မတ်လ ၃ရက်နေ့ ၁၉၁၃မှာ
ဆန္ဒပြသူတွေကအဖြူရောင်ဝတ်စုံနဲ့ အမျိုးသမီးကြောင့် ထွက်ခွာလာကြပါတယ်။
လွင့်မျောနေတဲ့ဝတ်ရုံရှည်ကို ဝတ်ထားပြီး မြင်းဖြူပေါ်မှာခွထိုင်နေခဲ့တဲ့၊
တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ Inez Milholland ကို သတိမထားမိဖို့ရာ ခဲယဉ်းပါတယ်။
သူမက ပထမဆုံး တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာ အမျိုးသမီးမဲပေးခွင့်အတွက်
လူထုဆန္ဒပြမှုဖြစ်တဲ့ အမျိုးသမီးမဲပေးရေး ချီတက်ပွဲကိုဦးဆောင်စီးနင်းခဲ့တယ်။
လအတန်ကြာ မဟာဗျူဟာရေးဆွဲခြင်းနဲ့ အငြင်းပွားမှုတွေပြီးတဲ့ နောက်မှာ
အမျိုးသမီးထောင်ပေါင်းများစွာဟာ ဝါရှင်တန်ဒီစီမှာစု‌ဝေးခဲ့ကြတယ်။
ဒီနေရာမှာ သူတို့ကို မဲပေးပိုင်ခွင့်ပေးတဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံပြင်ဆင်ရေးအတွက် တောင်းဆိုကြတယ်။
၁၉၁၃ မှာ အမျိုးသမီးအရေးလှုပ်ရှားသူတွေက ဆယ်စုနှစ်များစွာ စည်းရုံးခဲ့ကြပြီးပြီ။
မဲပေးခွင့်မရတဲ့အတွက်
သူတို့နဲ့ တခြားသူတွေရဲ့ဘဝကို သက်ရောက်တဲ့ ဥပဒေတွေချမှတ်ရာမှာ ပြောဆိုခွင့်မရှိဘူး။
သို့သော် နိုင်ငံရေးတန်းတူညီမျှအတွက် ပိုမို ကျယ်ပြန့်တဲ့ထောက်ခံမှုရဖို့ ရုန်းကန်ကြတယ်။
Utah နဲ့ Idaho အမျိုးသမီးတွေကို မဲပေးခွင့်ပေးတဲ့ ၁၈၉၆မှ စပြီး
သူတို့ ကြီးကြီးမားမား အောင်ပွဲတွေ မရခဲ့ပါဘူး။
ဒါက အမျိုးသမီးမဲပေးခွင့်ပေးတဲ့ ပြည်နယ်စုစုပေါင်းအရေအတွက်ကို
၄ ခုအထိ ဖြစ်လာစေခဲ့တယ်။
မီဒီယာပါးနပ်တဲ့ အဲလစ်ပေါလ် ဆိုတဲ့ လူသစ်ရောက်လာခဲ့ပါတယ်။
သူမအတွက် ၁၉၉၀ အစောပိုင်းက အစာငတ်ခံ ဆန္ဒပြပြီး၊ အကျဉ်းချခံခဲ့တဲ့
ဗြိတိသျှမဲပေးခွင့်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ အမျိုးသမီးတွေဟာ ခွန်အားတစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့တယ်။
ပေါလ်က ကုန်ကျစရိတ်များတဲ့ ပြည်နယ်အလိုက်စည်းရုံးမှုတွေ လုပ်မယ့်အစား၊
နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းအမျိုးသမီးတွေမဲပေးခွင့် ကိုကာကွယ်ပေးမယ့်
ဖွဲ့စည်းပုံပြင်ဆင်ရေးရဲ့ ရေရှည် အကျိုးသက်ရောက်မှုအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့တယ်။
ပေါလ်က အမေရိကန်အမျိုးသမီးမဲပေးခွင့် အသင်းရဲ့အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်အနေနဲ့
ထောက်ခံမှုနဲ့လှုပ်ရှားမှုကိုသစ်လွင်စေဖို့ ဆန္ဒပြပွဲကြီးတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့ပါတယ်။
ဝါရှင်တန်အစိုးရက သူမအစီအစဉ်ကို အစပိုင်းမှာပယ်ချခဲ့ပြီးမှ
ချီတက်ပွဲကို လမ်းသွယ်တွေဘက် နေရာချဖို့ကြိုးစားတယ်။
ဒါပေမဲ့ Paul က အဲဒီဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ပယ်ချပြီး
ချီတက်ပွဲကို Woodrow Wilson သမ္မတ ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပွဲမတိုင်မီတစ်ရက်မှာ
လုပ်ဖို့အတည်ပြုခဲ့တယ်။
ဒါက မီဒီယာဖော်ပြမှုမြင့်စေပြီး
မြို့က လူတွေရဲ့ အာရုံကိုဖမ်းဆုပ်နိုင်လိမ့်မယ်။
ဒါပေမဲ့ ချီတက်ပွဲကို စီစဉ်ရာမှာ
လူမျိုးရေးခွဲခြားတဲ့သူတွေအပါအဝင် နောက်ခံအမျိုးမျိုးက လူဖြူအမျိုးသမီးတွေကို
ဆွဲဆောင်ဖို့ Paul က အဓိကထားတယ်။
သူမက အာဖရိကန်အမေရိကန် လှုပ်ရှားသူတွေ၊
အဖွဲ့အစည်းတွေကို မပါခိုင်းဘဲ ပါခဲ့ရင်လည်း
အနောက်ကနေ ချီတက်သင့်တယ်လို့ပြောခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ လူမည်းအမျိုးသမီးတွေ ပုံဖော်ခဲ့တဲ့ အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုမှာ
သူတို့မှိန်မသွားပါဘူး။
ချီတက်ပွဲရက်မှာ
ထူးချွန်စုံစမ်းရေးသတင်းထောက်၊
သေဒဏ်ဆန့်ကျင်ရေးထောက်ခံသူဖြစ်တဲ့ Ida B. Wells-Barnettက
အနောက်မှာနေဖို့ ငြင်းပြီး IIIinois အောင်လံအောက်မှာ ဂုဏ်ယူစွာ ချီတက်ခဲ့တယ်။
NAACP ပူးတွဲတည်ထောင်သူ Mary Church Terrell က
Howard တက္ကသိုလ်ကျောင်းသူတွေ တည်ထောင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်တဲ့
Delta Sigma Theta Sorority ရဲ့ တည်ထောင်သူ ၂၂ယောက်နဲ့အတူ ချီတက်ခဲ့တယ်။
ဒီလိုနည်းတွေနဲ့ များစွာသော
လူမည်းအမျိုးသမီးတွေဟာ လူဖြူအမျိုးသမီးတွေရဲ့ ရန်လိုမှုတွေ၊
နိုင်ငံရေး၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ
အန္တရာယ်ကြီးတွေကြားကနေ အားသွန်ကြိုးစားခဲ့တယ်။
ချီတက်တဲ့နေ့မှာ
မဲပေးခွင့်တောင်းဆိုသူတွေ စုပြီး အားကောင်းတဲ့ပြပွဲတစ်ခု ဖန်တီးတယ်။
တစ်ဟုန်ထိုးတိုးလာတဲ့ လှည့်လည်ခြင်းတွေမှာ နိုင်ငံတကာက မဲပေးခွင့်တောင်းဆိုသူတွေ၊
အနုပညာရှင်တွေ၊ ဖျော်ဖြေရေးသမားတွေ၊ လုပ်ငန်းရှင်တွေ ပါလာတယ်။
ကြီးမားတဲ့လွတ်လပ်‌ရေးခေါင်းလောင်းနဲ့၊ မဲပေးခွင့်ရှိတဲ့နိုင်ငံတွေရဲ့
မြေပုံတွေနဲ့အလှဆင်ယာဉ်တွေကရွှေရောင် ရထားလုံးပုံစံနဲ့ရောက်လာကြတယ်။
ဘဏ္ဍာရေးဌာနရဲ့လှေကားထစ်တွေပေါ်မှာတော့
သဘင်သည်တွေက သမိုင်းဝင် အမျိုးသမီးအောင်မြင် မှုတွေကို သံစုံတီးဝိုင်းနဲ့ တင်ဆက်တယ်။
လူတစ်အုပ်က လမ်းကို ပိတ်ထားပြီး၊ အမျိုးသမီးတွေကို ပုတ်ခတ်တာ၊
တံတွေးထွေးတာ၊ ဆေးပြင်းလိပ်တွေ လွှင့်ပစ်တာတွေ၊
ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးလွန်တာတွေကြားက ချီတက်သူတွေကဆက်သွားကြတယ်။
ရဲတပ်ဖွဲ့က ဝင်မစွက်ဖက်ခဲ့ဘဲ
အဆုံးမှာတော့ အမျိုးသမီးအယောက် ၁၀၀ကျော်ကို ဆေးရုံတင်လိုက်ရတာပါပဲ။
သူတို့ကို အခုလိုဆက်ဆံခဲ့တာတွေကို နိုင်ငံတစ်ဝှမ်း ဖော်ပြခဲ့လို့
ချီတက်မှုကို ပြည်သူတွေ ပိုသိလာပြီး
မဲပေးခွင့်တောင်းဆိုသူတွေအပေါ် စာနာစိတ် ပိုကြီးလာတယ်။
နိုင်ငံ့သတင်းစာတွေက ရဲတွေကို အပြင်းအထန်ဝေဖန်ပြီး
ကွန်ဂရက်ကြားနာပွဲတွေမှာ ချီတက်ပွဲတုန်းက သူတို့ လုပ်ရပ်တွေကို စစ်ဆေးတယ်။
“ဝါရှင်တန် အရှက်ကွဲပြီး တန်းတူ‌ မဲပေးပိုင်ခွင့်ကအောင်ပွဲခံခဲ့တယ်” လို့
ဆန္ဒပြမှုအပြီး “အမျိုးသမီးများဂျာနယ်” က ကြေညာခဲ့တယ်။
ဒီလိုနည်းနဲ့
ချီတက်မှုက နောက်နှစ်တွေမှာလည်း ဆက်ရှိမယ့် အမျိုးသမီးမဲပေးခွင့်
ထောက်ခံမှုကို စတင်ပေးခဲ့တယ်။
မဲပေးခွင့်တောင်းဆိုသူတွေက လွှတ်တော်အမတ် တွေကို ဖိအားပေးတယ်၊ စုရုံးတယ်၊
အိမ်ဖြူတော်ဆီ လက်မှတ်ထိုးပြီး တင်ပြကြတယ်။
မြင်းဖြူပေါ်က Inez Milholland ဆိုတဲ့ အမျိုးသမီးဟာဆိုရင်
နာတာရှည်ကျန်းမာရေးဝေဒနာတွေခံစားနေရပေမဲ့
US တစ်ဝှမ်း အဆက်မပြတ် စည်းရုံးခဲ့တယ်။
သူမရဲ့အားထုတ်မှုတွေ အသီးအပွင့် ဖြစ်လာတာ မြင်ခွင့်မရခဲ့ပါဘူး။
၁၉၁၆မှာ
မဲပေးခွင့်မိန့်ခွန်းပြောနေတုန်း လဲကျသွားခဲ့ပြီး မကြာမီ သေဆုံးသွားခဲ့ပါတယ်။
နာမည်ကြီးသတင်းတွေအရ
သူမနောက်ဆုံးစကားတွေက
“သမ္မတကြီး၊ အမျိုးသမီးတွေက လွတ်လပ်မှုကို ရဖို့ ဘယ်လောက်စောင့်ရမှာလဲ” ဖြစ်ပါတယ်။
အပြည့်အဝမဲပေးခြင်းက ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာခဲ့ပေမဲ့
၁၉၂၀ မှာတော့ ကွန်ဂရက်က ၁၉ကြိမ်မြောက် ပြင်ဆင်ချက်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး၊
နောက်ဆုံးမှာတော့ အမျိုးသမီးတွေကို မဲပေးခွင့် အပ်နှင်းခဲ့ပါတယ်။