Depressiya dunyoda eng keng tarqalgan ruhiy xastalikdir.
Qo’shma Shtatlarda
10 foiziga yaqin katta yoshli aholi depressiya bilan kurashadi.
Ruhiy xastalik bo’lgani bois, uni
tushunish, aytaylik, tanadagi xolesterindan ko’ra ancha murakkab.
Asosiy chalkashliklardan biri depressiya
va tushkun kayfiyat o’rtasidagi farqdir.
Deyarli hamma vaqti-vaqti bilan tushkunlik hissini tuyadi.
Yomon baho olish,
ishdan ayrilish,
urushib qolish,
hattoki yomg’irli kun ham ma’yus hislarni chorlashi mumkin.
Ba’zida hech qanday sabab bo’lmaydi.
U to’satdan paydo bo’ladi.
Vaziyat o’zgarganidan so’ng,
bu ma'yus tuyg'ular g’oyib bo’ladi.
Klinik depressiya bundan farq qiladi.
U tibbiy kasallik hisoblanib,
istaklaringizga bo’ysunib, sizni shunchaki tark etmaydi.
U kamida ikki haftadan oshiq davom etib,
kishining ishlash, o’ynash va sevish qobiliyatiga
jiddiy
ta'sir ko'rsatadi.
Depressiyada turlicha alomatlar kuzatilishi
mumkin: tushkun
kayfiyat, odatiy yoqtirgan narsalariga
qizishning so'nishi, ishtahadagi
o'zgarishlar, o'zini keraksiz va o'ta gunohkor
his qilish ortiqcha yoki o'ta kam uyqu,
diqqatning pasayishi,
bezovtalik yoki harakat sustligi
darmonsizlanish, yoki
o’z joniga qasd qilishni beto'xtov o'ylash.
Psixiatrik qo’llanmalari bo'yicha sizda bu
alomatlarning kamida beshtasi mavjudligi
sizga depressiya tashxisini qo’yadi.
U faqat xulq-atvor alomatlaridangina iborat emas.
Depressiya miyaning chuqur zonasidagi moddalarga ta'sir etadi.
Bulardan dastlabkisi
rentgen yoki bevosita ko’z bilan ko’rish mumkin bo’lgan
o’zgarishlardir.
Bular jumlasiga hajmi kichikroq bo’lgan frontal qobiq va gippokamp kiradi.
Yanada kichik miqyosda
depressiya bir necha narsalar bilan aloqador:
neyromediatorlar oqimining normadan og’ishi yoki ayrimlaridan mahrumlik
ayniqsa serotonin, norepereferin va dopamin
sirkadian ritmning buzulishi
yoki REM va chuqur uyqu fazangizdagi muayyan o’zgarishlar
va gormonal buzilishlar,
misol uchun yuqori kortizol va tireoid gormonlar muvozanatining buzulishi.
Ammo, neyrologlar hanuzgacha depressiyaning paydo bo'lish
sabablarini to’laligicha bilmaydilar.
Bunga sabab genlar va muhit o’rtasidagi murakkab bog’lanish bo’lishi mumkin,
biroq bizda u qayerda va qachon
yuzaga kelishini oldindan aniq aytib beruvchi tashxis asbobi yo’q.
Depressiya alomatlari yaqqol ko’rinmasligi bois,
kishining ahvoli yaxshi-yu, ammo aziyat chekayotganini payqash qiyin.
Millliy ruhiy salomatlik institutiga ko'ra, ruhiy
hastalikdan aziyat chekayotgan o’rtacha bir kishining
yordam so’rab murojaat qilishi uchun o’n yil kerak.
Samarali davo-muolajalari ham yo’q emas.
Dorilar va terapiya miyadagi kimyoviy moddalarga birgalikda ta'sir etadi.
O’ta og’ir vaziyatlarda, elektrokonvulsif terapiya
be’morning miyasida miya neyronlarini qo'zg'atuvchi elektr
oqimni yuborish ham juda foydali.
Transkranial magnit
stimulyasiyasi usuliga o’xshash boshqa istiqbolli
muolajalar ham tadqiq etilmoqda.
Depressiya bilan og’rigan biror kimsani bilsangiz,
ularni ehtiyotkorlik bilan bu muolajalarga undang.
Muayyan vazifalarni o’z zimmangizga olishingiz,
atrofda joylashgan terapevtlarni izlash
yoki shifokor ko'rigi uchun savol tuzishingiz mumkin.
Depressiyaga chalingan inson uchun
bu ilk qadamlar ilojsizdek tuyulishi mumkin.
Agar o’zlarini aybdor yoki irodasiz his qilsalar
depressiya ham xuddi astma yoki diabet kasalligi kabi
tibbiy kasallik ekanligini ayting.
Bu ojizlik yoki shaxsiyat turi emas
va ular singan qo’li qanday tuzalgan bo’lsa,
shunday sog’ayib ketishni kutishlari befoyda.
Agar depressiyani o’zingiz boshdan kechirmagan
bo'lsangiz, tushkunlik kezlaringiz bilan solishtirishdan yiroq bo’ling
Ularning kechinmalarini vaqtinchalik g'amginlik hislari bilan solishtirish
o’z holati uchun gunohkor his qilishi mumkin.
Depressiya to'g'risidagi ochiq suhbat ham foyda beradi.
Tadqiqotlarga ko’ra, kimdandir suitsid to'g'risida so’rash aslida
ularning o’z joniga qasd qilish xavfini kamaytiradi.
Ruhiy hastalik to’g’risidagi ochiq suhbat stigmadan qutulishga yordam beradi
va insonlarni yordam so’rash jarayonini osonlashtiradi.
Qanchalik ko’p bemor davolanish
chorasini izlagani sayin, olimlar depressiya haqida
ko’proq o’rgana oladi va shifo topiladi.