Depressiya dünya üzərində sağlamlıq problemlərinin başlıca səbəbidir.
ABŞ-da orta yaşlıların
10%-ə yaxını depressiyadan əziyyət çəkir.
Ancaq bu zehni problem olduğu üçün
yüksək xolesterol kimi problemlərə nisbətdə anlamaq daha çətin ola bilər.
Əsas çaşdırıcı məqam depressiyaya sahib olmaqla
depressiv hiss etmək arasındakı fərqdir.
Demək olar ki, hamı ara-sıra əhvalsız hiss edə bilir.
Pis qiymət almaq,
işi itirmək,
mübahisə etmək,
hətta adi yağışlı gün belə kədərli hislər yarada bilər.
Bəzən bunu tətikləyən heç nə olmur.
Bu, sadəcə, gözlənilmədən baş verə bilir.
Sonra isə vəziyyət dəyişir,
və həmin kədərli duyğular yox olur.
Kliniki depressiya isə daha fərqlidir.
Bu, bir tibbi problemdir
və bu, sırf istəyirsən deyə keçib getmir.
Bu, ən azı iki həftə davam edir
və əhəmiyyətli dərəcədə işləmə bacarığına, oynamağa
və ya sevməyə mane olur.
Depressiyanın fərqli simptomları ola bilər:
düşük əhval-ruhiyyə,
normalda zövq aldığın şeylərə qarşı marağını itirmək,
iştah dəyişikliyi,
dəyərsiz və ya hədsiz dərəcədə günahkar hiss etmək
həddən çox və ya az yatmaq,
diqqət əskikliyi,
əzginlik və ya lənglik,
enerji azlığı,
və ya təkrarlanan intihar düşüncələri.
Əgər sizdə bu simptomlardan ən azı beşi varsa,
psixoloji nəticələrə əsasən sizə
depressiya diaqnozu qoyula bilər.
Bunlar təkcə davranış simptomları deyil.
Depressiyanın beynimizdə psixoloji təzahürləri də baş verir.
Əvvəla,
bu dəyişikliklər adi gözlə və ya rentgen sayəsində
görünə bilər.
Bunlara daha kiçik frontal loblar və hipokampal həcmlər daxildir.
Daha kiçik miqyasda desək,
depressiya bir neçə göstərici ilə əlaqəlidir:
müəyyən neyroötürücülərin yanlış ötürülməsi və ya tükənməsi,
özəlliklə, serotoninin, norepinefrinin, və ya dopaminin;
zəif sirkad ritmləri,
SGH ərzində və ya yuxu periodunun yavaş irəliləyən hissəsində dəyişikliklər,
tiroid hormonu düzənsizliyi
və ya yüksək kortizol kimi hormonal anormallıqlar.
Lakin nevroloqların əlində hələ də depressiyanın
səbəbinin tamamlanmış təsviri yoxdur.
Görünür, bu, genetika və ətraf mühitlə olan kompleks əlaqəmizlə bağlıdır.
Lakin bunun nə vaxt və ya necə özünü
büruzə verəcəyini dəqiq təxmin edəcək diaqnostika aləti yoxdur.
Depressiyanın simptomlarının mücərrəd olması
daxildə çətinlik yaşayan birinin kənardan problemsiz görünməsinə səbəb ola bilər.
Mental Sağlamlıq üzrə İnstitutun məlumatlarına görə,
mental problemi olan bir şəxsin kömək istəməyi
təxminən 10 il çəkir.
Lakin çox effektiv müalicələr də var.
Dərmanlar və terapiya beyində maddələri işə salmaq üçün bir-birini tamamlayır.
Ekstremal hallarda beyində idarəedilən iflic təsiri bağışlayan
elektrokonvulsiv terapiya da
çox faydalı ola bilər.
Maqnitlə transkranial stimullaşdırma kimi perspektivli müalicələr də
hal-hazırda araşdırılır.
Depressiya ilə mübarizə aparan birini tanıyırsınızsa,
onları bu üsulları araşdırmaları üçün nəzakətlə cəsarətləndirin.
Yaxın yerlərdə terapevt axtarmaq kimi və ya
həkimə veriləcək sualların siyahısını
hazırlamaq kimi məsələlərdə onlara kömək edə bilərsiniz.
Depressiyada olan biri üçün
bu ilk addımlar aşılmaz görünə bilər.
Əgər onlar özlərini günahkar və ya xəcalətli
hiss etsələr, vurğulayın ki, depressiya astma və ya
diabet kimi tibbi haldır.
Bu bir zəiflik və ya hansısa xasiyyət deyil
və qırıq qolu sağaltmaq üçün edə biləcəklərindən daha çoxunu
bacara bilməyi özlərindən gözləməməlidirlər.
Əgər heç vaxt depressiya yaşamamısınızsa,
bunu kefsiz hiss etdiyiniz zamanlarla müqayisə etməkdən çəkinin.
Yaşadıqlarını adi, müvəqqəti kədər hisləri ilə müqayisə etmək onları əziyyət
çəkdikləri üçün günahkar hiss etdirə bilər.
Hətta depressiya haqqında açıq danışmaq belə kömək ola bilər.
Misal üçün, araşdırmalar göstərir ki, başqasından intiharla bağlı fikir almaq
onların intihar etmə riskini azaldır.
Psixi problemlərlə bağlı söhbətlər tabuları aşmağa kömək ola,
insanlardan kömək istəməyi asanlaşdıra bilər.
Nə qədər çox xəstə müalicə axtarsa,
bir o qədər çox elm adamı depressiya haqqında öyrənəcək
və müalicələr bir o qədər yaxşılaşacaq.