خەمۆکی هۆکاری سەرەکیی پەککەوتنە لە جیهاندا.
لە ئەمریکا,
نزیکەی ١٠٪ ی پێگەیشتوان بەدەست خەمۆکییەوە دەناڵێنن.
بەڵام لەبەرئەوەی نەخۆشییەکی دەروونییە,
تێگەیشتن لێی قورسترە لەچاو نەخۆشییەکی وەک بەرزی کۆلیستڕۆل.
یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانیش تێکەڵکردنی ئەو جیاوازیەیە لە نێوان نەخۆشی خەمۆکی و
تەنها هەستکردن بە غەمباری.
هەموو کەسێک جار جار هەست بە غەمباری دەکات.
هێنانی نمرەی خراپ,
لەدەستدانی کار,
دەمەقاڵێ کردن,
تەنانەت ڕۆژێکی باراناوی ڕەنگە هەستی غەمباریمان بۆ دروست بکات.
هەندێ کاتیش هیچ ڕوداوێک ڕووی نەداوە.
تەنها لە پڕ ئەو هەستە دروست دەبێت.
پاشان بارودۆخەکان دەگۆڕدرێن و
ئەو هەستانەی غەمبارمان دەکەن نامێنن.
نەخۆشی خەمۆکی جیاوازە.
نەخۆشییەکی پزیشکییە
بە پێی ویستی تۆ کۆتایی نایەت.
بە لایەنی کەمەوە بۆ ماوەی دوو هەفتە درێژە دەکێشێت،
و بە شێوەیەکی نا ئاسایی ڕێگری دەکات لە توانای ئیشکردن
یاریکردن و
پەیوەندی خۆشەویستی .
خەمۆکی چەندین نیشانەی جیاوازی هەیە وەک:
دەرونێکی غەمبار,
لەدەستدانی چێژ لەو شتانەی کە پێشتر چێژبەخش بوون,
گۆڕانی ئارەزووی خواردن,
هەستکردن بە بێنرخی و خۆ تاوانبارکردنی زۆر,
زۆر خەوتن یاخود کەم خەوی,
کەمی تەرکیزکردن,
بێ ئۆقرەیی یاخود خاوبونەوە,
لەدەستدانی وزە,
دووبارەبوونەوەی بیری خۆکوشتن.
ئەگەر لایەنی کەم پێنج لەو نیشانانەت هەبوو,
بە پێی ڕێنماییە دەرونییەکان
ئەکرێت خەمۆکیت تێدا دەستنیشان بکرێت.
ئەوەش تەنها نیشانە ڕەفتارییەکان ناگرێتەوە,
خەمۆکی چەند نیشانەیەکی جەستەیی هەیە لە مێشکدا.
یەکەم جار،
چەند گۆڕانێک ڕودەدەن کە بە چاوی ئاسایی و
تیشکی ئێکس دەبینرێن.
ئەم نیشانانەش بچووک بوونەوەی بەشی پێشەوەی مێشك وقەبارەی هایپۆکامپەس دەگرێتەوە.
بە شێوەیەکی وردتر،
خەمۆکی پەیوەندی بە چەند شتێکی تریشەوە هەیە:
ناردن و کەمبوونەوەی هەندێک لە دەمارە گوێزەرەوەکان,
بە تایبەت سیرۆتۆنین، نۆرئێپنیفرین و دۆپامین
تێکچونی کاتژمێری لەش,
یان چەند گۆڕانێکی دیاریکراو لە قوڵایی خەوتن و شەپۆلە خاوەکانی سوڕی خەو,
وە تێکچوونی هۆرمۆنەکان
وەک بەرزی کۆرتیزۆڵ و نائاسایی بوونی ڕژێنی دەرەقی.
بەڵام زانایانی دەمارزانی تا ئێستاش وێنەیەکی ڕوونیان لەبەر دەست نییە
کە هۆکاری خەمۆکی چییە.
پێدەچێت بەهۆی پەیوەندییەکی ئاڵۆزەوە بێت لە نێوان جینەکان و ژینگەدا،
بەڵام سەرچاوەیەکی دەستنیشانکراومان نییە
تا بە وردی پیشانی بدات کە کەی و لە کوێ نەخۆشییەکە سەرهەڵدەدات .
وە لەبەرئەوەی نیشانەکانی خەمۆکی هەست پێنەکراون,
قورسە هەست بە کەسێک بکرێت کە باش دیارە کەچی لە ڕاستیدا بە خەمۆکییەوە دەناڵێنێت.
بە گوێرەی پەیمانگەی نەتەوەیی تەندروستی دەروونی,
بە تێکڕایی کەسێک کە بە نەخۆشییەکی دەروونیەوە دەناڵێنێت
زیاد لە ١٠ ساڵ دەخایەنێت تاوەکو داوای یارمەتی دەکات.
بەڵام چەند چارەسەرێکی کاریگەریش هەیە
دەرمان و چارەسەری سروشتی تەواوکەری یەکترین بۆ باشترکردنی دەردراوەکانی مێشک.
لە بارودۆخە زۆر قورسەکانیشدا چارەسەر بە تەزوی کارەبا,
کە وەک گەشکە وایە لە مێشکی نەخۆشدا،
زۆر ڕێگایەکی بەسودە.
چارەسەرە هیوابەخشەکانی تر،
وەک چارەسەر بە تەزووی موگناتیزی
لەژێر تاقیکردنەوەدایە.
بۆیە گەر کەسێک دەناسیت کە بەدەست خەمۆکییەوە دەناڵێنێت،
بە میهرەبانییەوە هانی بدە کە یەکێک لەم ڕێگە چارانە بدۆزێتەوە.
دەکرێت یارمەتیدەریبیت لە چەند کارێکدا،
وەک گەڕان بەدوای دەرونزانێکدا لەو شوێنە،
یان دروستکردنی لیستێک پرسیار بۆ ئەوەی لە دکتۆرێکی بکەن.
بۆ کەسێک کە خەمۆکە،
ئەم هەنگاوە سەرەتاییانە قورسن.
ئەگەر هەست بە عەیبە و تاوان بکەن،
بۆیان ڕونبکەرەوە کە خەمۆکیش نەخۆشییەکی پزیشکییە
هەر وەکو هەناسە توندی و شەکرە.
واتای لاوازی و تایبەتمەندی کەسی ناگەیەنێت،
نابێت وابزانن کە بە تەنها خۆیان دەتوانن ڕزگاریان بێت
هەروەک ئەوەی ناتوانن بەتەنها قۆڵێکی شکاو تیمار کەن.
ئەگەر تا ئێستا توشی خەمۆکی نەبوویت ،
بەراوردی خەمۆکی مەکە بەو کاتانەی هەستت بە غەمباری کردووە.
بەراوردکردنی هەستی ئەوانەی خەمۆکن بە هەستی خەمباربوونی ئاسایی و کاتی
وایان لێدەکات کە هەست بە تاوان بکەن بەهۆی ئازارچەشتنیانەوە.
تەنانەت باسکردنی خەمۆکی بە ئاشکرا دەکرێت یارمەتیدەربێت .
بۆ نمونە، توێژینەوەکان دەریانخستووە کە پرسیارکردن لەسەر بیری خۆکوژی لە کەسێک
بە شێوەیەکی کاریگەر مەترسی خۆکوشتن کەمدەکاتەوە.
وتوێژی ئاشکرا لەبارەی نەخۆشییە دەرونییەکانەوە شەرمکردن ناهێڵێت
وە بۆ خەڵک ئاسانتر دەبێت کە داوای یارمەتی بکەن.
هەروەها تاوەکو نەخۆشی زیاتر چارەسەر بکرێت،
زاناکان زیاتر دەزانن لە بارەی خەمۆکییەوە،
وە چارەسەرەکانیش باشتر دەبن.