Một ngày lạnh giá tháng một năm 2005,
tôi đã thực hiện một trong những chuyến đi quan trọng nhất đời mình.
Tôi đang trên con đường ở phía bắc tiểu bang New York,
cố gắng tìm một nhà xưởng cũ.
Ngày hôm trước, tôi thu được một tờ rơi trong hòm thư
ghi: "Cần bán nhà máy sữa chua đầy đủ trang thiết bị."
Tôi đã ném thẳng vào thùng rác.
Và 20 phút sau, tôi nhặt nó lên và gọi số điện thoại đó.
Nhà xưởng này đã 85 năm tuổi
và đang đóng cửa.
Thế nên tôi quyết định đến xem sao.
Vào lúc ấy,
tôi không chắc tôi chuyến đi này hoặc đời tôi sẽ đi về đâu.
Tôi từng sở hữu một cửa hàng phô mai nhỏ
nhưng tôi thật sự ghét việc kinh doanh.
Nhưng những con đồi, con đường và mùi vị này đều rất quen thuộc.
Tôi lớn lên ở Thổ Nhĩ Kỳ trong một môi trường tương tự,
gần dãy núi Kurdish.
Nhà tôi làm phô mai và sữa chua;
tôi lớn lên cùng những câu chuyện của người chăn cừu.
Chúng tôi không có nhiều thứ,
nhưng chúng tôi có trăng và sao, thức ăn đơn giản, và có nhau.
Cuối cùng, tôi đến Mỹ.
Tôi còn không biết New York có nông trại.
Tôi đã đến được phía bắc tiểu bang, và chưa bao giờ rời đi.
Giờ thì tôi bị lạc.
Tôi đi qua con đường với biển báo "Ngõ cụt."
Không lâu sau đó,
nó đây rồi:
cái nhà máy ấy.
Cái mùi đập đó vào tôi trước tiên.
Nó như có một thùng sữa bị bỏ ngoài trời.
Những bức tường rất dày,
sơn thì bong tróc, vết nứt có ở khắp nơi.
Nhà máy này đã quá cũ, những người chủ nghĩ nó vô giá trị.
Tôi nghĩ họ đã từ bỏ một chữ số 0,
tôi không thể tin vào cái giá.
Ngay khi bước vào,
tôi dừng việc quan sát các thứ.
Tất cả những gì tôi có thể thấy là người.
Những 55 người ở đó.
Chỉ im lặng.
Công việc của họ là phá dỡ nhà máy
và đóng cửa nó vĩnh viễn.
Tôi gặp một chàng trai tên Rich,
một giám đốc sản xuất.
Anh đề nghị dẫn tôi đi một vòng,
Anh không nói nhiều,
nhưng quanh mỗi góc, anh lại chỉ ra vài câu chuyện.
Rich đã làm ở đây suốt 20 năm.
Trước anh, cha anh cũng từng làm sữa chua,
và trước đó nữa ông của anh đã sản xuất pho mát kem.
Bạn có thể nhận ra Rich cảm thấy tội lỗi
khi nhà máy này đang đóng cửa dưới sự chứng kiến của anh.
Và điều đánh động tôi mạnh nhất vào lúc đó là
đây không chỉ là một nhà máy cũ.
Đây là một cỗ máy thời gian.
Đây là nơi mọi người tạo dựng cuộc sống, họ rời đi để chiến đấu,
họ khoe khoang về những cú ghi điểm và những bản báo cáo.
Nhưng giờ, nó đang đóng cửa.
Và công ty không chỉ đang từ bỏ sữa chua,
công ty đang từ bỏ họ.
Như thể họ không đủ tốt.
Và tôi đã sốc với cách mọi người phản ứng.
Chẳng có nước mắt hay sự phẫn nộ.
Chỉ im lặng.
Bằng sự khoan dung, họ đóng cửa nhà máy.
Tôi đã rất tức giận
vì vị CEO ở tít đâu xa kia,
trong một tòa tháp hay đâu đó,
nhìn vào các bảng biểu
và đóng cửa nhà máy.
Các bảng biểu rất lười.
Chúng không cho bạn biết về con người, chúng không cho bạn biết về cộng đồng.
Nhưng rủi thay,
đây lại là cách nhiều quyết định kinh doanh được đưa ra ngày nay.
Sau những gì mình thấy, tôi chẳng thể như trước nữa.
Trên đường về nhà, tôi đã gọi Mario, luật sư của tôi.
Tôi gọi Mario, tôi nói: "Mario, tôi muốn mua nơi này."
Mario nói:
"Hamdi, một trong những công ty thực phẩm hàng đầu thế giới đang đóng của nơi này,
và họ đang rời bỏ việc kinh doanh sữa chua.
Anh là ai mà đòi khiến nó hoạt động?"
Tôi nói: "Anh nói đúng."
Nhưng ngày hôm sau, tôi lại gọi Mario,
và tôi nói: "Mario, thật sự, tôi thật sự muốn mua nơi này."
Anh bảo: "Hamdi, anh không có tiền.
(Cười)
Anh thậm chí còn nợ tôi sáu tháng lương."
(Cười)
Thật sự là vậy.
(Cười)
Nhưng tôi đã vay tiền, một món nợ khác.
Vào tháng 8/2005, tôi đã có chìa khóa của nhà máy.
Điều đầu tiên tôi làm là thuê lại bốn trong số 55 người ở đó.
Tôi có Maria, quản lý văn phòng.
Tôi có Frank, anh chàng nước thải.
Tôi có Mike, anh chàng bảo trì.
Và Rich, người dẫn tôi tham quan nhà xưởng, anh chàng sản xuất.
Và chúng tôi có cuộc hội nghị đầu tiên.
Mike nói: "Hamdi, chúng ta sẽ làm gì bây giờ?"
Họ nhìn tôi như thể tôi có câu trả lời ma thuật.
Thế là, tôi bảo: "Mike,
chúng ta sẽ đi tới cửa hàng Ace Hardware,
và chúng ta sẽ mua ít sơn.
Và chúng ta sẽ sơn lại bức tường bên ngoài."
Mike chẳng hề bị ấn tượng.
Anh nhìn tôi.
Và nói: "Hamdi, được thôi, chúng ta sẽ làm thế,
nhưng hãy nói với tôi anh có nhiều ý tưởng hơn thế."
(Cười)
Tôi nói: "Có chứ.
Chúng ta sẽ sơn các bức tường màu trắng."
(Cười)
Thề có Chúa, đó là tất cả những gì tôi có trong đầu.
(Cười)
Nhưng mùa hè đó chúng tôi đã sơn các bức tường.
Đôi khi tôi tự hỏi
họ sẽ nói gì nếu tôi bảo họ:
"Thấy những bức tường ta đang sơn không?
Trong vòng hai năm,
ở đây chúng ta sẽ làm ra một loại sữa chua
không người Mỹ nào từng thấy, từng nếm trước đó.
Nó sẽ rất ngon, rất tự nhiên.
Và chúng ta sẽ gọi nó là 'Chobani' -- nghĩa là 'người chăn cừu' trong tiếng Thổ.
Và nếu tôi nói:
"Chúng ta sẽ thuê lại tất cả 55 nhân viên,
hoặc phần lớn họ.
Và sau đó 100, và rồi 100
và rồi 1000 người nữa."
Nhưng nếu tôi bảo họ: "Mọi người có thấy thị trấn đằng kia?
Mỗi người chúng ta thuê, sẽ tạo ra thêm 10 việc làm địa phương.
Thị trấn sẽ vực dậy, các xe tải sẽ đầy khắp các con đường.
Và khoản tiền đầu tiên kiếm được,
chúng ta sẽ xây một trong những sân vận động bóng chày Little League tốt nhất
cho con em chúng ta.
Và năm năm tiếp nữa,
chúng ta sẽ là nhãn hiệu sữa chua Hi Lạp hàng đầu cả nước.
Liệu họ sẽ tin tôi không?
Dĩ nhiên là không.
Nhưng đó chính xác là những gì đã xảy ra.
(Vỗ tay)
Trong lúc sơn những bức tường,
chúng tôi tìm hiểu lẫn nhau.
Chúng tôi tin tưởng nhau.
Và chúng tôi cùng nhau tìm ra giải pháp.
Năm năm, tôi và tất cả các cộng sự, chúng tôi chưa từng rời nhà máy.
Chúng tôi làm ngày và đêm, suốt các kì nghỉ,
để khôi phục nhà xưởng ấy.
Với tôi điều tuyệt nhất ở Chobani là:
ngay chính những con người đã bị từ bỏ
là những người đã xây lại nó tốt hơn trước cả 100 lần.
Và tất cả họ ngày nay đều có cổ phần trong công ty.
(Vỗ tay)
Và suốt khoảng thời gian này, tôi vẫn tự hỏi --
bạn thấy đấy, tôi không phải thương nhân, tôi không có truyền thống đó --
tôi chỉ không ngừng tự hỏi: Tất cả những chuyện này là sao?
Các tập đoàn lớn ở Mỹ nói đó là lợi nhuận.
Các doanh nghiệp chủ đạo nói đó là tiền.
Cẩm nang CEO nói đó là cổ đông.
Và quá nhiều thứ bị hi sinh vì nó -- các nhà máy, các cộng đồng, công việc.
Nhưng không phải các CEO.
CEO có các nhân viên chịu thay họ.
Dù vậy, lương của các CEO vẫn luôn đi lên, lên và lên.
Và quá nhiều người bị bỏ lại phía sau.
Tôi ở đây để nói rằng:
hết rồi.
Điều đó là không đúng, chưa bao giờ đúng.
Đã đến lúc để thừa nhận
rằng cái cẩm nang hướng dẫn các doanh nghiệp và CEO suốt 40 năm qua
đã sai lầm.
(Vỗ tay)
Nó cho bạn biết tất cả mọi thứ về kinh doanh
trừ cách trở thành một nhà lãnh đạo đáng kính.
Chúng ta cần một cuốn cẩm nang mới.
Chúng ta cần một cuốn cẩm nang một lần nữa nhìn nhận con người.
Xem con người cao hơn và vượt xa hơn lợi nhuận.
Trong phim, họ có một tên gọi cho những người chọn con đường khác biệt
để làm những điều đúng.
Họ gọi đó là "phản anh hùng."
Tôi nghĩ chúng ta cần ý tưởng tương tự trong kinh doanh.
Chúng ta cần phản CEO, và chúng ta cần một cẩm nang phản CEO.
Vậy hãy để tôi kể các bạn nghe về những gì cuốn cẩm nang này sẽ viết.
Một cẩm nang phản CEO sẽ viết về lòng biết ơn.
Các cuốn sách kinh doanh ngày nay nói:
doanh nghiệp tồn tại để tối đa hóa lợi nhuận cho các cổ đông.
Tôi nghĩ đó là ý tưởng ngu ngốc nhất mà tôi từng nghe.
(Cười)
Trong thực tế, doanh nghiệp cần chăm sóc nhân viên của họ trước tiên.
(Vỗ tay)
Bạn biết không, vài năm trước,
khi chúng tôi tuyên bố sẽ trao cổ phiếu cho tất cả 2,000 nhân viên của mình,
người thì nói đó là PR, người thì nói đó là một món quà.
Tôi nói nó không phải một món quà.
Tôi đã dõi theo, đã là một phần trong đó.
Họ đã giành được nó bằng tài năng và sự chăm chỉ của mình,
và tôi không thấy gì khác hơn.
Lối kinh doanh mới --
chính nhân viên của bạn là điều bạn quan tâm hàng đầu.
Không phải lợi nhuận.
Một cẩm nang phản CEO sẽ viết về cộng đồng.
Ngày nay, các doanh nghiệp đang có tất cả lại đòi hỏi cộng đồng:
"Các người có thể cho tôi những loại ưu đãi và miễn giảm thuế nào?
Thực tế thì các doanh nghiệp nên đến với những cộng đồng nghèo khó
và hỏi: "Tôi có thể giúp gì cho bạn?"
(Vỗ tay)
Khi chúng tôi muốn xây nhà xưởng sản xuất sữa chua thứ hai,
Idaho là nơi không người biết đến.
Nó quá heo hút và hẻo lánh, chẳng có mấy ưu đãi.
Vậy nên tôi đã đến đó.
Tôi gặp người dân địa phương, gặp những người nông dân.
Chúng tôi bắt tay, cùng chia sẻ bữa ăn.
Tôi nói: "Tôi muốn xây nó ngay đây."
Tôi không cần các nghiên cứu tài chính.
Và kết quả --
cộng đồng này đang trở nên phồn thịnh.
Mỗi năm lại có một trường học mới mở.
Các công ty thực phẩm mới xuất hiện mỗi năm.
Và họ bảo tôi:
"Anh sẽ chả tìm được công nhân lành nghề nào ở đây."
Tôi nói: "Không sao, chúng tôi sẽ dạy họ."
Chúng tôi hợp tác với trường cao đẳng cộng đồng địa phương,
và trong lúc xây dựng nhà xưởng,
chúng tôi đã đào tạo hàng trăm ngàn công nhân sản xuất tiên tiến.
Ngày nay, xí nghiệp chúng tôi là một trong các xưởng sữa chua lớn nhất thế giới.
(Vỗ tay)
Lối kinh doanh mới --
các cộng đồng.
Đi tìm các cộng đồng nơi bạn có thể là một phần của họ.
Xin phép.
Và cùng họ, mở những bức tường và cùng nhau thành công.
Cẩm nang phản CEO nói về nghĩa vụ.
Các cẩm nang hiện nay nói, doanh nghiệp nên tránh dính đến chính trị.
Thực tế thì
doanh nghiệp, là công dân, phải góp một vai trò trong đó.
Khi chúng tôi đang phát triển tại New York và đang tìm kiếm nhiều nhân lực hơn,
tôi nhớ rằng ở Utica, cách một giờ xe,
có những người tị nạn từ Đông Nam Á và châu Phi,
đang tìm kiếm một nơi làm việc.
"Họ không nói tiếng Anh," ai đó bảo tôi.
Tôi nói: "Tôi cũng không rành. Hãy tìm vài phiên dịch viên."
(Cười)
"Họ không có phương tiện di chuyển."
Tôi nói: "Hãy tìm vài chiếc xe buýt, có khó gì đâu."
Hiện nay,
tại một trong những vùng hẻo lánh nhất ở Mỹ,
30% lực lượng lao động của Chobani là dân nhập cư và tị nạn.
(Vỗ tay) (Chúc mừng)
Và nó khiến chúng ta tốt hơn.
Lối kinh doanh mới --
doanh nghiệp, chứ không phải chính phủ, có vị thế tốt nhất để tạo ra thay đổi
trong thế giới ngày nay:
trong bạo lực vũ trang, trong biến đổi khí hậu
trong bất bình đẳng thu nhập, trong vấn đề chủng tộc, tị nạn.
Doanh nghiệp phải đóng một vai trò.
(Vỗ tay)
Và cuối cùng, một cuốn cẩm nang phản CEO sẽ viết về trách nhiệm.
Các cẩm nang ngày nay nói, CEO báo cáo trước hội đồng quản trị.
Tôi nghĩ, CEO nên báo cáo với người tiêu dùng.
Trong vài năm đầu tại Chobani,
số điện thoại miễn phí trên cốc là số điện thoại riêng của tôi.
(Cười)
Khi ai đó gọi và viết, chính tôi là người trả lời.
Đôi khi tôi thực hiện một vài thay đổi dựa trên những gì mình nghe,
vì khách hàng là thượng đế.
Đó là lý do kinh doanh tồn tại.
Bạn, mỗi người trong các bạn nắm giữ sức mạnh tạo ra những thay đổi hôm nay.
Nếu các bạn không thích thương hiệu, công ty này,
hay cách họ đang kinh doanh,
bạn có thể thẳng tay vứt vào thùng rác.
Và nếu bạn thấy họ đang làm đúng,
bạn có thể khen thưởng họ.
Suy cho cùng, tất cả những điều này đều là trách nhiệm của chúng ta.
Lối kinh doanh mới --
người tiêu dùng mới là người chúng ta cần báo cáo,
Bạn thấy đấy,
nếu bạn đối xử tốt với mọi người,
nếu bạn đối xử tốt với cộng đồng,
nếu bạn đối tốt với sản phẩm của mình,
bạn sẽ có nhiều lợi nhuận hơn,
bạn sẽ giàu sáng kiến hơn,
bạn sẽ có nhiều nhân lực nhiệt huyết hơn
và một cộng đồng ủng hộ mình.
Và đó là tất cả những gì cuốn cẩm nang phản CEO nói về.
Kho báu tôi tìm thấy trong nhà máy chính là
giá trị của lao động,
sức mạnh của chí khí,
nhiệt huyết của con người,
là điều chúng ta cần mở rộng khắp thế giới.
Các anh chị em thân mến,
khắp thế giới này có những người và những nơi
đã bị ra rìa, bị bỏ lại đằng sau.
Nhưng ý chí họ vẫn mạnh mẽ.
Họ chỉ cần thêm một cơ hội,
họ cần một người có thể cho họ một cơ hội nữa,
không phải chỉ để xây lại, mà để khiến nó trở nên tốt hơn trước.
Và đây là sự khác biệt giữa lãi đầu tư
và thiện báo.
Đây là sự khác biệt giữa lợi nhuận
và sự giàu có thật sự.
Và nếu việc này có thể xảy ra
tại một thị trấn nhỏ ở phía bắc New York và Idaho,
nó có thể xảy ra tại mọi thành thị và làng quê trên khắp thế giới.
Đây không phải là lúc để xây những bức tường,
đây là để bắt đầu tô vẽ những bức tường.
Tôi sẽ để các bạn tự do phối màu.
Xin cảm ơn rất nhiều.
(Vỗ tay)