Słysząc słowo promieniowanie,
łatwo wyobrazić sobie potężne eksplozje i przerażające mutacje,
ale to nie jest cała prawda.
Promieniowanie dotyczy także tęczy
i lekarza analizującego zdjęcie rentgenowskie.
Czym tak naprawdę jest promieniowanie
i jak bardzo powinniśmy martwić się jego skutkami?
Odpowiedź zaczyna się od zrozumienia, że słowo promieniowanie
opisuje dwa bardzo różne zjawiska w nauce,
promieniowanie elektromagnetyczne
oraz promieniowanie jądrowe.
Pierwsze jest czystą energią
złożoną z oddziałujących na siebie fal elektrycznych i magnetycznych,
które oscylują w przestrzeni.
Kiedy fale oscylują szybciej,
nabierają więcej energii.
W dolnej części widma występują fale radiowe,
podczerwień
i światło widzialne.
W górnej części widma jest ultrafiolet,
promieniowanie rentgenowskie
i promieniowanie gamma.
Współczesne społeczeństwo ukształtowało
wysyłanie i wykrywanie promieniowania elektromagnetycznego.
Możemy pobrać e-mail na telefon dzięki falom radiowym,
żeby otworzyć obraz zdjęcia rentgenowskiego,
które możemy zobaczyć, bo ekran emituje światło widzialne.
Z drugiej strony, promieniowanie jądrowe
powstaje w jądrze atomu,
w którym protony odpychają się za sprawą dodatnich ładunków.
Zjawisko silnego oddziaływania jądrowego
stara się przeciwdziałać odpychaniu się ładunków
i zachować jądro w nienaruszonym stanie.
Jednak niektóre połączenia protonów i neutronów,
zwane izotopami,
pozostają niestabilne
lub radioaktywne.
Losowo emitują materię i/lub energię,
zwaną promieniowaniem jądrowym,
żeby osiągnąć większą stabilność.
Promieniowanie jądrowe pochodzi z naturalnych źródeł, jak radon,
gaz, który przesącza się z ziemi.
My sami także oczyszczamy naturalne minerały promieniotwórcze,
żeby zasilać elektrownie jądrowe.
Nawet banany zawierają śladowe ilości radioaktywnego izotopu potasu.
Jeśli żyjemy w świecie promieniowania,
to jak możemy ustrzec się przed jego groźnymi skutkami?
Nie każde promieniowanie jest groźne.
Promieniowanie stanowi zagrożenie,
kiedy odrywa elektrony z atomów podczas zderzenia,
co może uszkodzić DNA.
Nazywane jest promieniowaniem jonizującym,
bo po stracie lub zyskaniu elektronów atom jest nazywany jonem.
Promieniowanie jądrowe zawsze jest jonizujące,
a tylko wysokoenergetyczne promieniowanie elektromagnetyczne takie jest.
To dotyczy promieni gamma,
promieni rentgenowskich
i wysokoenergetycznego widma ultrafioletu.
Dlatego podczas badania rentgenowskiego, jako dodatkowy środek ostrożności,
lekarze zasłaniają te części ciała, których nie trzeba badać,
i dlatego plażowicze używają ochrony przeciwsłonecznej.
Telefony komórkowe i mikrofalówki działają na niższym końcu widma,
dlatego kiedy ich używamy, nie grozi nam promieniowanie jonizujące.
Największe zagrożenie dla zdrowia stanowi duża dawka promieniowania jonizującego,
która w nas uderza w krótkim czasie,
powodując ostrą chorobę popromienną.
Pokonuje ona zdolność organizmu do naprawy uszkodzeń.
To może wywołać nowotwór złośliwy,
dysfunkcję komórkową,
a nawet śmierć.
Ostra choroba popromienna na szczęście zdarza się rzadko,
ale codziennie wystawieni jesteśmy
na mniejsze dawki promieniowania jonizującego,
pochodzącego ze źródeł naturalnych i stworzonych przez człowieka.
Naukowcom trudniej zmierzyć te zagrożenia.
Organizm często naprawia uszkodzenia
wywołane małymi dawkami promieniowania jonizującego,
a jeśli nie może,
wtedy skutki uszkodzenia mogą nie ujawniać się przez dekadę lub dłużej.
Jednym ze sposobów ocenienia ekspozycji na promieniowanie jonizujące
jest użycie jednostki zwanej siwertem.
Promieniowanie o dawce jednego siwerta
spowodowałaby nudności w ciągu kilku godzin,
a dawka czterech siwertów może być śmiertelna.
Dawki, na które jesteśmy codziennie wystawieni, są znacznie mniejsze.
Przeciętnie człowiek otrzymuje rocznie dawkę 6,2 milisiwertów promieniowania
ze wszystkich źródeł,
a jedną trzecią z powodu radonu.
Przy dawce 5 mikrosiwertów na jedno prześwietlenie,
potrzeba by więcej niż 1200 prześwietleń dentystycznych,
żeby osiągnąć roczną dawkę.
Pamiętacie tego banana?
Gdybyście mogli wchłonąć dawkę promieniowania w bananie,
wtedy potrzeba by 170 bananów dziennie, żeby osiągnąć roczną dawkę.
Żyjemy w świecie promieniowania.
Jego większość jest niejonizująca,
a jeśli jest jonizująca,
jesteśmy zazwyczaj wystawieni na nie w niewielkim stopniu,
a zbadanie poziomu radonu w domu
i używanie ochrony przeciwsłonecznej
pomaga zmniejszyć związanie z nim zagrożenie dla zdrowia.
Maria Curie, która jako jedna z pierwszych badała promieniowanie,
podsumowała to wyzwanie w ten sposób:
"Niczego w życiu nie należy się bać, należy to tylko zrozumieć.
Teraz nadszedł czas, by zrozumieć więcej, abyśmy bali się mniej."