Πατ Μίτσελ: Σκεφτόμουν πολύ για τη γυναικεία φιλία,
παρεμπιπτόντως, αυτές οι δύο γυναίκες,
είναι τιμή μου να πω ότι είναι φίλες μου εδώ και πολύ καιρό.
Τζέιν Φόντα: Ναι, είμαστε.
ΠΜ: Ένα από τα πράγματα που διάβασα για τη γυναικεία φιλία,
είναι κάτι που είπε ο Θερβάντες.
Είπε, «Μπορείς να καταλάβεις πολλά για κάποιον»,
σε αυτή την περίπτωση, για μια γυναίκα,
«από τις παρέες του».
Οπότε ας ξεκινήσουμε με -
(Γέλια)
ΤΦ: Μπλέξαμε.
Λίλι Τόμλιν: Δώσε μου ένα απ' αυτά τα νερά,
έχω στεγνώσει τελείως.
(Γέλια)
ΤΦ: Μας στερείς χρόνο.
Έχουμε πολύ περιορισμένο -
ΛΤ: Και μόνο που βρίσκομαι μαζί της, αργοπεθαίνω.
(Γέλια)
ΤΦ: Δεν έχετε δει τίποτα ακόμα.
Τέλος πάντων. Συγγνώμη.
ΠΜ: Λοιπόν, πείτε μου, τι ψάχνετε σε μια φίλη;
ΛΤ: Ψάχνω κάποια που ξέρει να διασκεδάζει,
που έχει θράσος,
που είναι ανοιχτή, που είναι πολιτικοποιημένη,
που έχει έστω και λίγο πάθος για τον πλανήτη,
κάποια που είναι αξιοπρεπής, δίκαιη,
και που πιστεύει ότι αξίζω τον κόπο.
(Γέλια)
(Χειροκρότημα)
ΤΦ: Ξέρεις, σκεφτόμουν σήμερα το πρωί,
πως δεν ξέρω τι θα έκανα χωρίς τις φίλες μου.
Εννοώ, έχω τις φίλες μου, άρα υπάρχω.
ΛΤ: (Γέλια)
ΤΦ: Όχι, αλήθεια. Υπάρχω επειδή έχω τις φίλες μου.
Εσύ είσαι μία από αυτές. Όσο για σένα, δεν ξέρω, αλλά τέλος πάντων.
(Γέλια)
Ξέρεις, με κάνουν πιο δυνατή, με κάνουν πιο έξυπνη,
με κάνουν πιο θαρραλέα.
Με σκουντάνε στον ώμο όταν πρέπει να αλλάξω πορεία.
Και οι περισσότερες είναι αρκετά νεότερες από μένα.
Ξέρεις, εννοώ, είναι ωραίο -
ΛΤ: Σ' ευχαριστώ.
(Γέλια)
ΤΦ: Όχι, έτσι είναι. Συμπεριλαμβάνεσαι κι εσύ σ' αυτές.
Είναι ωραίο να εξακολουθείς να έχεις κάποιον για να παίζεις
και να μαθαίνεις απ' αυτόν, καθώς πλησιάζεις προς το τέλος.
Πλησιάζω. Θα φτάσω εκεί πριν από σένα.
ΛΤ: Χαίρομαι που γερνάς παράλληλα με μένα, δίπλα μου.
(Γέλια)
ΤΦ: Σου δείχνω τον δρόμο.
(Γέλια)
ΛΤ: Το κάνεις και πάντα το έκανες.
ΠΜ: Λοιπόν, καθώς μεγαλώνουμε,
και καθώς περνάμε διάφορα στη ζωή μας,
τι κάνετε για να κρατήσετε τις φιλίες σας ζωογονημένες, ζωντανές;
ΛΤ: Πρέπει να χρησιμοποιήσεις πολύ -
ΤΦ: Θα σου πω κάτι. Δεν με καλεί συχνά.
ΛΤ: Χρειάζεται να χρησιμοποιώ πολύ τα κοινωνικά δίκτυα - εσύ μην μιλάς.
(Γέλια)
ΛΤ: Κοιτάζω τα μέιλ μου, κοιτάζω τα μηνύματά μου
για να βρω τις φίλες μου,
ώστε να τους απαντήσω όσο πιο γρήγορα μπορώ,
επειδή ξέρω ότι χρειάζονται τις συμβουλές μου.
(Γέλια)
Χρειάζονται την υποστήριξή μου,
επειδή οι περισσότερες φίλες μου είναι συγγραφείς, ακτιβιστές ή ηθοποιοί,
κι εσύ είσαι και τα τρία
καθώς και μια μακρά σειρά επιπλέον περιγραφικών φράσεων,
και θέλω να έρθω σ' επαφή μαζί σου όσο πιο γρήγορα γίνεται,
θέλω να ξέρεις ότι είμαι εκεί για σένα.
ΤΦ: Χρησιμοποιείς εμότζι;
ΛΤ: Ω...
ΤΦ: Όχι;
ΛΤ: Ντρέπομαι.
ΤΦ: Μου αρέσουν τα εμότζι.
ΛΤ: Όχι, εγώ γράφω.
Γράφω τις λέξεις «ευτυχισμένη», «συγχαρητήρια», «λυπημένη».
ΤΦ: Τις γράφεις.
ΛΤ: Τις γράφω με όλα τους τα γράμματα.
(Γέλια)
ΤΦ: Είσαι τόσο παραδοσιακή.
Ξέρεις, καθώς μεγάλωνα,
άρχισα να καταλαβαίνω περισσότερο πόσο σημαντικές είναι οι φιλίες
κι έτσι προσπαθώ πραγματικά να έρχομαι σε επαφή μαζί τους,
να βγαίνουμε, να μην αφήνω να περνάει πολύς χρόνος.
Διαβάζω πολύ, και η Λίλι ξέρει πολύ καλά
πως τα βιβλία που μου αρέσουν τα στέλνω στις φίλες μου.
ΛΤ: Όταν μάθαμε ότι θα έρθουμε εδώ σήμερα
μου έστειλες πολλά βιβλία για τη γυναικεία φιλία,
και ξαφνιάστηκα με το πόσα πολλά βιβλία υπάρχουν,
με το πόση έρευνα έχει γίνει πρόσφατα.
ΤΦ: Και ήσουν ευγνώμων;
ΛΤ: Ήμουν ευγνώμων.
(Γέλια)
ΠΜ: Και -
ΛΤ: Περίμενε. Όχι, είναι σημαντικό, επειδή αυτό είναι άλλο ένα παράδειγμα
του πώς παραβλέπονται οι γυναίκες, πώς μπαίνουν στην άκρη
και περιθωριοποιούνται.
Έχει γίνει ελάχιστη έρευνα για μας,
παρ' όλο που συχνά προσφερόμαστε.
ΤΦ: Αυτό είναι βέβαιο.
(Γέλια)
ΛΤ: Αυτό είναι συναρπαστικό και θα σας ενδιαφέρει.
Μια έρευνα της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ
έδειξε ότι οι γυναίκες που έχουν στενές φίλες,
έχουν λιγότερες πιθανότητες να πάθουν σωματικές αναπηρίες
καθώς μεγαλώνουν,
και είναι πιθανό να ζουν πιο ζωντανές,
να ζουν πιο συναρπαστικές -
ΤΦ: Και μεγαλύτερες -
ΛΤ: - χαρούμενες ζωές.
ΤΦ: Ζούμε πέντε χρόνια περισσότερο από τους άντρες.
ΛΤ: Νομίζω πως ανταλλάσσω τα χρόνια για τη χαρά.
(Γέλια)
ΛΤ: Όμως το πιο σημαντικό είναι ότι ανακάλυψαν
-τα αποτελέσματα ήταν τόσο συναρπαστικά και τόσο καθοριστικά-
οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι αν δεν έχεις στενές φίλες,
αυτό είναι τόσο κακό για την υγεία σου
όσο και το κάπνισμα ή η παχυσαρκία.
ΤΦ: Και υπάρχει και κάτι άλλο -
ΛΤ: Εγώ είπα αυτά που είχα να πω, οπότε...
(Γέλια)
ΤΦ: Εντάξει, άκου τώρα τι θα πω κι εγώ γιατί υπάρχει κάτι ακόμα.
Για χρόνια, για δεκαετίες, έκαναν έρευνα μόνο στους άντρες
όταν προσπαθούσαν να κατανοήσουν το άγχος.
Μόνο πρόσφατα ερεύνησαν τι συμβαίνει στις γυναίκες όταν αγχώνονται,
και αποδείχτηκε πως όταν εμείς οι γυναίκες αγχωνόμαστε,
τα σώματά μας πλημμυρίζουν με οξυτοκίνη.
Είναι μια ορμόνη που σε ηρεμεί, σε κάνει να αισθάνεσαι καλά
και μειώνει το άγχος
και που επίσης αυξάνεται όταν είμαστε με τις φίλες μας.
Και νομίζω ότι αυτό είναι ένας λόγος που ζούμε περισσότερο.
Αισθάνομαι πολύ άσχημα για τους άντρες γιατί δεν το έχουν αυτό.
Η τεστοστερόνη στους άντρες μειώνει τις επιδράσεις της οξυτοκίνης.
ΛΤ: Όταν εσύ, εγώ και η Ντόλι κάναμε το «Εννέα με Πέντε»-
ΤΦ: Ω...
ΛΤ: Γελούσαμε. Γελούσαμε τόσο πολύ.
Ανακαλύψαμε πως είχαμε τόσα κοινά και ήμασταν τόσο διαφορετικές.
Εδώ ήταν, η αριστοκράτισσα του Χόλιγουντ, εγώ το σκληρό παιδί από το Ντιτρόιτ,
η άλλη, μια νότια από μια φτωχή πόλη του Τενεσί,
και ανακαλύψαμε πως ήμασταν τόσο συντονισμένες ως γυναίκες.
Και γελούσαμε.
Πρέπει να προσθέσαμε τουλάχιστον μια δεκαετία
στο προσδόκιμο της ζωής μας.
ΤΦ: Νομίζω. Σίγουρα σταυρώναμε τα πόδια μας πολύ.
(Γέλια)
Αν ξέρεις τι εννοώ.
ΛΤ: Νομίζω πως όλοι ξέρουμε τι εννοείς.
(Γέλια)
ΠΜ: Προσθέτετε δεκαετίες στη ζωή μας ακόμα και τώρα.
Λοιπόν, ανάμεσα στα βιβλία που έστειλε η Τζέιν και στις δυο μας
για να διαβάσουμε για τη γυναικεία φιλία,
ήταν ένα από μια γυναίκα που θαυμάζουμε πολύ,
την αδελφή Τζόαν Τσίστιτερ,
που είπε για τη γυναικεία φιλία,
ότι οι γυναικείες φιλίες δεν είναι μόνο κάτι κοινωνικό,
είναι και κάτι πνευματικό.
Θεωρείτε ότι οι φίλες σας έχουν πνευματικότητα;
Προσθέτουν κάποια πνευματικότητα στη ζωή σας;
ΛΤ: Πνευματικότητα; Το πιστεύω απόλυτα.
Επειδή, ιδιαίτερα με τους ανθρώπους που τους ξέρεις καιρό,
με τους οποίους έχεις περάσει χρόνο μαζί,
μπορώ να διακρίνω την πνευματική ουσία τους,
την τρυφερότητα, την ευαλωτότητα.
Υπάρχει ένα είδος αγάπης, ένα στοιχείο αγάπης στη σχέση.
Απλώς βλέπω βαθιά μέσα στην ψυχή σου.
ΠΜ: Το πιστεύεις αυτό, Τζέιν -
ΛΤ: Όμως έχω ειδικές δυνάμεις.
ΤΦ: Υπάρχουν όλων των ειδών φίλοι.
Φίλοι από τη δουλειά, φίλοι με τους οποίους διασκεδάζεις,
κι έχω πολλούς τέτοιους.
(Γέλια)
Όμως οι φιλίες που παράγουν οξυτοκίνη έχουν...
Τις αισθάνομαι πνευματικές επειδή ανοίγει η καρδιά σου.
Σωστά;
Ξέρεις, εμβαθύνουμε.
Βρίσκω πως κλαίω πολύ με τις κολλητές μου.
Όχι επειδή είμαι λυπημένη, αλλά επειδή με αγγίζουν και με εμπνέουν.
ΛΤ: Και ξέρεις ότι μία απ' αυτές θα φύγει σύντομα.
(Γέλια)
ΠΜ: Είμαστε δύο εδώ, Λίλι, ποια εννοείς;
(Γέλια)
Και νομίζω πως όταν οι γυναίκες μιλούν για τις φιλίες τους,
οι άντρες μοιάζουν πάντα λίγο σαστισμένοι.
Ποιες είναι οι διαφορές, κατά τη γνώμη σας,
ανάμεσα στις αντρικές και τις γυναικείες φιλίες;
ΤΦ: Υπάρχουν πολλές διαφορές,
και νομίζω ότι πρέπει να δείχνουμε μεγάλη κατανόηση για τους άντρες -
(Γέλια)
που δεν έχουν αυτό που έχουμε.
Νομίζω πως αυτός είναι ο λόγος που πεθαίνουν νωρίτερα.
(Γέλια)
Συμπονώ πολύ τους άντρες, επειδή οι γυναίκες
-δεν αστειεύομαι-
οι σχέσεις μας, οι φιλίες μας, είναι γεμάτες αποκαλύψεις.
Εμβαθύνουμε.
Είναι αποκαλυπτικές.
Ρισκάρουμε να είμαστε ευάλωτες. Αυτό δεν το κάνουν οι άντρες.
Πόσες φορές δεν σε έχω ρωτήσει, «Πώς τα πάω;
Τα 'χω κάνει θάλασσα;»
ΠΜ: Τα πας περίφημα.
(Γέλια)
ΤΦ: Εννοώ ότι κάνουμε τέτοιες ερωτήσεις στις φίλες μας
και οι άντρες δεν τις κάνουν.
Οι άνθρωποι περιγράφουν τις σχέσεις των γυναικών
ως πρόσωπο με πρόσωπο
ενώ οι αντρικές φιλίες είναι περισσότερο δίπλα-δίπλα.
ΛΤ: Τις περισσότερες φορές οι άντρες
δεν θέλουν να αποκαλύψουν τα συναισθήματά τους,
θέλουν να θάψουν τα πιο βαθιά συναισθήματα.
Αυτή είναι η γενική, τυπική σκέψη.
Προτιμούν να πάνε στη σπηλιά των αντρών
και να δουν έναν αγώνα ή να χτυπήσουν μπαλάκια του γκολφ,
ή να μιλήσουν για αθλητικά, για κυνήγι, για αυτοκίνητα ή να κάνουν σεξ.
Αυτή είναι πιο αντρική συμπεριφορά.
ΤΦ: Εννοείς ότι μιλούν για το σεξ.
ΛΤ: Εννοώ ότι μπορεί να κάνουν σεξ
αν μπορούν να βρουν κάποιον να μπει στη σπηλιά τους για να...
(Γέλια)
ΤΦ: Ξέρεις, όμως, κάτι που βρίσκω πολύ ενδιαφέρον
που κι αυτό οι ψυχολόγοι δεν το ήξεραν μέχρι σχετικά πρόσφατα;
Ότι οι άντρες έχουν γεννηθεί για να σχετίζονται,
ακριβώς όπως και οι γυναίκες.
Αν δεις ταινίες νεογέννητων αγοριών και κοριτσιών,
θα δεις ότι τα αγόρια, όπως και τα κορίτσια,
κοιτάζουν τη μητέρα τους στα μάτια
γιατί χρειάζονται αυτή τη σχέση ανταλλαγής ενέργειας.
Όταν η μητέρα απομακρύνει το βλέμμα της, φαίνεται η δυσαρέσκεια στο παιδί.
Ακόμα και τα αγόρια κλαίνε.
Χρειάζονται σχέσεις.
Οπότε το ερώτημα είναι, γιατί αλλάζει αυτό όταν μεγαλώνουν;
Και η απάντηση είναι η πατριαρχική κοινωνία,
που λέει στα αγόρια και στους νεαρούς άντρες
ότι αν έχεις ανάγκη τις σχέσεις, αν είσαι συναισθηματικός,
αυτό είναι κοριτσίστικο.
Ότι ένας πραγματικός άντρας δεν ζητάει οδηγίες,
ούτε εκφράζει μια ανάγκη.
Δεν πηγαίνουν στον γιατρό όταν αισθάνονται άσχημα.
Δεν ζητάνε βοήθεια.
Υπάρχει μια φράση που μου αρέσει πολύ:
«Οι άντρες φοβούνται πως το "εμείς" θα σβήσει το "εγώ" τους.
Ξέρεις, την αίσθηση του εαυτού τους.
Ενώ η αίσθηση του «εγώ» στις γυναίκες, πάντα αφήνει χώρο και γι' άλλα.
Όμως το δικό μας «εμείς»
είναι κάτι σαν προσευχή για μας.
Είναι αυτό που μας κάνει δυνατές.
Δεν είμαστε καλύτερες από τους άντρες, απλά δεν έχουμε ανδρισμό να αποδείξουμε.
ΤΦ: Αυτό το είπε η Γκλόρια Στάινεμ.
ΛΤ: Το ξέρω.
ΤΦ: Έτσι μπορούμε να εκφράζουμε την ανθρωπιά μας.
ΛΤ: Ξέρω ποια είναι η Γκλόρια Στάινεμ.
ΤΦ: Ξέρω ότι ξέρεις, αλλά νομίζω ότι είναι -
(Γέλια)
Νομίζω ότι είναι μια υπέροχη φράση.
Δεν είμαστε καλύτερες από τους άντρες, απλώς δεν έχουμε ανδρισμό να αποδείξουμε.
Και αυτό είναι πολύ σημαντικό.
ΛΤ: Όμως οι άντρες έχουν υποστεί πλύση εγκεφάλου από τον πολιτισμό μας
για να αισθάνονται άνετα μέσα στην πατριαρχία.
Και πρέπει να αλλάξουμε κάτι.
ΤΦ: Οι γυναικείες φιλίες είναι σαν μια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας.
ΛΤ: Αυτό είναι τόσο συναρπαστικό σε σχέση με αυτό το θέμα,
επειδή οι φιλίες μας, οι γυναικείες φιλίες,
είναι απλώς το βήμα προς την αδελφότητά μας,
και η αδελφότητα μπορεί να γίνει πολύ μεγάλη δύναμη για τον κόσμο,
για να κάνουμε τον κόσμο όπως θα έπρεπε να είναι.
Για τα πράγματα που τα χρειάζονται απεγνωσμένα οι άνθρωποι.
ΠΜ: Αυτός είναι ο λόγος που μιλάμε γι' αυτά.
Επειδή οι γυναικείες φιλίες είναι, όπως είπες Τζέιν,
μια ανανεώσιμη πηγή ενέργειας.
Οπότε πώς χρησιμοποιούμε αυτή την ενέργεια;
ΤΦ: Δημογραφικά, οι γυναίκες έχουν τη μεγαλύτερη αύξηση παγκοσμίως,
ιδιαίτερα οι μεγαλύτερες γυναίκες,
κι αν χαλιναγωγήσουμε τη δύναμή μας, μπορούμε να αλλάξουμε τον κόσμο.
Και ξέρεις τι; Πρέπει να το κάνουμε.
(Χειροκρότημα)
Και πρέπει να το κάνουμε σύντομα.
Ένα από τα πράγματα που πρέπει να κάνουμε
και μπορούμε να το κάνουμε ως γυναίκες,
μπορούμε να δημιουργήσουμε καταναλωτικά πρότυπα.
Πρέπει να καταναλώνουμε λιγότερο.
Εμείς στη Δύση πρέπει να καταναλώνουμε λιγότερο,
και όταν αγοράζουμε πράγματα, να αγοράζουμε ντόπια προϊόντα.
Όταν αγοράζουμε τρόφιμα, να αγοράζουμε ντόπια τρόφιμα.
Εμείς είμαστε αυτές που πρέπει να σταματήσουμε να ζούμε συμβατικά.
Πρέπει να ανεξαρτητοποιηθούμε από τα ορυκτά καύσιμα.
Και οι εταιρίες ορυκτών καυσίμων,
η Exxon, η Shell και όλοι αυτοί οι κακοί τύποι
-γιατί είναι-
θα μας πουν ότι αυτό δεν γίνεται
χωρίς να επιστρέψουμε στη Λίθινη Εποχή.
Ότι ακόμα δεν είναι έτοιμες οι εναλλακτικές λύσεις,
και αυτό δεν είναι αλήθεια.
Υπάρχουν χώρες στον κόσμο που αυτή τη στιγμή ζουν
κυρίως με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
και τα πάνε μια χαρά.
Και μας λένε ότι αν αποκοπούμε από τα ορυκτά καύσιμα,
θα επιστρέψουμε στη Λίθινη Εποχή,
ενώ στην πραγματικότητα,
αν αρχίσουμε να χρησιμοποιούμε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
και δεν κάνουμε εξορύξεις στην Αρκτική -
ΛΤ: Αμάν!
ΤΦ: Και δεν κάνουμε εξορύξεις στην πετρελαιοφόρο άμμο της Αλμπέρτα
- Σωστά! -
θα υπάρχει περισσότερη δημοκρατία, περισσότερες θέσεις εργασίας και ευημερία,
και είναι οι γυναίκες που θα ανοίξουν το δρόμο.
ΛΤ: Ίσως έχουμε τη φόρα για να ξεκινήσουμε
ένα τρίτο φεμινιστικό κίνημα με την παγκόσμια αδελφότητά μας,
με γυναίκες που δεν τις βλέπουμε, που μπορεί να μην συναντήσουμε ποτέ,
αλλά που ενωνόμαστε με αυτόν τον τρόπο.
Ο Αριστοτέλης είπε,
ότι οι περισσότεροι άνθρωποι θα πέθαιναν χωρίς την αντρική φιλία,
και η λέξη-κλειδί εδώ είναι «αντρική»,
επειδή νόμιζαν ότι οι φιλίες πρέπει να υπάρχουν μεταξύ ίσων
και δεν θεωρούσαν τις γυναίκες ίσες τους.
ΤΦ: Οι Έλληνες δεν πίστευαν καν ότι έχουμε ψυχές.
ΛΤ: Ακριβώς. Αυτό μας δείχνει πόσο περιορισμένος ήταν ο Αριστοτέλης.
(Γέλια)
Περιμένετε, υπάρχει και κάτι καλύτερο.
Οι άντρες χρειάζονται τώρα τις γυναίκες.
Ο πλανήτης χρειάζεται τις γυναίκες.
Το Σύνταγμα των ΗΠΑ χρειάζεται τις γυναίκες.
Δεν υπάρχουμε καν στο Σύνταγμα.
ΤΦ: Μιλάς για την Τροπολογία Ίσων Δικαιωμάτων.
ΛΤ: Σωστά.
Η δικαστής Γκίνσμπεργκ είπε -
κάτι σαν -
ότι κάθε σύνταγμα που γράφτηκε μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο,
συμπεριλάμβανε μια διάταξη που αναγνώριζε τις γυναίκες ως ισάξιες,
αλλά όχι το δικό μας.
Οπότε, αυτό θα ήταν ένα καλό σημείο για να ξεκινήσουμε.
Πολύ απαλά.
ΠΜ: Σωστά.
(Χειροκρότημα)
ΤΦ: Και η ισότητα των φύλων είναι σαν την παλίρροια:
Θα εξύψωνε όλα τα πλοία, όχι μόνο τις γυναίκες.
ΠΜ: Χρειαζόμαστε νέα πρότυπα για το πώς θα το κάνουμε αυτό.
Πώς να είμαστε φίλοι,
πώς να σκεφτούμε τη δύναμη μας με διαφορετικό τρόπο,
ως καταναλωτές, ως πολίτες του κόσμου,
και αυτό είναι που κάνει την Τζέιν και την Λίλι
πρότυπα για το πώς μπορούν οι γυναίκες να είναι φίλες για πάρα πολύ καιρό,
ακόμα κι αν περιστασιακά διαφωνούν.
Σας ευχαριστώ.
Σας ευχαριστώ και τις δύο.
(Χειροκρότημα)
ΤΦ: Ευχαριστώ.
ΛΤ: Ευχαριστώ.
ΤΦ: Ευχαριστώ.
(Χειροκρότημα)