Cách đây chỉ hơn 1,6 dặm, trong Khu phố cổ của Edinburgh
là Nhà Panmure.
Nhà Panmure
là nhà của chuyên gia kinh tế người Scotland nổi tiếng thế giới,
Adam Smith.
Trong tác phẩm quan trọng “Của cải của các quốc gia”,
ngoài những lập luận khác, Adam Smith cũng lý luận
rằng thước đo sự thịnh vượng của một quốc gia
không chỉ là lượng dự trữ vàng bạc.
Mà đó là tlà tổng thể hoạt động sản xuất và thương mại của nước đó.
Tôi nghĩ đó là một trong những mô tả sơ khai nhất cho cái mà ngày nay ta gọi
là tổng sản phẩm quốc nội - GDP.
Kể từ đó, ngày nay, dĩ nhiên,
GDP - thước đo sản xuất và thương mại
đã trở nên quan trọng hơn bao giờ hết,
đến mức mà ngày nay --
và tôi không tin đây là ý định ban đầu của Adam Smith --
GDP thường được xem là thước đo quan trọng nhất
cho thành công chung của một quốc gia.
Và lập luận của tôi hôm nay là đã đến lúc thay đổi điều đó.
Bạn biết đấy, điều mà ta chọn làm thước đo là việc hệ trọng quốc gia.
Hệ trọng vì nó chi phối trọng tâm chính trị,
chi phối hoạt động xã hội.
Và đối lập với ngữ cảnh đó,
tôi nghĩ các hạn chế của việc lấy GDP làm thước đo cho thành công của quốc gia
đều quá rõ ràng.
Như bạn biết, GDP đo thành quả của toàn bộ công việc của chúng ta,
nhưng nó không nói lên điều gì về bản chất của công việc đó,
về việc liệu công việc đó có đáng giá hay thỏa mãn không.
Nó phản ánh, chẳng hạn, việc tiêu thụ trái phép ma túy,
nhưng không bàn đến nội trợ không lương.
Nó đánh giá các hoạt động ngắn hạn
mà thúc đẩy kinh tế, kể cả hoạt động đang gây hại nghiêm trọng
đến sự bền vững của hành tinh chúng ta về lâu dài.
Và khi nhìn lại thập kỷ qua,
ta thấy biến động chính trị và kinh tế,
thấy bất bình đẳng gia tăng,
và khi ngước nhìn về trước,
ta thấy thách thức của tình trạng khẩn cấp khí hậu,
tự động hóa gia tăng,
dân số đang già đi,
rồi tôi nghĩ lập luận cho vấn đề này
theo một định nghĩa rộng hơn nhiều
về thế nào là thành công của một đất nước, một xã hội,
ngày càng trở nên cấp bách.
Và đó là lý do tại sao năm 2018, Scotland đã tiên phong, đã cổ xướng
thành lập một mạng lưới mới
có tên là Nhóm Chính phủ Kinh tế Phúc lợi,
tập hợp thành các thành viên sáng lập
gồm các quốc gia Scotland, Iceland và New Zealand.
Nhìn vào là biết, chúng tôi đôi khi bị gọi là các nước SIN (tội lỗi),
dù trọng tâm lớn của chúng tôi là thịnh vượng chung.
Và mục tiêu của nhóm này là phản đối việc chú trọng
vào thước đo hạn hẹp của GDP.
Nói thế là, vâng, phát triển kinh tế quan trọng --
rất quan trọng --
nhưng đó không phải là mọi điều nắm chủ chốt.
Và không nên theo đuổi tăng trưởng GDP bằng bất cứ giá nào.
Thật vậy, lập luận của nhóm đó
là mục tiêu, mục đích của chính sách kinh tế
phải là phúc lợi tập thể:
dân số hạnh phúc và khỏe mạnh,
chứ không chỉ là dân số giàu có.
Và tôi sẽ đề cập đến hệ quả của chính sách đó ngay đây thôi.
Nhưng tôi nghĩ, đặc biệt trong thế giới hiện nay,
nó có sức cộng hưởng sâu sắc hơn.
Bạn biết đó, khi tập trung vào phúc lợi,
chúng ta bắt đầu cuộc trò chuyện
mà sẽ khơi mào cho các câu hỏi sâu xa và then chốt.
Điều gì thực sự quan trọng trong đời ta?
Chúng ta coi trọng điều gì trong cộng đồng mà ta đang sống?
Kiểu quốc gia, kiểu xã hội nào
mà chúng ta thực sự muốn trở thành?
Và khi ta lôi cuốn mọi người vào những câu hỏi đó,
vào việc đi tìm câu trả lời cho chúng,
thì tôi tin là chúng ta có cơ hội cao hơn
trong việc giải quyết sự xa lánh và bất mãn với chính trị
vốn rất phổ biến ở nhiều quốc gia
trên khắp thế giới phát triển ngày nay.
Về mặt chính sách, hành trình này của Scotland bắt đầu vào năm 2007,
khi chúng tôi công bố Khung Thành tích Quốc gia,
xét theo phạm vi các tiêu chí được dùng để tự đánh giá chúng tôi.
Và những tiêu chí đó rất đa dạng như bất bình đẳng thu nhập,
hạnh phúc của trẻ em,
khả năng tiếp cận không gian xanh, khả năng tiếp cận nhà ở.
Không một tiêu chí nào trên đây nằm trong thống kê GDP,
nhưng tất cả đều là nền tảng cho một xã hội khỏe mạnh và hạnh phúc.
(Vỗ tay)
Cách tiếp cận mở rộng đó là trọng tâm chiến lược kinh tế của chúng tôi,
ở đó chúng tôi coi trọng việc giải quyết bất bình đẳng ngang hàng
như việc coi trọng cạnh tranh kinh tế.
Nó thúc đẩy cam kết về bình đẳng việc làm,
đảm bảo công việc đó thỏa mãn và được trả lương xứng đáng.
Đó là nguyên nhân đằng sau quyết định thành lập Ủy ban Chuyển đổi Công bằng
để dẫn lối cho chúng tôi hướng đến nền kinh tế phi cacbon.
Từ sự biến đổi kinh tế trước đây, chúng tôi biết rằng
nếu chúng tôi không cẩn thận, sẽ có nhiều người thua hơn kẻ chiến thắng.
Và khi phải đối mặt với các thách thức của biến đổi khí hậu và tự động hóa,
chúng tôi không được tái phạm những sai lầm đó.
Tôi nghĩ việc chúng tôi đang làm ở Scotland rất quan trọng,
nhưng chúng tôi còn rất nhiều thứ phải học từ các nước khác.
Như tôi đã đề cập lúc nãy, các quốc gia đối tác của chúng tôi
trong mạng lưới Phúc lợi:
Iceland và New Zealand.
Điều này rất đáng lưu tâm, và tôi sẽ để bạn quyết định xem có liên quan không nhé,
đó là cả ba nước này đều đang được phụ nữ lãnh đạo.
(Vỗ tay)
Họ cũng đang làm rất tốt.
Năm 2019, New Zealand đã công bố Ngân sách Phúc lợi đầu tiên của mình,
lấy sức khỏe tinh thần làm trọng tâm;
Iceland dẫn đầu về trả lương bình đẳng, chăm sóc trẻ em và quyền nghỉ thai sản --
không phải là những chính sách mà chúng ta lập tức nghĩ đến
khi nói về việc xây dựng nền kinh tế giàu có,
mà là những chính sách then chốt cho nền kinh tế khỏe mạnh
và một xã hội hạnh phúc.
Tôi đã bắt đầu với Adam Smith và cuốn “Của cải của các quốc gia”.
Trong cuốn sách trước đó của Adam Smith, “Lý thuyết về cảm xúc đạo đức”,
mà tôi nghĩ cũng quan trọng không kém,
ông ấy đã nhận thấy rằng giá trị của một chính phủ
được đánh giá theo tỷ lệ
tương ứng với mức độ chính phủ khiến người dân hạnh phúc.
Tôi nghĩ đó là nguyên tắc cơ bản tốt đẹp
cho bất kỳ nhóm quốc gia nào cam kết thúc đẩy phúc lợi.
Chẳng quốc gia nào có đáp án cho tất cả,
kể cả Scotland, quê hương của Adam Smith.
Nhưng trong thế giới mà ta đang sống, với sự chia rẽ và bất bình đẳng gia tăng,
với bất mãn và xa lánh,
việc quan trọng hơn bao giờ hết
là chúng ta hỏi và tìm câu trả lời cho những câu hỏi đó
và thúc đẩy viễn cảnh về một xã hội
mà cốt lõi của nó là phúc lợi, chứ không chỉ là sự giàu có.
(Vỗ tay)
Lúc này, bạn đang ở tại thủ đô đầy nắng tuyệt đẹp ...
(Cười)
của quốc gia đã dẫn đầu thế giới trong Thời kỳ Khai sáng,
quốc gia đã giúp đưa thế giới vào thời đại công nghiệp,
quốc gia hiện tại đang giúp đưa thế giới vào thời đại cacbon thấp.
Tôi muốn và tôi kiên quyết rằng Scotland sẽ trở thành quốc gia
giúp thay đổi trọng tâm của các quốc gia và chính phủ trên toàn thế giới
nhằm lấy phúc lợi làm trung tâm của tất cả mọi thứ chúng ta làm.
Tôi nghĩ chúng ta nợ thế hệ này điều đó.
Tôi tin chắc chúng ta nợ thế hệ tiếp theo điều đó
và nợ tất cả những người đến sau ta.
Và nếu chúng ta làm thế, bắt đầu từ đất nước của Thời kỳ Khai sáng.
thì tôi nghĩ chúng ta sẽ tạo ra một xã hội tốt đẹp hơn, khỏe mạnh hơn,
công bằng hơn và hạnh phúc hơn tại đây.
Và chúng ta đóng góp phần mình ở Scotland
cho việc xây dựng một thế giới công bằng hơn và hạnh phúc hơn.
Xin cảm ơn nhiều.
(Vỗ tay)