Aleksy I Komnen,
cesarz bizantyjski,
poprowadził armię do bitwy
z hordami scytyjskimi.
Miał ze sobą na szczęście
jedną z najświętszych relikwii
w chrześcijaństwie:
welon należący
do Maryi Dziewicy.
Niestety to nie pomogło.
Nie tylko jego armia została pokonana,
ale w trakcie odwrotu
cesarz został dźgnięty w pośladek.
Sytuację pogorszył silny wiatr,
przez co trudno było nieść relikwię,
więc podczas ucieczki
Aleksy ukrył go w krzakach.
Ale nawet wycofując się,
zabił kilku Scytów
i uratował kilku towarzyszy broni.
Przynajmniej tak córka Aleksego
Anna opisuje tę historię
w swoich zapiskach 60 lat później.
Ostatnią dekadę długiego życia
spędziła na pisaniu "Aleksjady",
500-stronicowej historii panowania jej ojca.
Napisana greką książka była wzorowana
na starożytnych greckich eposach
i dziełach historycznych.
Ale Anna miała trudniejsze zadanie
niż inni autorzy.
Jako księżniczka
pisząca o własnej rodzinie
musiała pogodzić lojalność wobec krewnych
z obowiązkiem
dokładnego przedstawiania wydarzeń,
jak opis krępującego
dźgnięcia Aleksego w pupę.
Lata nauki i udziału
w rządach ojca
przygotowały Annę do tego zadania.
Anna urodziła się w 1083 roku,
wkrótce po przejęciu przez jej ojca władzy
nad Bizancjum
w następstwie brutalnych wojen domowych
i buntów.
Kiedy Aleksy wstępował na tron,
Imperium było w stanie rozkładu
i ze wszystkich stron otaczali je wrogowie,
Turkowie seldżuccy na wschodzie,
Normanowie na zachodzie
i scytyjscy najeźdźcy na północy.
W czasach dzieciństwa
i młodości Anny
Aleksy prowadził ciągłe kampanie wojskowe,
żeby zabezpieczyć granice Imperium.
Zawarł nawet trudny sojusz
z krzyżowcami.
Tymczasem w Konstantynopolu
Anna stoczyła własną bitwę.
Miała się uczyć przedmiotów
uważanych za odpowiednie
dla bizantyjskiej księżniczki,
jak etykieta dworska i Biblia,
ale wolała klasyczną mitologię
i filozofię.
Żeby zrozumieć źródła,
uczyła się czytać i mówić w starożytnej grece
potajemnie nocą.
W końcu rodzice zrozumieli
powagę jej zainteresowań
i zapewnili jej nauczycieli.
Anna uczyła się też
literatury klasycznej, retoryki,
historii, filozofii, matematyki,
astronomii i medycyny.
Jeden uczony nawet narzekał,
że jej ciągłe prośby
o więcej informacji o Arystotelesie
nadwerężają mu wzrok.
W wieku 15 lat
Anna poślubiła Nicefora Bryenniosa,
co miało złagodzić dawne konflikty
między rodami
i wzmocnić panowanie Aleksego.
Na szczęście Anna i Nicefor
mieli wiele wspólnych zainteresowań intelektualnych,
gościli wybitnych naukowców
i prowadzili z nimi dyskusje.
Tymczasem wyprawy wojskowe Aleksego
zaczęły przynosić korzyści,
przywracając Imperium
wiele utraconych terytoriów.
Kiedy jej ojciec się zestarzał,
Anna z mężem pomagali jej rodzicom
w oficjalnych obowiązkach.
W tym czasie
Anna podobno opowiadała się
za sprawiedliwym traktowaniem ludzi
w sporach z rządem.
Po śmierci Aleksego
na tron wstąpił brat Anny - Jan,
a ona sama wróciła
do filozofii i nauki.
Jej mąż napisał historię,
w której twierdził, że jego dziadek
byłby lepszym cesarzem
niż Aleksy,
ale Anna z tym się nie zgadzała.
Zaczęła pracować nad "Aleksjadą",
w której przedstawiła zalety
swego ojca jako cesarza.
Obejmująca przełom
XI i XII wieku historii Bizancjum
"Aleksjada" przedstawia
burzliwe wydarzenia panowania Aleksego
i osobiste reakcje Anny na te wydarzenia,
jak płacz na myśl
o śmierci rodziców i męża.
Być może emocjonalne fragmenty miały pomóc
w zaakceptowaniu dzieła Anny
przez społeczeństwo uznające,
że kobiety nie powinny
pisać o bitwach i imperiach.
Chociaż lojalność Anny wobec ojca
jest widoczna w pozytywnej relacji jego panowania,
książka zawiera także krytykę
i osobiste opinie o wydarzeniach.
Przez setki lat od śmierci Anny
"Aleksjada" była ciągle kopiowana
i pozostaje bezcenną
relacją naocznego świadka
panowania Aleksego.
Dzięki historycznemu dziełu
Anna Komnena zapewniła sobie
własne miejsce w historii.