Πολλοί από μας θα βιώσουμε κάποιου είδους τραύμα στη διάρκεια της ζωής μας.
Ορισμένες φορές, ξεγλιστράμε χωρίς μακροχρόνιες συνέπειες.
Αλλά για εκατομμύρια από εμάς αυτές οι εμπειρίες παραμένουν
και προκαλούν συμπτώματα όπως αναδρομές, εφιάλτες,
κι αρνητικές σκέψεις που παρεμβαίνουν στην καθημερινή ζωή.
Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται διαταραχή μετατραυματικού στρες ή ΔΜΣ.
δεν αποτελεί προσωπική αποτυχία,
αλλά θεραπεύσιμη δυσλειτουργία συγκεκριμένων βιολογικών μηχανισμών
που μας επιτρέπουν να διαχειριζόμαστε επικίνδυνες εμπειρίες.
Για να κατανοήσουμε τη ΔΜΣ, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε
πώς ο εγκέφαλος διαχειρίζεται μια ποικιλία δοκιμασιών,
όπως ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου,
η ενδοοικογενειακή βία,
ο τραυματισμός ή η ασθένεια,
η κακοποίηση,
ο βιασμός,
ο πόλεμος,
τα τροχαία
και οι φυσικές καταστροφές.
Τέτοια συμβάντα μπορούν να προκαλέσουν αίσθηση απειλής και ανημπόριας,
ενεργοποιώντας στον εγκέφαλο το σύστημα συναγερμού,
που είναι γνωστό με την ονομασία αντίδραση «μάχης-φυγής-ακινησίας».
Όταν ηχήσει αυτός ο συναγερμός,
τα συστήματα υποθαλάμου, υπόφυσης και επινεφριδίων,
γνωστά ως άξονας ΥΥΕ,
συνεργάζονται στέλνοντας σήματα στο παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα.
Αυτό είναι το δίκτυο που επικοινωνεί με τα επινεφρίδια και τα εσωτερικά όργανα
συμβάλλοντας στη ρύθμιση λειτουργιών,
όπως ο καρδιακός παλμός, η πέψη, και η αναπνοή.
Τα σήματα ξεκινούν ένα χημικό ποτάμι
που πλημμυρίζει το σώμα με πολλές διαφορετικές στρεσσογόνες ορμόνες,
προκαλώντας φυσιολογικές αλλαγές που προετοιμάζουν το σώμα για ν' αμυνθεί.
Ο καρδιακός παλμός μας αυξάνεται,
η αναπνοή επιταχύνεται,
και οι μύες τεντώνονται.
Ακόμα και μετά την κρίση,
τα ανεβασμένα επίπεδα των στρεσσογόνων ορμονών μπορεί να παραμείνουν μέρες,
προκαλώντας ταραχή,
εφιάλτες,
και άλλα συμπτώματα.
Για τους περισσότερους, αυτές οι εμπειρίες διαρκούν σε λίγες μέρες ως δύο εβδομάδες
καθώς τα επίπεδα ορμονών σταθεροποιούνται.
Όμως ένα μικρό ποσοστό όσων βιώνουν τραύμα
παρουσιάζουν μόνιμα προβλήματα
- κάποιες φορές εξαφανίζονται προσωρινά κι επανεμφανίζονται μετά από μήνες.
Δεν κατανοούμε πλήρως τι συμβαίνει στον εγκέφαλο,
αλλά σύμφωνα με μια θεωρία η στρεσογόνος ορμόνη κορτιζόλη
μπορεί να ενεργοποιεί συνεχώς την αντίδραση «μάχης-φυγής-ακινησίας»,
μειώνει τη συνολική εγκεφαλική λειτουργία οδηγώντας σε πλήθος αρνητικών συμπτωμάτων.
Αυτά τα συμπτώματα συχνά ταξινομούνται σε τέσσερις κατηγορίες:
παρεμβατικές σκέψεις, όπως όνειρα και αναδρομές,
αποφυγή υπενθυμίσεων του τραύματος,
αρνητικές σκέψεις και συναισθήματα, όπως φόβος, θυμός και ενοχή,
και "αντιδραστικά" συμπτώματα, όπως ευερεθιστότητα και δυσκολίες ύπνου.
Δεν έχουν όλοι όλα αυτά τα συμπτώματα,
ούτε τα παρουσιάζουν στον ίδιο βαθμό και ένταση.
Όταν τα προβλήματα διαρκούν πάνω από μήνα, τότε συχνά γίνεται διάγνωση ΔΜΣ.
Τα γονίδια,
το διαρκές και υπερβολικό στρες,
και πολλοί παράγοντες κινδύνου, όπως προϋπάρχουσες ψυχικές νόσοι
ή έλλειψη συναισθηματικής υποστήριξης,
πιθανόν παίζουν ρόλο στον καθορισμό των πασχόντων από ΔΜΣ.
Αλλά η υποκείμενη αιτία παραμένει ιατρικό μυστήριο.
Μια μεγάλη πρόκληση για την αντιμετώπιση του ΔΜΣ είναι η ευαισθησία στα ερεθίσματα,
στα σωματικά και συναισθηματικά ερεθίσματα
που ο εγκέφαλος συνδέει με το αρχικό τραύμα.
Αυτά μπορεί να είναι καθημερινές αισθήσεις που δεν είναι ουσιαστικά επικίνδυνες,
αλλά προκαλούν ισχυρές σωματικές και συναισθηματικές αντιδράσεις.
Για παράδειγμα, η μυρωδιά φωτιάς
μπορεί ν' ανασύρει την ανάμνηση της παγίδευσης σε φλεγόμενο σπίτι.
Για τους πάσχοντες από ΔΜΣ,
η ανάμνηση αυτή προκαλεί τις ίδιες νευροχημικές αντιδράσεις
με το αρχικό συμβάν.
Τότε δημιουργούνται τα ίδια συναισθήματα πανικού και ανημπόριας
σαν να βιώνεται ξανά το τραυματικό γεγονός.
Η προσπάθεια αποφυγής των ερεθισμάτων, που κάποιες φορές είναι απρόβλεπτα,
μπορεί να οδηγήσει στην απομόνωση.
Αυτό μπορεί να κάνει τους ανθρώπους να νιώσουν ακυρωμένοι,
παραμελημένοι,
παρεξηγημένοι,
σαν να έχει πιεστεί το κουμπί της παύσης στη ζωή τους
ενώ ο υπόλοιπος κόσμος συνεχίζει γύρω τους.
Όμως, υπάρχουν επιλογές.
Αν πιστεύετε ότι πάσχετε από ΔΜΣ,
το πρώτο βήμα είναι μια αξιολόγηση από ένα επαγγελματία ψυχικής υγείας
που μπορεί να σας κατευθύνει ανάμεσα στις πολλές διαθέσιμες λύσεις.
Η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι αποτελεσματική για τη ΔΜΣ,
καθώς βοηθά τους πάσχοντες να καταλάβουν καλύτερα τα ερεθίσματά τους.
Συγκεκριμένα φάρμακα καθιστούν τα συμπτώματα πιο διαχειρίσιμα
όπως οι πρακτικές αυτοβοήθειας, σαν τον διαλογισμό και την τακτική άσκηση.
Κι αν προσέξετε σημάδια της ΔΜΣ σε φίλους ή συγγενείς;
Η κοινωνική υποστήριξη, αποδοχή και ενσυναίσθηση έχουν σημασία στην ανάρρωση.
Εξηγήστε τους ότι τους πιστεύετε για τα όσα λένε ότι βιώνουν,
και ότι δεν τους κατηγορείτε για τις αντιδράσεις τους.
Αν ανοιχτούν,
ενθαρρύνετέ τους να αναζητήσουν αξιολόγηση και θεραπεία.
Η ΔΜΣ ονομάζεται «η κρυφή πληγή»,
επειδή λαμβάνει χώρα χωρίς εξωτερικά σωματικά σημάδια.
Αλλά ακόμη κι αν είναι αόρατη διαταραχή, δεν χρειάζεται να είναι και βουβή.