ئەلێکسێۆس کۆمنینۆس،
ئیمپراتۆری بێزنتیین،
ڕابەری سوپایەکەی کرد تا ڕووبەروی تەتارەکانی سیسیان بێتەوە
لە جەنگا.
بۆ هێنانی بەختێکی باش،
پیرۆزترین شوێنەواری هەڵگرتبوو
لە جیهانی مەسیحیەت:
ئەویش تاراکەیە کە
بۆ مەریەمی پاکیزە دەگەڕایەوە.
بەداخەوە، تارایەکە یارمەتی دەرنەبوو.
نەک تەنها هەر سوپایەکە شکستی هێنا،
بەڵکو لەکاتی هەڵاتن.
ئیمپراتۆر خەنجەرێک بەر سمتی کەوت.
بارودۆخەکە بەرەو خراپتر دەڕۆشت، بایە بەهێزەکە
هەڵگرتنی تارایەکەی زەحمەت کرد،
بۆیە ئیمپراتۆر لەناو هەندێک دارجکە شاردیەوە
لەکاتی هەڵاتن.
بەڵام تەنانەت لەکاتی هەڵاتنیشی،
توانی چەند سیسیانێک بکوژێت
و چەند هاوڕێیەک ڕزگاربکات.
بەلایەنی کەمەوە، بەم شێوەیە کچەکەی ئەلێکسێۆس
ئانا چێرۆکەکە دەگێڕێتەوە.
نزیکەی ٦٠ ساڵ دواتر ئەمەی نوسیووە.
کۆتای دەیەی لە تەمەنە درێژەکەی بەسەر برد
تا مێژووەکی ٥٠٠ لاپەڕەی بنووسێت
دەربارەی فەرمانڕەوای باوکی بەناونیشانی ئەلێکسیاد.
بە یۆنانی نووسراوە، پەرتووکەکە نموونەیی بوو
دوای داستانە یۆنانیە کۆنەکان
و دەقە مێژوییەکان.
بەڵام ئانا جیاوازبوو، ئاڵۆز بوو
لەچاو نوسەرەکانی تر لەم داب ونەریتانەش:
وەکو شازادە خاتوون
لەبارەی خانەوادەکەی دەنووسێت،
ئەو پێویستە دڵسۆزی و گوێڕایەڵی
بۆ پادشا وەبیربهێنێتەوە
تاوەکو بەبێ هەڵە وێنای ڕووداوەکان بکات،
گرفتەکانی ڕابەرایەتی کردن وەکو
خەنجەر لە سمت دانە شەرمەزاکەرەکەی ئەلێکسێۆس.
ئانا لە ماوەی ژیانی خوێندویەتی و بەشداری
لە حکومەتەکەی باوکی کردوە
ئەمانەش وایکرد ئانا ئامادەبێت بۆ ئەم پڕۆژەیە.
ئانا لە ساڵێ ١٠٨٣ لە دایکبووە
کەمێک دواتر باوکی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی
کۆنترۆڵکرد
ئەو دەیەیە پڕبوو لە شەڕی ناوخۆ
و یاخیبوون.
ئیمپراتۆر لە پوکانەوە بوو
کاتێک ئەو هاتە سەر دەسەڵات،
و لە هەموو لایەکەوە هەڕەشە لە ڕۆم دەکرا:
سەلجوقیە تورکەکان لە ڕۆژهەڵاتەوە،
باکوریەکان لە ڕۆژئاواوە،
هێرشکەرەکانی سیسیان لە باکورەوە.
لەماوەی تەمەنی منداڵی ئانا
و تەمەنی هەرزەگاری،
ئەلێکسێۆس دژ بە سوپای هێرشکەر جەنگاوە
تا هیڵەکانی پێشەوەی ئیمپراتۆریەتیەکەی بپارێزێت،
تەنانەت هاوپەیمانی گرانیشی ئەنجامداوە
لەگەڵ خاچ پەرستەکان.
لەهەمان کادا لە قوستەنتنیە
ئاناش لە جەنگەکەیدا جەنگاوە.
ئەو دەبوایە بابەتەکان بخوێنێت
تا ببێتە کەسێکی گونجاو
بۆ شازادە خاتوونی بێزنتینیەکان،
وەک خوێندنی بابەتی ڕەفتار و کتێبی پیرۆز،
بەڵام ئانا داستانی کلاسیکی و
فەلسەفەی لاپەسندبوو.
بۆ دەستکەوتنی ئەم مادانەش، ئەو پێویستبوو فێری
خوێندنەوە و قسەکردن بێت بە یۆنانی کۆن،
هەربۆیە شەو بە نهێنی دەیخوێنت.
لەکۆتاییەکەی دایک و باوکی بۆیاندەرکەوت
ئەو چەندە جدییە،
و مامۆستای تایبەتیان بۆ پەیداکرد،
ئانا برەویدا بە خوێندنی
ئەدەبی کلاسیک و ڕەوانبێژی،
مێژوو، فەلسەفە، بیرکاری،
گەردوونناسی و تەندروستی دا.
تەنانەت یەک لە زاناکان گلەی دەکرد
کەوا داواکارییە نەگۆڕەکانی
بۆ ڕوونکردنەو زیاتری شیکردنەوەکانی ئەرستۆ
کەوا بە پێش چاوەکانی دەهاتن و دەڕۆشتن.
لەتەمەنی ١٥ ساڵی دا،
ئانا لەگەڵ نیکیفۆرۆس برینیۆس ھاوسەرگیری کرد
تاوەکو کێشە و دژایەتی
نێوان ئەم دوو بنەماڵەیە دامرکێتەوە
و فەرامانڕاواییەکەی ئەلێکسێۆس بەهێزتربێت.
خۆشبەختانە، هاوسەرگیرییەکەی ئانا و نیکیفۆرۆس
بە ئاڵوگۆڕکردنی کۆمەڵیک بابەتی سەرنجڕاکێشی زیرەکانە گەیشت،
وەکو میوانداریکردن و گفتوگۆکردن
و ڕێبەرایەتی کردنی زانایانی ئەم سەردەمە.
لە ھەمان کاتدا، سوپایەکەی ئەلێکسێۆس لە ئامادەباشیبوو
دەستیان کرد،
بە دەست بەسەر داگرتنەوەی
زۆربەی هەرێمەکانی پێشووی ئیمپراتۆر.
کاتێک باوکی بەساڵداچوو،
ئانای و هاوسەرەکەی یارمەتی دایک و باوکی ئانایان دەدا
لەکارووباری ئیمپراتۆریەت.
لەماوەی ئەوکاتە،
ئانا داواکاری و ڕاپۆرتی خەڵک وەردەگرت
تەنها بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی
خەڵک لەگەڵ حکومەت.
دوای مردنی ئەلێکسێۆس،
جۆن برای ئانا تەختی پادشاییەتی وەرگرت.
و ئانا گەڕایەوە
بۆ فەلسەفە و مەعریفە.
هاوسەرەکەی مێژوویەکی نووسیبۆوە
مناقەشەی ئەوەی دەکرد کەوا باپیری
ئیمپراتۆرێکی باشتربوو
لە ئەلێکسێۆس.
بەڵام ئانا هاوڕانەبوو.
دەستی کرد بە کارکردن لەسەر ئەلێکسیاد،
کەوا دیکۆمێنتێکی بۆ باوکی دروستکرد
وەکو ئیمپراتۆرێکی چاکەکار.
لەکۆتاییەکانی سەدەی ١١ و سەرەتاکانی سەدەی
١٢ی مێژووی بێزنتینی،
ئەلێکسیاد
ڕووداوە ناخۆشەکانی فەرامانڕەوای ئەلێکسێۆس دەگێڕێتەوە،
و تەنانەت کاردانەوەی ئاناش بۆ ئەم ڕووداوانە،
خەمبارکەرە بوو، خەمبارکەربوو
هەروەکو مردنی دایک و باوکی و هاوژینەکەی.
ئەو لەوانەیە ئەم هەستانەی بەکارهێنابێت
تا بە هیوای ئەوەی وابکات نووسینەکە
زیاتر بۆ کۆمەڵگا بژێت.
کەوا ژنە باوڕدارەکان پێویست نەکات
سەبارەت بە جەنگ و ئیمپراتۆریەتەکان بنووسن.
لەکاتێکدا دڵسۆزی بۆ باوکی
بەڵگەیەک بوو لە پاڵپشتی کردنی
فەڕمانڕەوایەتیەکەی، هەروەها ئەو ڕەخنەشی دەگرت
و بیروباوەڕی سەبارەت بە ڕووداوەکان.
لە سەدەکانی دوای مردنی،
ئانا ئەلێکسیاد زیاتر و زیاتری لێ چاپ دەکرا.
و هەر بەنرخی مایەوە
چاوەکان گەواهیدەری
فەرماڕەوایەکی ئەمڕۆی ئەلێکسێۆسن.
و لە ڕێگەی چیرۆکە مێژووییە داستانیەکەیەوە،
ئانا کۆمنینۆس شوێنی خۆی
لە مێژودا قایمکرد.