Եթե չեք կարող պատկերացնել կյանքն առանց շոկոլադի,
ապա ձեր բախտը բերել է, որ չեք ծնվել մինչև 16-րդ դարը:
Մինչ այդ, շոկոլադ կար միայն Միջին Ամերիկայում
և այն մեր պատկերացրածից բավականին տարբեր էր:
Դեռևս մ.թ.ա. 1900 թվականին
այդ շրջանի մարդիկ կարողանում էին պատրաստել կակաո ծառի պտուղները:
Վաղ արձանագրություններից իմանում ենք, որ պտուղները
աղում և խառնում էին եգիպտացորենի ու չիլլի բիբարի հետ՝ պատրաստելով խմիչք,
բայց ոչ թե տաք կակաոյի հանգստացնող գավաթ,
այլ դառը, կազդուրող, փրփուրով խառնուրդ:
Եվ եթե կարծում եք, որ այսօր մարդիկ սկսել են արժևորել շոկոլադը,
ապա մեզոամերիկացիները վաղուց առաջ են անցել:
Նրանք հավատացած էին, որ կակաոն աստվածային պտուղ է՝
նվիրաբերված մարդկանց փետրավոր օձի կողմից,
որին մայաներն անվանում էին Կուկուլկան,
իսկ ացտեկները՝ Քետցալկոատլ:
Ացտեկները կակաոյի պտուղները որպես գումար էին օգտագործում
և ըմպում էին այն թագավորական խնջույքների ժամանակ,
տալիս մարտում հաղթած զինվորներին՝ իբրև պարգև,
ինչպես նաև օգտագործում էին այն ծեսերի ժամանակ:
Կակաոյի առաջին միջատլանտյան փոխադրումը եղավ 1519թ.,
երբ Հերնան Կորտեզը այցելեց Տենոչտիտլան՝
Մոկտեզումայի պալատ:
Կորտեզի լեյտենանտներից մեկի գրություններում ասվում է,
որ թագավորն ուներ 50 կժերի մեջ լցված խմիչք,
որը մատուցվում էր ոսկե գավաթներով:
Երբ կոնկիստադորները վերադարձան այդ նոր տարօրինակ պտուղով,
նրանց պատմությունները՝ այդ բնիկների ճոխ սովորույթների մասին,
պտղին աֆրոդիզիակի հեղինակություն տվեցին:
Սկզբում, դրա դառը համի համար այն օգտագործում էին իբրև ստամոքսի
խանգարումը բուժելու դեղամիջոց,
իսկ քաղցրություն տալու համար ավելացնում էին մեղր, շաքար կամ վանիլին,
որի արդյունքում էլ շոկոլադը արագ դարձավ Իսպանիայի արքայական տան սիրելի ուտեստը:
Եվ շուտով չկար ոչ մի բարձրատոհմիկ ընտանիք,
որ չունենար շոկոլադի համար սպասք:
Սակայն այդ նորաձև խմիչքի լայնամասշտաբ արտարդրությունը
շատ բարդ ու ժամանակատար էր:
Դրա համար անհրաժեշտ էին պլանտացիաներ և Կարիբիան ու Աֆրիկյան
ափերից բերված ստրուկներ:
Շոկոլադի աշխարը մեկընդմիշտ վերափոխվեց 1828թ.-ին,
երբ Ամստերդամցի Կոնրադ վան Հաուտենը հայտնագործեց կակաո մամլիչը:
Այդ մամլիչի օգնությամբ հնարավոր էր առանձ- նացնել կակաոյի բնական յուղը կամ կարագը:
Մնում էր փոշին, որ կարելի էր խառնել խմիչքների հետ կամ էլ
կակաո կարագի հետ՝
ստանալով մեզ այսօր ծանոթ շոկոլադը:
Շատ չանցած շվեյցարացի շոկոլադագործ Դանիել Պիտերը
սկսեց խառնուրդին կաթի փոշի ավելացնել,
և այսպես առաջացավ կաթնային շոկոլադը:
XX դարում արդեն շոկոլադն այլևս ազնվական շքեղություն չէր,
այլ նաև հասարակ մարդկանց ուտեստ:
Բարձր պահանջարկի հետ առաջանում է նաև կակաոյի մշակման համար անհրաժեշտ
շատ տարածքների պահանջը, որ հնարավոր էր միայն հասարակածի մոտ:
Եվ այժմ Աֆրիկայից Հարավային Ամերիկա ստրուկներ բերելու փոխարեն,
կակաոյի արտադրությունը տեղափոխվում է Աֆրիկայի արևմուտք:
Մինչ 2015թ.-ը Cote d'Ivoire-ում աճեցվում է աշխարհի կակաոյի 2/5 մասը:
Արտադրության աճի հետ մեկտեղ
եղել են մարդկանց իրավունքների զարհուրելի խախտումներ:
Աֆրիկայի արևմուտքում գտնվող շատ պլանտացիաներ,
որ կակաո են մատակարարում Արևմուտք,
ծանր աշխատանքի են ենթարկում ստրուկների ու երեխաների.
ավելի քան 2 միլիոն երեխա է տուժել:
Սա բարդ խնդիր է, որ մինչ օրս լուծում չի ստացել,
չնայած որ շատ շոկոլադ արտադրող կազմա- կերպություններ փորձում են համագործակցել
Աֆրիկայի կառավարիչների հետ՝ կրճատելու երեխաների ստրկացումը:
Այսօր շոկոլադը ժամանակակից մշակույթների անքակտելի մասն է:
Գաղութային և բնիկ մշակույթների միախառնման արդյունքում՝
գովազդի ուժի շնորհիվ,
շոկոլադը այժմ էլ պարուրված է զգայուն,
գրավիչ
և արգելված աուրայով:
Եվ ավելի շատ իմանալով նրա դյութիչ և հաճախ դաժան պատմությունը,
ինչպես նաև այսօր նրա արտադրությունը,
մենք իմանում ենք, թե որտեղից են այս զուգորդումները սերում
և ինչ են թաքցնում:
Ու երբ մյուս անգամ բացեք շոկոլադի մի նոր տուփ,
մի պահ մտածեք, որ ամեն բան այդքան քաղցր չէ, որքան թվում է: