၁၉၄၁၊ ဒီဇင်ဘာ ၇ ရက်မှာ
ဂျပန်လေယာဉ်တွေက ပုလဲဆိပ်ကမ်းကို တိုက်ခိုက် ချိန်က အသက် ၁၆ နှစ်သာရှိတဲ့ အာကီ ကူရိုဆေးက
အမေရိကန် သန်းပေါင်းများစွာရဲ့ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်မှုကို ဝေမျှခဲ့တာပါ။
သူ မသိခဲ့တာက
မျှဝေယူထားတဲ့ ဒီအတွေ့အကြုံက
သူဟာ မကြာခင်မှာ မိသားစုကို ထားရစ်ပြီး ဂျပန် အမေရိကန် ၁၂၀,၀၀၀ ကျော်ဟာ
လူမှုရေးအရရော၊ ရုပ်ပိုင်းအရပါ
သူတို့နိုင်ငံကနေ ကင်းကွာသွားခဲ့ပုံပါ။
၁၉၄၁ ခုနှစ်တည်းကကို
ဂျပန်-အမေရိကန် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းတွေဟာ အမေရိကမှာ တိုးများလာတာ နှစ် ၅၀ ကျော်ပါပြီ။
၃ ပုံ ၁ ပုံလောက်က ပြောင်းရွှေ့လာသူတွေဖြစ်ပြီး
အများစုက အများစုက West Coast မှာ အခြေချ၊ နေထိုင်ခဲ့ကြတာ ဆယ်စုနှစ်ချီပါပြီ။
ကျန်တဲ့သူတွေက အာကီလို အမေရိကန် နိုင်ငံသားအဖြစ် မွေးဖွားလာကြတာပါ။
ဆီယက်တဲလ်မှာ မွေးဖွားခဲ့တဲ့ အာကီကို ကာတိုဟာ
သူ့ကိုယ်သူ အမေရိကန်ကလွဲလို့ ဘာကိုမှ
မစဉ်းစားဖူးတဲ့ ထွေပြားတဲ့ရပ်ကွက် တစ်ခုမှာ ကြီးပြင်းလာခဲ့တာပါ။
“နင်တို့က ပုလဲဆိပ်ကမ်းကို ဗုံးကြဲတာ“လို့ တိုက်ခိုက်မှုအပြီးတစ်ရက်မှာ
ဆရာတစ်ယောက်က မပြောခင်အထိပေါ့။
လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု၊ သံသယလွန်ကဲမှု၊ အဖျက်အမှောင့် ကြောက်စိတ်တွေအလယ်မှာ
ဂျပန်-အမေရိကန်တွေကို အလားအလာရှိတဲ့ သစ္စာဖောက်တွေလို့ သတ်မှတ်ခဲ့ကြတယ်။
အက်ဖ်ဘီအိုင် သူလျှိုတွေက အိမ်တွေကို ရှာဖွေပြီး၊ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို သိမ်းယူကာ
ရပ်ရွာ ခေါင်းဆောင်တွေကို ရုံးတင် မစစ်မဆေးဘဲ ထိန်းသိမ်းခဲ့တယ်။
အာကီရဲ့မိသားစုက ဒီအစွန်းရောက် လုပ်ဆောင်မှု တွေအောက်ကို ချက်ချင်း ရောက်မသွားခဲ့ပေမဲ့
၁၉၄၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ ရက်မှာ သမ္မတ ရုစဗဲ့က Executive Order 9066 ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့တယ်။
ဒီအမိန့်က၊ဂျပန် အမွေအနှစ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတောင်ရှိနေတဲ့
လူတိုင်းအပါအဝင်၊ သံသယရှိတဲ့ ရန်သူတိုင်းကို သတ်မှတ်ထားတဲ့
“စစ်ဧရိယာတွေ’ ကနေ ဖယ်ရှားပစ်ဖို့ ခွင့်ပြုထားတယ်။
အစပိုင်းမှာ
ဂျပန်-အမေရိကန်တွေက ကန့်သတ်ဒေသတွေက ထွက်ကာ ကုန်းတွင်းကို ပြောင်းဖို့ ဖိအားပေးခံရတယ်။
ဒါပေမဲ့ အစိုးရက သူတို့ ဘဏ်စာရင်းတွေကို ပိတ်ပစ်ပြီး
အပြင်မထွက်ရအမိန့်တွေလို,ဒေသဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်တွေ ချမှတ်တော့
အတော်များများဟာ ထွက်ခွာလို့မရတော့ဘူး၊ အာကီရဲ့မိသားစုက ဒီလူတွေထဲမှာ ပါတယ်။
မတ်လမှာ ကြေညာချက်တစ်ခုက ဂျပန်-အမေရိကန်တွေ နေထိုင်ရာ ပြောင်းတာကနေ တားမြစ်တော့
သူတို့ဟာ စစ်တပ်ဇုန်တွေမှာ ပိတ်မိနေတယ်။
မေလမှာ စစ်တပ်က ဆီယက်တဲလ်မှာ နေထိုင်တဲ့
ဂျပန်လူမျိုး ၇,၀၀၀ ကျော်နဲ့အတူ အာကီနဲ့ သူ့မိသားစုကို ဝါရှင်တန်၊
Puyallup က “Camp Harmony” ကို ရွှေ့ပြောင်းခဲ့တယ်။
ဒါပေမဲ့ အရင် ပွဲခင်းတွေနဲ့ မြင်းပြိုင်ကွင်းတွေမှာ ယာယီ
ဌာနများစွာထဲက တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ထိန်းသိမ်းရေး
မိသားစုအားလုံးဟာ ခပ်ညံ့ညံ့ ပြောင်းထားတဲ့ မြင်းဇောင်းနဲ့ တန်းလျားတွေမှာ ပြည့်နေတယ်။
နောက်လတွေအတွင်းမှာ
စစ်တပ်က ဂျပန်-အမေရိကန်တွေကို အနောက်နဲ့ တောင်ပိုင်းက လူသူကင်းမဲ့တဲ့
ဒေသတွေမှာရှိတဲ ရေရှည် စခန်းတွေထဲကို ပြောင်းရွှေ့ပြီး၊
အာကီတို့မိသားစုကို အိုက်ဒါဟို တောင်ပိုင်းက မီနီဒိုကာကို ပြောင်းပေးခဲ့တယ်။
အကျဉ်းသားတွေ ပြောင်းရွှေ့တုန်းက
လက်နက်ကိုင် စစ်သားတွေ စောင့်ကြပ်နေတဲ့ ဒီစခန်းတွေ အများစုဟာ ဆောက်လုပ်နေဆဲပါ။
အလျင်စလို ဆောက်လုပ်ထားတဲ့ အကျဉ်းထောင်တွေင ပြည့်ကျပ်နေပြီး ကျန်မာရေးနဲ့မညီညွတ်ဘူး။
လူတွေဟာ မကြာခဏ ဖျားနာပြီး သင့်တော်တဲ့ ဆေးကုသမှု မရရှိနိုင်ကြဘူး။
စစ် ပြောင်းရွှေ့ ရေး အာဏာပိုင်က စခန်းတွေ ဆက်လည်ပတ်ဖို့ အကျဉ်းသားတွေကို အားထားတယ်။
အများစုက စခန်းအဆောက်အအုံတွေမှာ အလုပ်လုပ်၊ ခပ်ညံ့ညံ့, စာသင်ခန်းတွေမှာ စာသင်ပေမဲ့၊
တခြားသူတွေကတော့ ကောက်ပဲသီးနှံတွေ စိုက်ပြီး တိရစ္ဆာန်တွေ မွေးကြတယ်။
ဂျပန်-အမေရိကန်တချို့က ပုန်ကန်ကာ အလုပ်သမား သပိတ်နဲ့ အဓိကရုဏ်းတွေကိုတောင် စီစဉ်ကြတယ်။
ဒါပေမဲ့ အကီရဲ့ မိဘတွေလိုပဲ အများအပြားက အောင့်ခံခဲ့ကြတယ်။
သူတို့ဟာ စခန်း အပြင်က ဘဝ ပုံစံတူတချို့ကို ပြန်လည်ဖန်တီးဖို့ မပြတ်ကြိုးစားခဲ့ပေမဲ့၊
သူတို့ရဲ့အခြေအနေမှန်က ရှောင်လွှဲမရခဲ့ဘူး။
ငယ်ရွယ်တဲ့အကျဉ်းသား အများအပြားလို၊ အာကီဟာ စခန်းကနေ ထွက်သွားဖို့ ပိုင်းဖြတ်ထားတယ်။
သူဟာ မီနီဒိုကာမှာ အထက်တန်း နောက်ဆုံးနှစ် ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး၊
လူမျိုးခွဲခြားမှု ဆန့်ကျင်ရေး ကွေကာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ အကူအညီနဲ့
ကန်ဆပ်ပြည်နယ်က Friends University မှာ ကျောင်းအပ်နိုင်ခဲ့တယ်။
ဒါပေမဲ့ အာကီရဲ့မိသားစုအတွက် ၁၉၄၄ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းမှ အခြေအနေတွေ စပြောင်းမှာပါ။
အမေရိကန်နိုင်ငံသားတွေကို စွဲချက်မဲ့
ဆက်ထိန်းသိမ်းထားတာက ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေနဲ့မညီဘူးလို့ ထူးခြားတဲ့ တရားရုံးချုပ်
အမှုက စီရင်ချက်ချခဲ့တယ်။
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဆောင်းဦးမှာ
စစ်ပြီးသွားပြီး စခန်းတွေ ပိတ်သွားတယ်။
ကျန်ရှိနေတဲ့ အကျဉ်သားတွေကို ၂၅ ဒေါ်လာနဲ့ စစ်မတိုင်မီ
လိပ်စာအတွက် ရထားလက်မှတ် တစ်စောင်သာပေးခဲ့ပေမဲ့၊
အများစုက အိမ်ပြန်ဖို့ အိမ် ဒါမဟုတ် အလုပ် မရှိတော့ဘူး။
အာကီတို့ မိသားစုက တိုက်ခန်းကို ဆက်ထိန်းထားနိုင်ခဲ့ပြီး၊
အာကီက ကောလိပ်ပြီးနောက်မှာ နောက်ဆုံး ဆီယက်တဲလ်ကို ပြန်လာခဲ့တယ်။
ဒါပေမဲ့ စစ်အလွန် ဘက်လိုက်မှုက အလုပ်ရှာဖို့ ခက်ခဲစေတယ်။
အကျဉ်းသားတွေဟာ သူတို့ကို အစားထိုးခဲ့တဲ့ အလုပ်သမားတွေနဲ့
အိမ်ငှားတွေဆီက ခွဲခြားဆက်ဆံမှုနဲ့ မကျေချမ်းမှုတွေကို ရင်ဆိုင်ရတယ်။
ကံကောင်းတာက လူမျိုးရေးခွဲခြား ဆက်ဆံမှုကို ဆန့်ကျင်တဲ့ တိုက်ပွဲမှာ
ဂျပန်-အမေရိကန်တွေချည်း မဟုတ်ခဲ့တာပါ။
အာကီဟာ ဆီယက်တဲလ်ရဲ့ ပထမဆုံး လူမျိုးစုံ အလုပ်သမား သမဂ္ဂတစ်ခုနဲ့ အလုပ်တွဲလုပ်ပြီး
လူမျိုးရေး တန်းတူညီမျှမှု ကွန်ဂရက်မှာ ပါဝင်ခဲ့တယ်။
သူက ဆရာမတစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နောက်ဆယ်စုနှစ်များစွာအတွင်း
ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ၊ လူမှုရေးအရ အသိရှိမှုကို ထောက်ခံအားပေးတာက
ထောင်ချီတဲ့ ကျောင်းသားတွေကို သက်ရောက်စေမှာပါ။
ဒါပေမဲ့ အကျဉ်းသားဟောင်းများစွာ၊အထူးသဖြင့် သက်ကြီး မျိုးဆက်တွေရဲ့ အဖွဲ့ဝင်တွေဟာ
စစ်ပြီးနောက် သူတို့ဘဝကို ပြန်မတည်ဆောက်နိုင်တော့ဘူး။
ဒီသမိုင်းဝင် တရားမမျှတမှုအတွက် အပြစ်ပြေဖို့ အမေရိကန်
ပြည်ထောင်စုကို တောင်းဆိုတဲ့ လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုကို အကျဉ်းသားတွေရဲ့ ကလေးတွေက စခဲ့တယ်။
၁၉၈၈ ခုနှစ်မှာ အမေရိကန် အစိုးရက စစ်ကာလ အကျဉ်းချခံရမှုအတွက် တရားဝင် တောင်းပန်တယ်။
လူမျိုးရေးခွဲခြားမှု၊စိတ်ချောက်ခြားမှုနဲ့ မအောင်မြင်တဲ့ နိုင်ငံရေးဦးဆောင်မှုတို့ရဲ့
ဆိုးရွားတဲ့ ရလဒ်ဆိုတာကို ဝန်ခံတာပါ။
ဒီတောင်းပန်မှုအပြီး သုံး နှစ်အကြာမှာ၊
အာကီ ကူရိုဆေးကို ကုလသမဂ္ဂ Seattle Chapter ကနေ
လူ့ အခွင့်အရေးဆု ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၊
နောက်ခံအားလုံးကလူတွေအတွက် သူ့ငြိမ်းချမ်း ရေး အမြင်နဲ့ လေးစားမှုကို ဂုဏ်ပြုတာပါ။