17 Ekim 2009'da
Maldivler'in başkanı Mohamed Nasheed sıra dışı bir şey yaptı.
Kabine toplantısını su altında yaptı.
Eğer küresel ısınmayı kontrol altında tutamazsak
ülkesinin su altında kalacağına dair dünyayı uyarmak için
bakanlarına gerçekten de tüplü dalış yaptırdı.
Mesajını dünyaya iletip iletemedi mi bilemiyorum ama
ben mesajını kesinlikle aldım.
Siyasi bir gösteri gördüm.
Anlarsınız, ben bir siyasetçiyim
ve böyle şeyleri fark ederim.
Dürüst olayım,
Maldivler, geldiğim yer olan Bhutan'dan oldukça uzakta,
bu nedenle, yaklaşmakta olan kaderleri uykumu hiç kaçırmadı.
Neredeyse iki ay kadar sonra, bir başka siyasi gösteri daha gördüm.
Bu sefer de Nepal Başbakanı
kabinesini Everest Dağı'nda toplamıştı.
Tüm bakanlarını, dünyayı
Himalaya buzullarının erimesiyle ilgili uyarmak için
Everest'in üs kampına kadar götürmüştü.
Peki bu beni endişelendirdi mi?
Kesinlikle.
Himalayalar'da yaşıyorum.
Peki onun bu mesajı yüzünden uykum hiç kaçtı mı?
Hayır.
Güzellik uykumu siyasi bir gösterinin bozmasına henüz hazır değildim.
(Kahkaha)
Şimdi on yıl ileri saralım.
Bu yılın Şubat ayında,
bu raporu gördüm.
Rapor basitçe,
Hindukuş Himalaya dağlarındaki buzun üçte birinin
yüzyılın sonunda eriyebileceğini söylüyordu.
Ama bu yalnızca,
eğer biz küresel ısınmayı endüstri öncesi seviyelerin
1,5 santigrat derece üzerinde tutabilirsek gerçekleşebilecekti.
Diğer türlü, eğer başaramazsak
buzullar çok daha hızlı eriyecek.
1,5 santigrat derece. "İmkanı yok" diye düşündüm.
Paris Anlaşması'nın iddialı hedefleri bile
küresel ısınmayı 2 santigrat derece ile sınırlandırmayı hedefliyordu,
1,5 santigrat derece de en iyi senaryo dedikleri.
"Bu doğru olamaz." diye düşündüm.
Hindukuş-Himalaya bölgesi
dünyanın Kuzey ve Güney Kutuplarından sonraki
en büyük üçüncü buz deposudur.
Ki bu nedenle "Üçüncü Kutup" olarak adlandırılır.
Bölgede çokca buz var.
Evet, buzullar eriyor.
Bunu biliyoruz.
Ülkemdekilere de gittim.
Gördüm evet, onlar da eriyorlar.
Savunmasızlar.
"Bu kadar da savunmasız olamazlar." diye düşündüğümü hatırlıyorum.
Ama ya öylelerse?
Ya buzullarımız tahmin ettiğimden daha hızlı eriyorsa?
Ya buzullarımız daha önce sandığımızdan çok daha savunmasızlarsa?
Ya sonuçta buzul gölleri,
yani buzulların erimesinden oluşan bu göller,
üzerlerine gelen ek suyun ağırlığından taşarlarsa?
Ya bu taşkınlar diğer buzul göllerine akıp
daha da büyük taşkınlar yaratırsa?
Bu ülkemde benzeri görülmemiş su baskınları yaratır.
Bu da ülkemi enkaza çevirir.
Bu da ülkemi mahveder.
Bu da toprağımızı, geçimimizi, yaşam tarzımızı kelimenin tam anlamıyla
yok etme potansiyeline sahip olur.
Bu yüzden bu rapor dikkatimi,
o politik gösterilerin çekemediği şekillerde çekti.
Rapor, Nepal merkezli
Uluslararası Bütünleşik Dağ Geliştirme Merkezi (ICIMOD) tarafından hazırlandı.
Bilim insanları ve uzmanlar buzullarımızı yıllarca çalıştılar
ve raporları, kötü haberleri ve ülkem ve insanlarım için
ne anlama geldiği konusunda acı çektirerek geceleri uykusuz bıraktı.
Uykusuz geçen birkaç geceden sonra
ICIMOD'u ziyarete Nepal'e gittim.
Orada çok yetenekli ve özverili bilim insanlarından oluşan bir ekip buldum
ve bana şunları söylediler:
İlk olarak:
Hindukuş-Himalaya buzulları bir süredir eriyorlarmış.
Örneğin, şu buzulu ele alalım.
Everest Dağı'nda.
Görebildiğiniz gibi bir zamanlar devasa bir buzulken, buzunun çoğunu kaybetmiş.
İkinci olarak:
Buzullar şu an çok daha hızlı eriyor,
o kadar hızlı ki sadece 1,5 santigrat derecelik küresel ısınmada
buzulların üçte biri erimiş olacak.
2 santigrat derecelik küresel ısınmada ise
buzulların yarısı yok olabilir.
Eğer şu anki durum aynen devam ederse
buzullarımızın üçte ikisi yok olabilir.
Üçüncü olarak:
Küresel ısınma; dağlarımızın daha çok yağmur, daha az kar alması demek
ve karın aksine yağmur buzu eritir
ve buzullarımızın sağlığına zarar verir.
Dördüncü olarak:
Bölgedeki kirlilik buzullarımızda depolanan
kara karbon miktarını artırdı.
Kara karbon, is gibidir.
Sıcaklığı emer
ve buzulların erimesini hızlandırır.
Özetleyecek olursak,
buzullarımız süratle eriyor
ve küresel ısınma da çok daha hızlı erimelerine neden oluyor.
Peki, bu ne demek?
Bu demek oluyor ki 240 milyon insan,
Hindukuş-Himalaya bölgesinde,
Afganistan, Pakistan, Hindistan, Çin, Nepal, Bangladeş, Myanmar
ve sevgili ülkem Bhutan da yaşayan bu insanlar
direkt olarak etkilenecek.
Buzullar eridiğinde,
daha çok yağmur ve daha az kar olduğunda
suyun davranışında muazzam değişiklikler olacak.
Daha uç olaylar yaşayacağız;
daha şiddetli yağmur, daha çok su baskını, daha çok toprak kayması,
daha çok buzul gölü taşkınları.
Bütün bunlar dünyanın halihazırda en fakir insanlarından bazılarının yaşadığı bölgede
hayal edilemeyecek yıkıma neden olacak.
Sadece hemen o çevredeki insanlar etkilenmeyecek.
Akıntının yönünde yaşayan insanları da kötü vuracak.
Çünkü onların ana nehirlerinden 10 tanesi
Hindukuş-Himalaya dağlarında doğuyor.
Bu nehirler, akıntı yönünde yaşayan
1,6 milyar insandan fazlasına
sulama ve içme suyu sağlıyor.
Bu beş insanoğlundan biri demek.
İşte bu yüzden Hindukuş-Himalaya dağlarına
ayrıca "Asya'nın su kuleleri" deniyor.
Ama buzullar eridiğinde,
musonlar daha şiddetlendiğinde,
bu nehirler tabii ki taşacak,
suya ihtiyaç olmadığı zamanlarda seller olurken,
suya en çok ihtiyaç olduğu zamanlarda ise
kuraklık çok yaygın bir hal alacak.
Kısaca, Asya'nın su kulesi yıkılmış olacak
ve bu insanlığın beşte biri için felaket olacak.
Bu dünyanın geri kalanının umrunda olmalı mı?
Mesela, sizin umurunuzda olmalı mı?
Unutmayın, ben de Maldivler'in sular altında kalabileceğini
duyduğumda umursamamıştım.
Zaten esas mesele de bu değil mi?
Umursamıyoruz.
Kendimiz bizzat etkilenmeden umursamıyoruz.
Yani, biliyoruz. İklim değişiminin gerçek olduğunu biliyoruz.
Sert ve dramatik bir değişimle karşı karşıyayız biliyoruz.
Hızla geldiğini biliyoruz.
Ama yine de çoğumuz
her şey normalmiş gibi davranıyoruz.
Umursamalıyız,
hepimiz,
buzulların erimesinden etkilenenler için umursamasak bile,
en azından kendimiz için umursamalıyız.
Çünkü Hindukuş-Himalaya dağları,
bütün o bölge, gezegenin nabzı gibi.
Eğer bölge hastalanırsa,
tüm gezegen önünde sonunda acı çeker.
Şimdi,
buzullarımız hızla eriyorken,
bölge sadece hasta değil,
yardım çığlığı da atıyor.
Dünyanın geri kalanını nasıl etkileyecek?
Bariz senaryolardan biri,
sularının olmamasından ya da geçim kaynaklarının yok olmasından dolayı
göçe zorlanacak on milyonlarca iklim mültecisinin yaratacağı düzen bozulması.
Hafife alamayacağımız bir diğer senaryo da
olası bir su çatışması
ve bundan doğacak olan üç nükleer gücün olduğu bir bölgedeki politik düzensizlik:
Çin, Hindistan, Pakistan.
Bölgemizdeki durumun,
bir hükûmetler arası ajansın kurulması için yeterince vahim olduğuna inanıyorum.
Dünyanın o bölgesinin bir yerlisi olarak,
bugün burada, şunu teklif etmek istiyorum:
Üçüncü Kutup Konseyini kuralım,
yüksek seviyeli hükûmetler arası bir kurum,
dünyanın üçüncü büyük buz deposunu korumak olan
tek bir sorumluluk yüklenmiş bir kurum.
Üçüncü Kutup Konseyi
bölgedeki sekiz ülkenin tamamından oluşacak;
üye ülkeler olarak,
eşit üye ülkeler olarak,
ayrıca oy veremeyenler olarak temsilci kurumları da
bölgede menfaati olan ülkeleri de içerebilir.
Ama esas büyük fikir,
tüm paydaşları birlikte çalışmak üzere bir araya getirmek.
Bir arada buzulların sağlığını gözlemlemek için çalışmak,
bir arada buzullarımızı koruyacak politikaları şekillendirmek
ve hayata geçirmek için çalışmak
ve böylece buzullarımıza ihtiyaç duyan milyarlarca insanı korumak.
Birlikte çalışmak zorundayız,
çünkü küresel düşünüp yerel hareket etmek
işe yaramıyor.
Bunu Bhutan'da denedik.
Yerel hareket edebilmek için muazzam fedakârlıklar yaptık
ve her ne kadar bireysel yerel çabalar önemli olmaya devam edecek olsa da
iklim değişikliğinin saldırısına karşı koyamazlar.
İklim değişikliğine karşı ayakta durabilmek için birlikte çalışmalıyız.
Küresel düşünüp bölgesel hareket etmeliyiz.
Bütün bölge bir araya gelmeli,
birlikte çalışmalı,
birlikte iklim değişikliğine karşı savaşmalı,
birlikte seslerimizin tekrar duyulmasını sağlamalıyız.
Bu Hindistan ve Çin'i de içeriyor.
Vites arttırmaları gerekiyor.
Buzullarımızı korumak için yapılacak savaşı sahiplenmeleri gerekiyor.
Bunun için, bu iki güçlü dev ülkenin
kendi sera gazlarını azaltmaları,
kirliliklerini kontrol altına alıp savaşa önderlik etmeleri gerekiyor.
İklim değişikliğine karşı küresel savaşa önderlik etmeleri.
Tüm bunlarda da yenilenmiş bir aciliyet duygusu ile.
İşte sadece o zaman belki,
bölgemiz ve buzullara bağlı olan diğer bölgeler
büyük felaketleri önleme şansına sahip olabilir.
Zaman azalıyor.
Birlikte hareket etmeliyiz, şimdi.
Yoksa, bir sonraki sefer Nepal'in kabinesi Everest Dağı'nda toplanınca
arkadaki o muhteşem görüntü
biraz farklı görünebilir.
İşte o olursa,
buzullarımız erirse,
yükselen su seviyeleri pekâlâ Maldivler'i su altında bırakabilir.
Dünyaya SOS sinyali göndermek için
suyun altında kabine toplantısı yapabilirler
ama ülkeleri varolmaya ancak ve ancak
adaları var oldukça devam edebilir.
Maldivler halen uzakta.
Adaları yaşadığım yerden uzakta.
Ama şimdi, orada olanlara çok daha yakından dikkat ediyorum.
Çok teşekkür ederim.
(Alkış)