Moitas persoas sufrirán algún tipo de trauma na súa vida.
Ás veces, librámonos del sen consecuencias a longo prazo.
Con todo, estas experiencias perduran na vida de millóns de persoas
en forma de recordos traumáticos,
pesadelos
e pensamentos negativos que interfiren no día a día.
Este fenómeno, o trastorno por estrés postraumático,
ou TEPT,
non é un fracaso persoal.
Trátase dun mal funcionamento curable de certos mecanismos biolóxicos
que nos permiten superar experiencias perigosas.
Para entender o TEPT,
debemos entender como procesa o cerebro unha ampla gama de sucesos,
como a morte dun ser querido,
a violencia familiar,
unha lesión ou enfermidade,
abusos,
violacións,
a guerra,
un accidente de coche
ou un desastre natural.
Estes sucesos crean sensacións de perigo e impotencia
que activan o sistema de alarma do cerebro,
coñecido como “reacción de loita, fuxida ou parálise”.
Cando soa esta alarma,
o sistema hipotalámico, pituitario e adrenal,
coñecido como o eixe HPA,
colaboran para enviar sinais ao sistema nervioso parasimpático.
Ese é o mecanismo que se comunica coas glándulas adrenais e órganos internos
para regular funcións como a frecuencia cardíaca,
a dixestión e a respiración.
Estes sinais provocan unha chuvia de substancias
que inunda o corpo con diversas hormonas do estrés
que ocasionan uns cambios fisiolóxicos que preparan o corpo para se defender.
Aumenta a frecuencia cardíaca,
a respiración acelérase
e os músculos ténsanse.
Incluso despois dunha crise,
os niveis elevados de hormonas do estrés poden perdurar días,
o que se une á axitación,
os pesadelos e outros síntomas.
En xeral, os efectos destas experiencias remiten nuns días ou nun par de semanas,
segundo se estabilizan os niveis hormonais.
Mais unha pequena porcentaxe de quen pasa por un trauma
presenta dificultades constantes,
que ás veces desaparecen só para reaparecer meses máis tarde.
Non acabamos de entender que pasa no cerebro.
Existe a teoría de que o cortisol, a hormona do estrés,
pode estar activando de forma reiterada a reacción de loita, fuxida ou parálise
e limitando o funcionamento do cerebro, o que causa numerosos síntomas negativos.
Estes síntomas divídense en catro categorías:
os pensamentos intrusivos, como os recordos e os soños,
os intentos de evitar lembrar o trauma,
pensamentos e emocións negativas, como medo, ira e culpa,
e síntomas reactivos, como irritabilidade e problemas do sono.
Non sempre se teñen todos os síntomas
nin se sofren do mesmo xeito ou coa mesma intensidade.
Adóitase diagnosticar un TEPT cando as dificultades duran máis dun mes.
A xenética,
o estrés extremo continuado
e numerosos factores de risco,
como enfermidades mentais preexistentes ou a falta de apoio emocional,
poden ser factores que contribúan ao desenvolvemento deste trastorno.
Con todo, a causa fundamental segue sendo un misterio para a ciencia.
Unha das maiores dificultades do TEPT é a sensibilidade ante os detonantes,
aqueles estímulos físicos e emocionais
que o cerebro asocia co trauma orixinal.
Por exemplo, sensacións do día a día que non son perigosas de por si,
pero que desencadean reaccións físicas e emocionais moi fortes.
Así, o olor dunha fogueira
podería lembrarnos a cando estivemos nunha casa en chamas, sen saída.
Para alguén que sofre TEPT,
a memoria provoca a mesma chuvia de substancias
que o suceso orixinal.
Por este motivo, xéranse emocións de pánico e impotencia
como se se estivese pasando por ese trauma outra vez.
É posible que evitar eses detonantes, que ás veces resultan impredicibles,
nos leve a illarnos.
Pode que sintamos que se nos invalida
que se nos ignora
ou que non nos entenden,
como se as nosas vidas se detivesen,
mentres o resto do mundo segue xirando.
Mais non todo está perdido.
Se cres que sofres trastorno de estrés postraumático,
o primeiro que debes facer é acudir a unha persoa profesional en saúde mental
que che indique que opcións e recursos tes á túa disposición.
A psicoterapia pode ser moi beneficiosa para o TEPT,
xa que axuda a entender mellor os detonantes.
A medicación pode ser útil para manter os síntomas baixo control,
ao igual que as prácticas de autocoidado, como a meditación e o exercicio habitual.
Que fago se identifico síntomas de TEPT nunha amizade ou ser querido?
O apoio social, a aceptación e a empatía son esenciais para axudar e recuperarse.
Faille saber que estás aí e sabes polo que está pasando
e que non lle atribúes culpa polas súas reaccións.
Se lle parece boa idea,
recoméndalle que busque un diagnóstico e tratamento.
O TEPT a miúdo recibe o nome de “a ferida invisible”,
porque non presenta manifestacións físicas evidentes.
Mais, pese a ser un trastorno invisible, non se ten que sufrir en silencio.