч тоглож байгаад болсон хэрэг л дээ.
(Инээд)
Одоо болтол баярлалаа ч байхгүй шүү. Би уг нь хамаг чадлаараа хичээсэн.
Дүү маань үүнийг анзаараа ч үгүй.
Би хамгаалах гэж чадлаараа л хичээсэн юм шүү дээ.
Дүүгээ хартал
гайхаж цочсон төрх царайд нь тодроод,
өвчиндөө шаналан хашгирч, дулаан хөнжилдөө дугжирч буй
эцэг эхийг маань сэрээхэд тун ойрхон байлаа.
Тэгэхэд би 7 настай
хүүгийн сэтгэж чадах хэмжээнд золгүй явдлаас гарах арга бодож олсон юм.
Хүүхдүүд ийм арга хэрэглэж байхыг та олонтаа харсан байх.
Би "Эми, битгий уйлаарай! Чи яаж бууснаа харав уу?
Ямар ч хүн ингэж 4 мөчөөрөө бууж чадахгүй.
Эми, чи ганц эвэрт юм биш үү?" гэж хэллээ.
(Инээд)
Бэртэж гэмтсэн бяцхан охин байснаас
онцгой нэгэн ганц эвэрт болохыг
дүү минь илүүд үзнэ гэдгийг мэдэж байсан
учир ийм заль хэрэглэсэн дээ.
Мэдээж ийм сонголт урьд өмнө нь түүнд
хэн ч өгч байсангүй.
Миний мэхэнд орсон хөөрхий дүүгийн минь өмнө
өвчиндөө шаналан уйлж хашгирах
эсвэл "ганц эвэрт" хэмээх
гайхалтай дүрд хувирах сонголт тулгарсан юм.
Тэр 2 дахийг нь сонгосон.
Уйлж унжиж, тоглоомоос гарч
эцэг эхийг сэрээж,
намайг асуудалд оруулахын оронд
түүний царайд инээмсэглэл тодроод
бяцхан ганц эвэртийн дүрээр
ор руугаа авиран гарч ирж билээ.
(Инээд)
Хөл нь хугарсан мөртлөө шүү.
5, 7-хон гэнэн хонгор насанд
бидэн тохиолдсон энэ явдал
20 жилийн дараа шинжлэх ухааны
нээлт болж, хүмүүний тархийг судлахад хувьсгал хийнэ гэдгийг
тэгэхэд би яахан мэдэх билээ.
Бидэнд тохиолдсон тэр зүйлийг "эерэг сэтгэл зүй" гэдэг.
Энэ л намайг энд хөтлөн авчирч,
энэ л надад өдөр бүр эрч хүч өгдөг.
Судалгааныхаа талаар танилцуулж байхад
илтгэлээ графикаар л битгий эхлээрэй
гэдгийг хүмүүс надад хичээнгүйлэн захидаг юм.
Гэвч би яриагаа графикаар эхлүүлэхийг хүсч байна.
Уйтгартай харагдаж байна уу?
Гэвч энэ нь миний сэтгэлийг өдөр бүр догдлуулдаг.
Шал утгагүй график л даа. Тоонууд нь ч худлаа.
Бидний олсон зүйл бол...
(Инээд)
Та нарыг судлаад үр дүн нь үүнтэй адил гарвал би баярлана.
Ерөнхий хандлага нь батлагдаж,
энэ нь судалгаагаа хэвлүүлэх боломж
олдох болохоор надад их чухал л даа.
Харин энэ муруй дээрх ганц улаан цэг бол
энэ танхимд сууж байгаа нэгэн этгээд нөхөр юм.
Хэн болохыг нь ч мэдэж байна.
Түрүүхэн түүнийг харсан.
Гэхдээ би энэ улаан цэгийг зүгээр аваад хаячхаж чадах учраас энэ асуудал биш.
Энэ цэг нь хэмжүүрийн алдаа учраас устгаж болно.
Тоон өгөгдлийг гажуудуулаад байгаа болохоор энэ хэмжүүрийн алдаа мөн.
(Инээд)
Эдийн засаг, статистик, бизнес, сэтгэл зүйн
ангиудад хачин, гаж нөхдүүдийг тооцоо судалгаанаас
статистикийн аргаар хэрхэн авч хаях аргыг хамгийн түрүүнд заадаг.
Алтан дунджийг олохын тулд гаж өгөгдлийг тооцооллоос хэрхэн хасах вэ?
Энэ арга хүн дунджаар хэдэн ширхэг өвчин
намдаагч хэрэглэх нь зохистой болохыг тооцоход хэрэгтэй.
Харин би таны потенциал, эсвэл аз жаргалын түвшин,
ажлын бүтээмж, бүтээлч чанарыг хэмжье гэвэл энэ арга хэрэггүй.
Бид дундаж үзүүлэлтийг тахин шүтэх үзлийг бий болгосон.
Хэрэв би
"Ангид хүүхэд хэр хурдан уншиж сурах вэ?" гэж асуувал
эрдэмтэд асуултыг маань
"Ангид хүүхэд дунджаар хэр хурдан уншиж сурах вэ?" гээд өөрчилчихнө.
Тэгээд энэ дунджаа гол хэмжүүр болгодог.
Хэрэв чи дунджаас доор байвал
сэтгэл зүйчдийн нүд сэргээд ирнэ.
Энэ нь сэтгэл хямрал эсвэл сэтгэцийн эмгэгийн
илрэл гэж бид баярладаг.
Сэтгэцийн өвчин бидний орлогын эх үүсвэр юм шүү дээ.
Хэрэв сэтгэл зүйч дээр нэг оноштой очвол
дахиад 10 онош нэмж тавиад тогтмол ирүүлээд байхаа
бид сайн мэднэ.
Хэрэгтэй гэвэл хүүхэд нас руу чинь өнгийнө.
Яваандаа таныг буцаад энгийн болгож хувиргана.
Гэвч энгийн гэдэг нь дундаж гэсэн үг.
Эерэг сэтгэл зүй нь хэрэв бид дундаж үзүүлэлтийг судлах юм бол
дундаж хэвээрээ үлдэнэ гэдгийг баталдаг.
Харин би дунджаас гажсан өгөгдлүүдийг
тооцооллоос хасахын оронд нарийвчлан судалж, "Яагаад?" гэсэн
асуултыг тавьдаг.
Яагаад бидний зарим нь оюун ухаан,
биеийн хөгжил, хөгжмийн авьяас, бүтээлч чанар,
эрч хүч, тэсвэр хатуужил,
хошин шогийн мэдрэмжээрээ бусдаас илүү байдаг юм бол?
Эдгээр хүмүүсийг тооцооллоос хасахын оронд би нарийвчлан судлахыг хүсдэг.
Ингэж дунджаас доогуур хүмүүсийг хэрхэн
дундаж түвшинд хүргэх аргыг мэдэхээс гадна
дундаж үзүүлэлтийг бүхэлд нь хэрхэн нэмэгдүүлэх аргыг олох боломжтой.
Энэ график надад тун чухал.
Учир нь орчин үеийн дийлэнх мэдээ, мэдээлэл нь эерэг биш.
Дандаа л сөрөг байдаг.
Ихэнх нь аллага, авилга, өвчин, гамшгийн тухай байдаг шүү дээ.
Тийм болохоор эерэг болон сөрөг зүйлүүдийн
харьцаа ямар байдаг талаар бодсон юм.
Энэ нь "эмчийн сургуулийн синдромтой" төстэй.
Анагаах ухааны сургуулийн 1-р курсийн оюутан
тэдгээр олон төрлийн өвчний онош, хамж шинжийг уншиж үзээд
бүх шинж тэмдэг өөрт нь байгааг анзаардаг.
(Инээд)
Манай хүргэн Бобогийн хувьд нөхцөл байдал нь арай өөр л дөө.
Бобо ганц эвэрт Эмитэй гэрлэсэн.
Бобо нэг өдөр над руу
(Инээд)
Йелийн анагаах ухааны сургуулиас ярьж байна.
Бобо "Шон, би уяман өвчтэй юм байна" гэдэг байгаа.
(Инээд)
Йелээр зогсохгүй хаана ч ховор тохиолддог өвчин л дөө.
Гэвч би Бобог яаж тайвшруулахаа мэдэхгүй л байлаа.
Учир нь тэр саяхан цэвэршилтийн 7 хоногийг даван туулсан.
(Инээд)
Бидний ямар хүн болж төлөвшихөд хүрээлэн буй орчин нөлөөлөхөөс
илүүтэй бидний ертөнцийг харах үзэл нөлөөлдөг гэдгийг бид мэддэг болсон.
Хэрэв бид харах өнцгөө өөрчилбөл аз жаргалд хүрэхээс гадна
сурлага, хөдөлмөртөө илүү их амжилтыг олж чадна.
Би Харвардад тэнцэнэ гэж бодоогүй.
Тэгээд ч надад сургалтын төлбөр хийх мөнгө байгаагүй.
Гэвч 2 долоо хоногийн дараа тэтгэлэг авч, элсэн орж чадсан юм.
Боломжгүй мэт санагдаж байсан зүйл бодит болж хувирсан.
Ямар ч хүний хувьд тэнд сурах нь нэр төрийн хэрэг болов уу
гэж боддог байлаа.
Ангид надаас илүү ухаантай олон залуус байх боловч
би зөвхөн тэнд байх завшаан олдсонд баяртай байв.
Гэвч зарим нэг хүмүүс л үүнд баяртай байгааг анзаарсан.
4 жилийн дараа сургуулиа төгсөөд
дараагийн 8 жилд нь сургуулийн дотуур байранд амьдарсан.
Харвард надаас гуйсан юм аа.
(Инээд)
Би оюутнуудад сургуулийн 4 жилийн амьдралд нь зөвлөгөө өгдөг байлаа.
Судалгааны ажлаа хийж байхдаа
оюутнууд эхэндээ сургуульд тэнцсэн амжилтандаа бахдан
аз жаргалтай байдаг хэдий ч
2 долоо хоног өнгөрөхөд л тэдний бодол санаа тэнд байх аз завшаан, философи,
физикийн хичээлдээ төвлөрөхөөс илүү
өрсөлдөөн, ачаалал, бэрхшээл, стресс
сэтгэл хямралдаа анхаарч эхэлдэг.
Анх очоод сургуулийнхаа цайны газарт орсон юм.
Тэнд төрөлх Техасын Вакогоос ирсэн найзууд минь хүлээж байлаа.
Зарим нь энэ нэрийг сонссон байх.
Тэд цайны газрыг үзээд
"Энэ цайны газар Хогвартстай адилхан юм" гэж хэлж билээ.
Энэ үнэний ортой. Энэ Хогвартс, харин энэ бол Харвард.
Тэд үүнийг харчхаад
"Чи энд аз жаргалыг судлаад цагаа хий дэмий үрж байгаа юм биш үү?
Харвардын оюутнууд юунд сэтгэл дундуур байх билээ?" гэж асуусан.
Энэ асуултын үндсэнд
аз жаргалын нууцыг тайлах түлхүүр нуугдаж байгаа.
Учир нь энэ асуулт нь хүмүүс
аз жаргал гадаад орчноос хамаардаг гэж боддогийг хэлээд байна.
Гэвч бодит байдал дээр гадаад орчноос
хүний аз жаргалын зөвхөн 10% нь л хамаатай.
Урт удаан аз жаргалын 90% нь гадаад орчноос биш
харин бидний ертөнцийг харах үзлээс хамаарна.
Хэрэв бид
аз жаргал, амжилтын томьёоллыг өөрчилж,
харах өнцгөө өөрчилж чадвал бодит амьдралаа өөрчилж чадна.
Бидний олж мэдсэнээр IQ түвшин ажлын амжилтын 25%-ийг тодорхойлдог.
Харин үлдсэн 75% нь
өөдрөг хандлага, бусдын дэмжлэг, өмнө тулгарах асуудлыг
бэрхшээл гэхээс илүү сорил шалгуур гэж үзэх хандлагаас хамаардаг аж.
Нэр хүндтэйд тооцогддог Шинэ Английн удирдлагын сургуульд илтгэл тавьж байхад
оролцогч нар "Бид үүнийг сайн мэднэ.
Хичээлийн жил бүр эрүүл амьдрах долоо хоног болдог юм.
Бид бүгд л догдлон хүлээдэг. Даваа гарагт нь насанд хүрээгүйчүүдийн
сэтгэлийн хямралын тухай лекц болж,
мягмар гарагт сургууль дээрх хүчирхийлэл,
лхагва гарагт буруу хооллолт,
пүрэв гарагт хар тамхины үр дагавар,
баасан гарагт эрсдэлтэй секс, аз жаргал гэсэн сэдвээс сонгодог" гэлээ.
(Инээд)
Хариуд нь "Наадах чинь ихэнх хүмүүсийн Баасан гарагмйн орой байна" гээд хэлчихсэн.
(Инээд)
(Алга ташилт)
Та нарт таалагдсанд баяртай байна. Харин тэд гомдчихсон.
Утасны цаана чимээгүй болчихлоо.
Би нам гүмийг эвдэж "Би танай дээр дуртайяа очиж илтгэл тавья.
Гэвч эрүүл амьдрах аян гэдэг чинь өвчний аян бололтой.
Та нар учирч болзошгүй сөрөг зүйл дээр төвлөрөөд
эерэг зүйлийг нь орхигдуулжээ."
Өвчингүй гэдэг нь эрүүл гэсэн үг биш.
Эрүүл байхын тулд бид
аз жаргал, амжилтын томьёоллоо эргэж харах хэрэгтэй.
Сүүлийн 3 жилд би 45 улс орноор аялж
эдийн засгийн уналтад орсон компани, сургуулиуд дээр очиж ажилласан.
Миний анзаарсан нэг зүйл бол тэд бүгд
амжилтын дүрмээ тодорхойлохдоо
"Би шаргуу ажиллаж байж амжилтад хүрнэ.
Амжилтад хүрвэл аз жаргалд хүрнэ" гэсэн байдаг.
Энэ бидний хүмүүжил, удирдах арга барил,
боловсролын суурь болоод ирчихсэн.
Гэвч энэ ойлголт буруу гэдэг нь 2 ч шалтгаанаар ногтлогдсон.
Амжилтад хүрэх тухай бүр
бидний тархи дахиад шинэ зорилго тавьдаг.
Сайн дүн авчихвал дүнгээ ахиулах зорилго тавина.
Сайн сургуульд элсвэл илүү сайнд нь орохыг бодно.
Ажилд орчхоод илүү сайн ажил хайна.
Борлуулалтаа байнга ахиулж байхыг хичээнэ.
Аз жаргалаас илүү амжилтыг чухалчлах нь биднийг хэзээ ч аз жаргалд хүрэхгүй.
Бид аз жаргалыг ирээдүйд болох холын зүйл мэт сэтгэдэг.
Тийм ч болохоор амжилтад хүрч байж аз жаргалтай болно
гэж нийтээрээ боддог.
Гэтэл бидний тархи эсрэгээрээ ажилладаг.
Сэтгэл өөдрөг болоход хүний тархинд
"аз жаргалын давуу тал" гэж нэрлэгддэг зүйл бий болдог байна.
Үр дүнд тархи нь сэтгэл хөдлөлгүй, эсвэл гутрангуй байх төлөвөөс
хавьгүй өндөр түвшинд ажилладаг байна.
Оюун ухаан, бүтээлч чанар, эрч хүчний түвшин бүгд нэмэгддэг аж.
Ерөнхийдөө ажлын бүтээмж бүх үзүүлэлтээрээ сайжирдаг гэсэн үг юм.
Өөдрөг байх үед тархи сэтгэл хөдлөлгүй эсвэл
сэтгэлээр унасан үеэс 31% илүү бүтээмжтэй байдаг.
Борлуулалт 37% нэмэгддэг аж.
Сэтгэлээр өөдрөг байгаа эмч нарын
ажлын хурд 19%-иар нэмэгдэж,
өвчтөнд зөв онош тогтоож байлаа.
Бид тогтсон ойлголтоо өөрчилж чадна.
Хэрэв бид өөдрөг байж чадвал
бидний тархи илүү амжилттай ажиллаж
бид илүү шаргуу, хурдтай, ухаалгаар ажиллах боломжтой болно.
Бид аз жаргал, амжилтын томьёоллоо өөрчилж
тархиныхаа жинхэнэ чадварыг нээх бүрэн боломжтой.
Учир нь сэтгэл өөдрөг байхад ялгардаг допамин бодис нь
2 үүрэг гүйцэтгэдэг.
Энэ хүнийг аз жаргалтай болгоод зогсохгүй
суралцах чадварыг хариуцдаг тархины төвийг идэвхжүүлж
асуудлыг өөр өнцгөөс харах боломжийг нэмэгдүүлдэг аж.
Бид тархиа хэрхэн дасгалжуулж, илүү өөдрөг болох
аргыг олж мэдсэн.
21 өдрийн турш өдөрт 2-хон минут л хийхэд
тархины ажиллагаа өөрчлөгдөж,
илүү өөдрөгөөр, илүү амжилт гарган ажиллах боломжтой болно.
Бид энэ дасгалыг судалгаанд орж буй
байгууллага болгон дээр туршиж байгаа.
Оролцогчдод өөрт тохиолдсон талархмаар 3 шинэ зүйлээ 21 өдрийн
турш өдөр бүр бичиж байх даалгавар өгсөн.
Үүний үр дүнд
тэдний тархины үйл ажиллагаа өөрчлөгдөж
сөрөг мэдээллээс илүүтэй эерэг зүйлд анхаарах дадал сууж эхэлсэн байна.
Сүүлийн 24 цагт өөрт тохиолдсон сайхан зүйлээ бичиж тэмдэглэх нь
ой санаанд хадгалагддаг.
Дасгал нь үйлдэл хэрхэн тархинд нөлөөлдгийг харуулдаг.
Бясалгал хийх нь олон ажил зэрэг хийхийг
оролдсоноор үүсдэг анхаарал хомсдлын эмгэг
өвчнөөс салгаж, хийж буй
өмнөх ажилдаа анхаарлаа төвлөрүүлэхэд тусалдаг.
Хариу нэхэлгүй бусдад туслах, сайн үйл хийх нь маш чухал.
Бид оролцогчдод өдөр бүр дотны хүмүүстээ
магтаал, талархлын үгтэй
нэг захидал илгээж байх даалгавар өгсөн.
Энэ дасгалыг өдөр тутмын биеийн
тамирын дасгал хөдөлгөөн мэт хийж дадсанаар
аз жаргал, амжилтад хүрэх томьёоллыг өөрчилж чадна.
Хэрэв бид ингэж чадвал аз жаргалд хүрэх арга ухаанд
жинхэнэ хувьсгал хийх юм.
Маш их баярлалаа.
(Алга ташилт)