Wielu z nas pewnie doświadczy w życiu jakiejś traumy.
Czasami udaje nam się ujść bez jej długoterminowych skutków.
Ale w umysłach milionów z nas te doświadczenia zostają na długo,
powodując objawy jak przebłyski zdarzeń,
koszmary senne
czy negatywne myśli, które zakłócają codzienne życie.
To zjawisko znane jako zespół stresu pourazowego,
lub z angielskiego PTSD,
nie jest osobistą porażką,
a raczej wymagającą leczenia dysfunkcją pewnych biologicznych procesów,
które pozwalają nam radzić sobie z niebezpiecznymi doświadczeniami.
Żeby zrozumieć, czym jest PTSD,
najpierw trzeba zrozumieć, jak mózg przetwarza traumatyczne zdarzenie,
takie, jak śmierć bliskiej osoby,
przemoc domowa,
uraz czy choroba,
wykorzystanie seksualne,
gwałt,
wojna,
wypadek drogowy czy klęski żywiołowe.
Takie doświadczenia wywołują poczucie zagrożenia i bezradności,
co aktywuje system alarmowy mózgu,
znany jako reakcja "walki, ucieczki lub zamrożenia".
Kiedy włącza się ten alarm, układy
podwzgórzowo-przysadkowy i nadnerczowy,
znane jako oś HPA,
współpracują, wysyłając sygnały do układu przywspółczulnego.
Ta sieć łączy się z nadnerczami i organami wewnętrznymi,
pomagając regulować funkcje życiowe takie, jak tętno serca,
trawienie
czy oddychanie.
Te sygnały wywołują chemiczną kaskadę,
która zalewa organizm różnymi rodzajami hormonów stresu,
powodując zmiany fizjologiczne przygotowujące organizm do samoobrony.
Nasze tętno wzrasta,
oddech przyśpiesza,
mięśnie napinają się.
Nawet gdy kryzys mija,
podwyższony poziom hormonów stresu, może się utrzymywać przez wiele dni,
powodując rozdrażnienie,
koszmary senne i inne objawy.
U wielu ludzi te objawy znikają w ciągu kilku dni do dwóch tygodni,
gdy poziom hormonów się stabilizuje.
Ale niewielki procent osób doświadczających traumy
nadal ma problemy,
które czasem pozostają w uśpieniu, by wrócić po paru miesiącach.
Nie wiemy dokładnie, co się wtedy dzieje w mózgu,
ale według jednej z teorii hormon stresu, kortyzol,
może wciąż aktywować reakcje "walki, ucieczki i zamrożenia",
obniżając wszystkie funkcje mózgu, co wywołuje liczne negatywne objawy.
Objawy te można podzielić na cztery kategorie:
natrętne myśli, jak sny czy retrospekcje,
unikanie wspomnień o traumatycznym wydarzeniu,
negatywne myśli i emocje, jak lęk, złość, poczucie winy
oraz "reaktywne" objawy,
jak rozdrażnienie czy trudności w zasypianiu.
Nie każdy ich doświadcza
lub nie doświadcza ich w tym samym stopniu czy natężeniu.
Gdy problemy utrzymują się ponad miesiąc, często diagnozuje się PTSD.
Geny,
długotrwały, przytłaczający stres
i wiele innych czynników ryzyka, jak współistnienie choroby psychicznej
lub brak emocjonalnego wsparcia,
mogą odgrywać rolę w tym, u kogo wystąpi PTSD.
Jednak podstawowa przyczyna pozostaje medyczną zagadką.
Głównym wyzwaniem w radzeniu sobie z PTSD jest wrażliwość na czynniki wyzwalające,
fizyczne i emocjonalne bodźce,
które mózg kojarzy z pierwotną traumą.
Mogą to być wrażenia z życia codziennego, które same w sobie nie są niebezpieczne,
ale powodują silne, fizyczne i emocjonalne reakcje.
Na przykład zapach ogniska
może wzbudzić wspomnienie uwięzienia w płonącym domu.
Dla niektórych osób z PTSD
takie wspomnienie aktywuje tę samą neurochemiczną kaskadę,
co pierwotne zdarzenie.
Wywoduje ona to samo uczucie bezradności i panikę,
jakbyśmy na powrót doświadczali tej samej traumy.
Próby unikania tych wyzwalaczy, których czasami nie można przewidzieć,
mogą prowadzić do wyizolowania się.
Możemy się poczuć pozbawieni znaczenia,
ignorowani lub niezrozumiani,
jakby nasze życie nagle się zatrzymało,
podczas gdy reszta świata nadal się kręci.
Ale są na to pewne sposoby.
Jeśli uważasz, że cierpisz na PTSD,
pierwszym krokiem jest diagnoza u psychoterapeuty-profesjonalisty,
który umie wskazać dostępne środki pomocy.
Psychoterapia może być bardzo skuteczna w walce z PTSD,
pomagając pacjentom rozpoznać, co wyzwala u nich objawy.
W kontrolowaniu objawów pomagają niektóre leki,
jak też pewne praktyki, jak trening uważności
i regularne ćwiczenia fizyczne.
A co, jeśli zauważysz objawy PTSD u przyjaciela lub krewnego?
Wsparcie otoczenia, akceptacja i empatia są pomocą i kluczem do powrotu do zdrowia.
Zapewnij ich, że wierzysz w to, co mówią i czego doświadczają,
i nie obwiniaj za reakcje.
Jeśli będą na tyle otwarci,
zachęć do podjęcia terapii i leczenia.
PTSD nazywa się "ukrytą raną",
bo nie daje zewnętrznych, fizycznych objawów.
Ale nawet jeśli jest to choroba niewidzialna,
to nie znaczy, że musi być nieusłyszana.