Afrika'nın çok uzun zamandır yoksulluk ve sıkıntı çeken halklarının
şu anki hâli ile refah ve bolluk dolu bir gelecek arasında ne durmaktadır?
Tek kelime:
bilgi.
Eğer Afrika insanlar için en iyi yaşamı sunan bir kıta olmak istiyorsa
bir an önce
bir bilgi toplumuna dönüşmelidir.
Ben buna “Afrika'nın bilgi yükümlülüğü” diyorum.
Üniversitelerimiz,
sivil toplumu, ekonomimizi
ve siyasi kurumlarımızı yürütmek için
insan gücü yetiştirmeye verdiği önemi azaltmalıdır.
Ağırlıklı olarak bilgi üretimine adanmış olmalıdırlar.
Toprak ve kayalarımız hakkında bilgi üretmeyi kendine görev bilen
toprak bilimciler ve jeologlar tarafından desteklenmeyen
inşaat mühendisleri yetiştirmenin
ne anlamı var?
Hukuk sisteminin dayandığı
düşünsel temellere dair bilgiyi üreten jüriler olmaksızın
avukatlar yetiştirmenin ne faydası var?
Bilgiyi aramalıyız.
Bilgi meselesine yaklaşımımız
hiçbir engel tanımaksızın ve gözümüz başka bir şey görmeksizin
kendimizi çılgınlar gibi bilgiye adamak olmalı.
Hepimizin bildiği mevcut problemleri çözmek kadar
ortada bir problem yokken --
özellikle görünür bir problem yokken de
bilgiyi aramalıyız.
Sadece ihtiyaç doğduğunda değil,
sadece insan doğamızın yetersizliği ile sınırlı olan her şey hakkında
bilinmesi gerekenleri aramak zorundayız.
İhtiyaç duymadığı zamanlarda bilgi aramayanlar,
ihtiyaç duyduklarında bilgiye sahip olmayacaklardır.
Günümüzde Afrika'daki en büyük kriz bilgi krizidir:
Bilginin nasıl üretileceğinin,
nasıl yönetileceğinin
ve nasıl etkin bir şekilde uygulanacağının krizi.
Mesela Afrika'da su krizi yok.
Suyun, nerede ve ne tür olduğu,
ihtiyaç duyulduğu yerde ve zamanda
nasıl kullanılabilir hâle getirilebileceği konusunda bir bilgi krizi var.
Nasıl olur da dünyanın en geniş su kitlelerine
sahip olan bir kıtada --
Nil,
Nijer,
Kongo,
Zambezi
ve Orange Nehirleri--
su krizinin olduğu söylenir?
Üstelik bu nehirlerin bulunduğu
ülkelerde bile .
Ve bu sadece yüzeydeki su.
Biz enerjimizi yanlış krizlerle savaşarak harcarken
bizimle ilgili bilgiye yatırım yapanlar
Libya'daki yeraltı su kaynaklarından elde edecekleri suyla
Avrupa'daki susuzluğu nasıl giderecekleriyle meşgul.
Mesela; çoğu ülkelerimizin,
içilebilir suyu zengin ya da fakir,
alt tabakadan ve üst tabakadan
köylü ve şehirli
tüm Afrikalıların hayatlarının
rutin bir parçası hâline getirmek için
kullanmadıkları bilgi gibi.
Sefalet tüccarlarının ve küresel Afrika Çalışmaları
akademik gelişim programı ve yardımlarıyla destekledikleri
hükûmet, üniversiteler ve sivil toplumumuzda var olan
özerklikten korkan Afrikalı dalkavuklar
su kaynaklarının dünyadaki dağılımı söz konusu olduğunda
Afrika'da doğanın ne kadar cimri olduğuna dair
bize ne söylerlerse kabul ediyoruz.
Şehirleri ve kırsal meskenleri sondaj kuyularının etrafında
oluşturmaktan memnunuz.
Sondaj kuyuları etrafında nasıl metropoller oluşturulabilir?
Afrika'da gıda krizi var mı?
Yine, cevap hayır.
Bu da Afrika'nın tarım kaynaklarına, insanların hayatlarını
daha yaşanabilir kılmak için
neyin, nerede ve nasıl yetiştirileceğine yönelik
diğer bir bilgi krizi.
Aksi hâlde, coğrafyanın Etiyopya'daki
Nil Nehri'nin kaynağını oraya yerleştirmesine rağmen susuz olması
ve insanların yaşamak için suyu olmaması nasıl açıklanabilir?
Aynı coğrafya Kaliforniya'yı bir çöle yerleştirmiş
ancak orası tam bir tahıl ambarı.
Belli ki farklılık coğrafya değil.
Bilgi.
Kolarado'nun yeraltı su kaynakları
Kaliforniya fıstıklarını yetiştiriyor.
Neden Libya'nın su yataklarıyla
Güney Nijerya'da sorgum yetişmiyor?
Neden Nijerya sadece kendisini değil
dünyayı beslemeyi
arzulamıyor?
Eğer Afrika söylediğimiz kadar fakirse
Birleşik Arap Emirlikleri'nden
Güney Kore'ye birçok ülkeden yabancılar
neden geniş yüz ölçümlü arazilerimizi satın alıyor?
Yiyecek yetiştirmek için,
coğrafyası çok daha zor yerlerde
yaşayan insanlarını beslemek için mi?
Yeni toprak sahipleri, ekilebilir araziden
daha fazla kazanç elde etmek için toprağı sürmeyi düşünmüyor.
Yine, bilgi eksikliğinin yegâne bir örneği.
19. yüzyılda,
atalarımızın,
kölelikten ve köle ticaretinden yeni kurtulduğu yıllarda
halkının ve insanlığın geri kalanın
yararına dönüştürmek amacıyla
Kongo Nehirleri'ni keşfediyorlardı.
20. yüzyıldaki varisler
tüm kıtayı aydınlatmak için
Kongo Nehri'nin güçlerini kullanmayı hayal ediyorlardı.
Şimdi sadece Avrupa'dan gelen korsan kapitalistler
aynı şeyi yapıyorlar
ama sadece Avrupa ve Güney Afrika'ya ihracat yapmak için.
Hatta Kongolu’nun bu programdan
yararlanamayacağını bile öne sürüyorlar
çünkü onlara göre, Kongolu topluluklar
onlara elektrik sağlamanın
önemli bir mesele olamayacağı kadar küçük.
Ya çözüm?
Afrika, modern çağın niteliğini tanımlayan
bilgiye dayalı bir toplum olmalı.
Ne bilgiye dayalı bir toplumuz
ne de öyle olma olma yolunda ilerliyoruz.
Afrika ve bilgi üretimi konusunda,
işler her zaman bu yönde değildi.
Eskiden dünya Afrika'ya entelektüel zenginleşme için giderdi.
O zamanlar bilinen dünyanın her yerinden
o dünya hakkında bilgi arayanları çeken
meşhur öğrenim merkezleri vardı.
O zamanlarda günümüzü etkileyecek ne oldu?
Mesela,
çağımızın ikinci ve dördüncü yüzyılları arasında Roma eyaleti olan
Afrika’nın yeni yerleşimcilerle yerliler arasındaki ilişkiyi yönetme şekli
şimdi de çok farklı olmayan sorunlarla yüzleşmek konusunda
bize bir şeyler öğretebilir.
Ancak üniversitelerimizde kaç tane klasikler bölümü var?
Bilgiye yatırım yapmadığımız için şimdilerde insanlar Afrika'ya
entelektüel zenginleşme yeri olarak değil,
egzotizme olan susuzluklarını tatmin edecekleri
bir yer olarak geliyorlar.
Ancak son yarım bin yıldır Afrika,
dünyanın geri kalanına
bilgi aktarımı yapıyor.
Avrupa'daki Atlantik-ötesi köle ticareti ve köleliği,
vücut ticareti olarak yapılan
popüler tanımına bakmaksızın,
Afrikalı beyin ihracatı tarihinin en radikal ve uzun programlardan biriydi.
Amerikalı köle sahipleri, Afrikalılara yük hayvanı muamelesi yapmış
onları neredeyse diğer çiftlik hayvanları
veya çiftlikteki araç gereç gibi kendi malları olarak görmüş
aptal ve iradesiz olduklarını düşünmüş olabilirler.
Yaptıkları şey işte bu.
Köleleştirilmiş Afrikalılar ise
bilginin vücut bulmuş hâli olduklarını biliyorlardı.
Demirciler, şairler,
politik danışmanlar, prens ve prensesler
mitologlar, herbalistler,
şeflerdi.
Listenin sonu yok.
Bir örnek verecek olursak,
Güney Amerika'ya
pirinç yetiştirmeyi öğrettiler.
Amerika'nın şimdi takdir edilen en orijinal medeni unsurlarının
bazılarını oluşturdular.
Bilgilerini hiç ödün vermeden
çoğunluk için kullandılar.
Son yarım bin yıl için, Afrika köle ticaretine başlayarak
Afrika'da
bilgi üretim sistemlerinin korkunç sonuçlarıyla birlikte,
aynı anda kıtanın kendisindeki
bilgi aktarım zincirlerini kırarak beyin ihraç ediyor.
Sonraki nesiller,
atalarının entelektüel üretiminden mahrum bırakılıyor.
Kendi ihtiyaçlarımızı karşılamak yerine
dış piyasalar için üretime devam ediyoruz.
Şu anda, Afrika hakkında
en iyi bilginin çoğu Afrikalılar tarafından üretilse bile
ya orada üretilmiyor
ya da orada bulunmuyor.
Acil ihtiyaçlar ve ilgili çözümlerin boyunduruğunda olduğumuz için
ne bilmemiz gerektiği söz konusu olduğunda
bizim hakkımızda, bize dair ve bizim için
bilgi üretme sorumluluğunu
başkalarına devretmekten
mutluluk duyuyoruz.
Sahip olduğumuz yer ve konum hakkında herhangi bir endişe duymadan
bilgi tüketmeye ve yalnızca bir kısmına sahip olmaya
hiç bu kadar istekli olmamıştık.
Afrika üniversiteleri,
başka yerlerdeki kütüphanelere elektronik bağlantı kurmaktan
ve dünyanın her yerinden insanların entelektüel büyüme için
geleceği kütüphaneler inşa etme hedeflerinden vazgeçmekten çok memnun.
Raflarımızda neyin stoklanması gerektiğine
ve koleksiyonlara erişimin nasıl belirlenmesi gerektiğine
kimin karar verdiğinin kontrolü, ortaklarımızın yarı yolda
bırakmayacak sadakatlerine olan güvene dayanarak yapılır.
Bu değişmek zorunda.
Afrika yeniden bilgi yuvası olmalı.
Bilgi üretmek aslında ekonomiyi büyütür.
Mesela arkeolojik kazıları
ve turizme olan etkisini ele alalım.
Geçmişimizi çözme arzumuz,
özellikle de yazılı kayıtları olmayan çok eski zamanlar için
arkeoloji ve ilgili disiplinlere yatırım yapmayı gerektirir,
örneğin paleoantropoloji gibi.
Yine de bilmek istediğimiz geçmişimiz olmasına rağmen
büsbütün olumlu bir tesadüfle arkeoloji,
küresel insan deneyimine ışık tutabilir
ve kazının asıl nedenlerinin
bir parçası olmayan ekonomik kazançlar sağlayabilir.
Bilgiyi ve bilgi üretimini çekici ve ödüllendirici kılmanın
bir yolunu bulmalıyız; ödüllendirici derken
para kazanma anlamında değil, bilgiyi peşinde koşmaya değer kılarak
bilgi üreten grupların
ve entelektüellerin varlığını desteklemek,
kıtanın bilgi üretim, dağıtım
ve tüketim odağı
hâline gelmesini sağlamak
ve Afrika'nın sınırları dışında depolara sahip olmak yerine,
insanların bizden öğrenmek için
sanal alanda bile olsa
yine dünyanın geri kalanından gelmesini sağlamalıyız.
Bütün bunları insanlığın ortak faydası adına koruyucu olarak yapıyoruz.
Afrika'da bir bilgi toplumu oluşturmak
bence malzeme ve bilgi alanındaki çabalarımızla donattığımız
ek yapıtlarla sonsuz zenginleştirerek
farklılığı kutlamanın
ve eş zamanlı olarak
yükseltmenin bir yolu olabilir.
Çok teşekkür ederim.
(Alkışlar)