လူအမျာအပြားဟာ ဘဝတာအတွင်းမှာ စိတ်ဒဏ်ရာ တစ်မျိုးမျိုးတော့ ခံစားရမှာပါ။
တစ်ခါတစ်ရံမှာ ရေရှည် သက်ရောက်မှုတွေ ကင်းပြီး လွတ်မြောက်ကြတယ်။
ဒါပေမဲ့ သန်းချီတဲ့လူတွေအတွက်တော့ ဒီတွေ့ကြုံခံစားမှုတွေက အိပ်မက်ဆိုးတွေနဲ့
နေ့စဉ်ဘဝကို နှောင့်ယှက်တဲ့
အပျက်သဘော အတွေးတွေ
ဖြစ်စေတဲ့ နောက်ကြောင်းပြန်တွေလို လက္ခဏာတွေက တရစ်ဝဲဝဲဖြစ်နေတယ်။
စိတ်သောရောက်တဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု အလွန် ရောဂါ (သို့) PTSD လို့ခေါ်တဲ့
ဒီဖြစ်စဉ်က
ပုဂ္ဂိုလ်ရေး အားနည်းချက်တစ်ခု မဟုတ်ဘဲ
အန္တရာယ်ရှိတဲ့ အတွေအကြုံတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်ခွင့်ပေးတဲ့
ဇီဝဆိုင်ရာ ယန္တရားတချို့ရဲ့ ကုသလို့ရတဲ့ ချွတ်ယွင်းချက်တစ်ခု ပိုဆန်တယ်။
PTSD ကို နားလည်ဖို့
ကျယ်ပြန်တဲ့ ဒုက္ခမျိုးစုံကို ဦးနှောက်က ဆောင်ရွက်ပုံကိုပထမဆုံး နားလည်ဖို့လိုတယ်။
ချစ်ရသူတစ်ဦး သေဆုံးတာ အပါအဝင်
အိမ်တွင်း အကြမ်းဖက်မှု၊
ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှု၊ နာမကျန်းမှု၊
အနိုင်ကျင့်မှု၊
မုဒိမ်းမှု၊
စစ်ပွဲ၊
ယာဉ်မတော်တဆမှုတွနဲ့
သဘာဝ ဘေးတွေပါ။
ဒီဖြစ်ရပ်တွေဟာ "တိုက်၊ ပြေး၊ ရပ်" လို့ သိကြတဲ့ ဦးနှောက်ရဲ့
သတိပေးမှု စနစ်တွေကို နှိုးဆွပေးတဲ့
အန္တရာယ်နဲ့ အကူအညီမဲ့မှု ခံစားချက် တွေကို ဖြစ်ပေါ်စေတယ်။
ဒီသတိပေးမှုတွေ မြည်တဲ့အခါ
HPA ဝင်ရိုးတွေလို့ သိကြတဲ့ hypothalamic, pituitary နဲ့
adrenal စနစ်တွေဟာ
parasympathetic အာရုံကြော စနစ်ဆီ အချက်ပြမှုတွေ ပို့ဖို့ အတူ အလုပ်လုပ်တယ်။
ဒါက နှလုံးခုန်ခြင်းအစာခြေခြင်း အသက်ရှူခြင်းတို့လို လုပ်ဆောင်မှုတွေကို
ကူညီ ထိန်းညှိဖို အဒရီနယ် ဂလင်းနဲ့
အတွင်းအင်္ဂါတွေနဲ့
ဆက်သွယ်တဲ့ ကွန်ရက်ပါ။
အချက်ပြမှုတွေက ခန္ဓာကို များစွာသောဖိစီးမှု
ဟိုမုန်းအစုံနဲ့ ပြည့်လျှမ်းစေတဲ့ ဓာတု ဖြာဆင်းမှု တစ်ခုကို စတင်တယ်။
ခန္ဓာကို ၎င်းဘာသာ ကာကွယ်ဖို့ ပြင်ဆင်ပေးတဲ့ ဇီဝကမ္မ အပြောင်းအလဲတွေဖြစ်ပေါ်စေခြင်းပါ။
နှလုံးခုန်နှုန်း မြန်လာတယ်။
အသက်ရှု မြန်လာတယ်။
ကြွက်သားတွေ တင်းလာတယ်။
ကပ်ဘေးတစ်ခု ပြီးသွားတာတောင်မှ
စိတ်ဖိစီးမှုဟိုမုန်းတွေရဲ့ မြင့်တက်နေတဲ့ အဆင့်တွေက ရက်များစွာကြာနိုင်တယ်။
လိပ်ပြာ လန့်တာတွေ၊
အိပ်မက်ဆိုးတွေနဲ့
အခြားသော လက္ခဏာတွေ ဖြစ်ပေါ်စေတာပါ။
လူအများစုအတွက်တော့ ဒီအတွေ့အကြုံတွေက ရက်အနည်းငယ်ကနေ သီတင်းနှစ်ပတ်အတွင်း
ဟိုမုန်းအဆင့်တွေ ငြိမ်တာနဲ့ ပျောက်တယ်။
ဒါပေမဲ့ စိတ်သောက တွေ့ကြုံရတဲ့ လူတွေရဲ့ ရာနှုန်း အနည်းငယ်မှာ
ဆက်တိုက် ပြဿနာတွေ ရှိနေတယ်။
တစ်ခါတစ်ရံ ယာယီ ပျောက်သွားလိုက်၊ နောက် လတွေအကြာမှာပဲ ပြန်ပေါ်လိုက်ပါ။
ဦးနှောက်မှာ ဖြစ်ပျက်နေတာကို အပြည့်အဝ နားမလည်ပေမဲ့
အဆိုတစ်ခုရှိတာက စိတ်ဖိစီးမှု ဟိုမုန်း ကိုတီဇောဟာ
'ပြေး၊တိုက်၊ရပ်' တုံ့ပြန်မှုကို အဆက်မပြတ် နှိုးဆွပေးနိုင်တယ်လို့ဆိုပါတယ်။
အလုံးစုံဦးနှောက် လုပ်ဆောင်မှုကို လျှော့စဉ် အပျက် လက္ခဏာများစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းပါ။
ဒီလက္ခဏာတွေက မကြာခဏတော့ အမျိုးအစား လေးခုရှိပါတယ်။
အိပ်မက်များနှင့် နောက်ကြောင်းပြန်တွေလို နှောင့်ယှက်တဲ့ အတွေးများ
သောက သတိပေးချက်များကို ရှောင်ရှားခြင်း၊
ကြောက်စိတ်၊ ဒေါသနဲ့ အပြစ်ရှိတာလို အပျက်သဘော အတွေးများနဲ့ ခံစားချက်များနဲ့
ကသိကအောက်ဖြစ်မှုနဲ့ အိပ်ဖို့ခက်တာလို တုံ့ပြန်တတ်တဲ လက္ခဏာတွေပါ။
လူတိုင်းမှာတော့ ဒီလက္ခဏာအားလုံးမရှိ(သို့)
တူညီတဲ့ ပမာဏနဲ့ ပြင်းထန်မှု မခံစားရပါ။
ပြဿနာတွေက တစ်လထက် ပိုကြာတဲ့အခါ မကြာခဏ PTSD ရောဂါတွေ့ရပါတယ်။
ဗီဇပညာ
ဆက်လက် လွှမ်းမိုးနေတဲ စိတ်ဖိစီးမှု
ကြိုရှိနေတဲ့ စိတ်မကျန်းမာမှု(သို့) စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပံ့ပိုးမှု ကင်းမဲ့တဲ့
ဘေးဖြစ်တဲ့ အကြောင်းရင်းများစွာက
ဘယ်သူက PTSD ခံစားရမယ်ဆိုတာကို သတ်မှတ် ရာမှာ ကဏ္ဍတစ်ခု ပါဝင်နိုင်ခြေရှိတယ်။
ဒါပေမဲ့ ငုပ်နေတဲ့ အကြောင်းရင်းကတော့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပဟေဠိတစ်ခုပါ။
PTSD ကို တိုင်တွယ်ခြင်းရဲ့အဓိက စိန်ခေါ်မှု တစ်ခုက အစပျိုးမှုတွေကို အထိမခံနိုင်မှုပါ။
ဦးနှောက်က မူလ စိတ်ဒဏ်ရာနဲ့
ဆက်စပ်လျက် ပေးတဲ့ ရုပ်ပိုင်းနံ့ စိတ်ပိုင်း နှိုးဆွမှုတွေပါ။
ဒါတွေက ပင်ကိုယ်အားဖြင့် မရှိတဲ့ နေ့စဉ် ထိတွေ့ခံစားမှုတွေ ဖြစ်နိုင်ပေမဲ့
ချက်ချင်း အားကောင်းတဲ့ ရုပ်ပိုင်းနဲ့ စိတ်ပိုင်း တုံ့ပြန်မှုတွေပါ။
ဥပမာ မီးပုံပွဲတစ်ခုရဲ့ အနံ့ဟာ
မီးလောင်နေတဲ့ အိမ်ထဲမှာ ပိတ်မိနေတဲ့ အမှတ်ရမှုကို နှိုးဆွပေးနိုင်ပါတယ်။
PTSD ရောဂါရှိသူ တစ်ဦးအတွက်
ဒီအမှတ်ရမှုက အလားတူ အရုံကြော ဓာတုဆိုင်ရာ ဖြာဆင်းမှုကို
မူလ အဖြစ်အနေနဲ့ နှိုးဆွပေးတယ်။
ဒီနောက် ချောက်ချားမှုနဲ့ အကူအညီမဲ့မှုရဲ့ အလားတူ ခံစားချက်တွေကို လှုံ့ဆော်ပေးတယ်။
စိတ်ဒဏ်ရာ အားလုံးကို တံခါပြန်ပြီး ခံစားလိုက်ရသလိုပါ။
တစ်ခါတစ်ရံမှာ ကြိုတင်မသိနိုင်တဲ့ ဒီအစပျိုးမှုတွေကို ရှောင်ဖို့ ကြိုးစားတာက
အထီးကျန်မှုကို ဖြစ်စေတယ်။
ဒါက လူတွေကို ပျက်ပြယ်မှု လျစ်လျူရှုခံရတာ
နားလည်မှုလွဲတာ
ခံရတဲ့ ခံစားမှုတွေဖြစ်စေတယ်။
ကျန်တဲ့ တစ်ကမ္ဘာလုံးက သူတိုအနားမှာ ဆက်ရှိနေချိန်မှာ
သူတို့ရဲ့ဘဝတွေမှာ ခဏရပ် ခလုတ် အနှိပ်ခံရတာမျိုးပါ။
ဒါပေမဲ့ ရွေးစရာတွေ ရှိပါတယ်။
သင်ဟာ PTSD ခံစားနေရ လောက်တယ်လို့ ထင်ရင်
ပထမ အဆင့်က သင့်ကို ရရှိနိုင်တဲ့ ရင်းမြစ်များစွာဆီ လမ်းညွှန်ပေးနိုင်တဲ့
စိတ်ကျန်းမာရေး ပညာရှင် တစ်ဦးနဲ့ အကဲဖြတ်မှုပါ။
ဝေဒနာရှင်တွေကို သူတို့ရဲ အစပျိုးမှုတွေကို ကောင်းကောင်း နားလည်စေဖို့
ကူညီပေးတဲ့ စိတ်ကုထုံးဟာ PTSD အတွက် အင်မတန် ထိရောက်နိုင်ပါတယ်။
တချို့ဆေးဝါးတွေက ရောဂါလက္ခဏာတွေကို ထိန်းသိမ်းရ ပိုလွယ်စေတယ်။
ဥပမာ ကိုယ်တိုင် စောင့်ရှောက်တဲ့ အလေ့အကျင့် တရားရှုမှတ်မှုနဲ့ ပုံမှန် လေ့ကျင့်ခန်းပါ။
မိသားစုဝင်တစ်ယောက်မှာ PTSD လက္ခဏာတွေ သတိထားမိရင်ရော။
လူမှုအထောက်အပံ့၊ လက်ခံမှုနဲ့မျှဝေခံစားမှု တွေဟာ ကူညီခြင်းနဲ့ သက်သာမှုအတွက် အဓရာပါ။
သူတို့ တွေ့ကြုံနေရတာတွေရဲ့ အဖြစ်ကို သင် ယုံကြည်ပြီး သူတို့ရဲ့
တုံ့ပြန်မှုတွေအတွက် အပြစ် မတင်တာကို သူတို့ကိုအသိပေးပါ။
ဒါကို သူတို့ ပြန်ဖော်မိရင်
အကဲဖြတ်မှုနဲ့ ကုသမှု ရယူဖို့ သူတို့ကို အားပေးပါ။
PTSD ကို "ပုန်းနေတဲ့ ဒဏ်ရာ"လို့ ခေါ်ခဲ့ဖူးတယ်။
အကြောင်းက အပြင်ပန်း ရုပ်ပိုင်း လက္ခဏာမပြလို့ပါ။
ဒါပေမဲ့ မမြင်နိုင်တဲ့ ရောဂါတစ်ခုဆိုတာတောင် တိတ်ဆိတ်နေတာမျိုး ဖြစ်ဖို့မလိုဘူးလေ။