Saat sabahın 4'ü, ve büyük sınav sekiz saat içinde,
akabinde piyano resitali.
Günlerdir çalıyorsun ve çalışıyorsun ama hala ikisi için de hazır hissetmiyorsun.
Peki, ne yapabilirsin?
Bir kahve daha içebilirsin
ve sonraki saatleri çalışarak ve pratik yaparak geçirebilirsin,
fakat ister inan ister inanma,
kitabı kapatıp müziği kenara koyup uyumaya giderek
daha iyi olabilirsin.
Uyku hayatının yaklaşık üçte birini işgal eder
ama çoğumuz ona şaşırtıcı bir şekilde az dikkat ve özen gösteriyoruz.
Bu ihmal çoğunlukla büyük bir yanlış anlaşılmadan kaynaklanıyor.
Uyku bir vakit kaybı
ya da yalnızca bütün önemli işler bittiğinde dinlenmenin bir yolu değildir.
Aksine, vücudunun, solunumu etkileyen
ve dolaşım sisteminden büyüme ve bağışıklık sistemine kadar
her şeyi düzene sokan hayati sistemleri
düzenleme ve dengeleme sürecindeki kritik bir fonksiyondur.
Bu harika ama bu testten sonra bütün bunlardan endişe edebilirsiniz, değil mi?
Peki, ama acele etme.
Uykunun beyin için de çok önemli olduğu ortaya çıktı.
Siz uykudayken, dolaşım sisteminizdeki kanın beşte biri
beyne kanalize edilir.
Sen uyurken beyninde olup bitenler
hafızamızın çalışma şekli için önemli olan
yeniden yapılanmanın yoğun bir aktif sürecidir.
İlk bakışta,
bir şeyleri hatırlayabilme yeteneğimiz hiç de büyüleyici gözükmez.
19. yüzyıl psikiyatristi Herman Ebbinghaus
unutma kavisi olarak bilinen bir olguyla
ilk yirmi dakika içerisinde
yeni materyallerin 40% 'ını normal olarak unuttuğumuzu kanıtladı.
Fakat bu kayıp, çabuk geçen kısa süreli hafızamızdan,
daha dayanıklı olan uzun süreli hafızamıza
bilgi taşınma süreci olan hafıza takviyesi ile engellenebilir.
Bu takviye hippokamp olarak bilinen
beynin önemli bir bölümünün yardımı ile gerçekleşir.
Bunun uzun süreli hafıza oluşumundaki rolü,
1950'lerde, H.M. diye tanınan bir hastasıyla
yaptığı araştırmada Brenda Milner tarafından kanıtlandı.
H.M.'nin hippokampı kaldırıldıktan sonra,
kısa süreli hafıza oluşum yeteneği zarar gördü
ancak tekrar yoluyla fiziksel görevleri öğrenebiliyordu.
H.M.'nin hippokampının kaldırılmasından dolayı,
onun uzun süreli hafıza oluşum yeteneği de zarar gördü.
Bu durumun ortaya çıkardığı şey,
diğerlerine nazaran, hippokampın,
resital için hakim olman gereken parmak hareketleri gibi
prosedürle ile ilgili hafızandan ziyade,
test için hatırlaman gereken unsur ve konseptleri,
içeren uzun süreli bilgisel hafızanın takviyesi ile doğrudan ilişkili olduğudur.
90'lardaki Eric Kandel'in çalışmalarıyla beraber Milner'in bulguları,
bize takviye sürecinin nasıl işlediğine dair mevcut modeli sunmuştur.
Duyusal veriler başlangıçta, kısa süreli hafıza olarak
geçici bir şekilde nöronlara kopyalanır ve kaydedilir.
Buradan, kortikal alandaki
nöronları güçlendiren ve geliştiren hippokamplara geçerler.
Nöroplastisite sayesinde,
nöronlar arasında bağlantıya izin veren ve bilginin uzun süreli hafıza olarak
geri döndürüldüğü sinirsel ağları
güçlendiren yeni sinaptik tomurcuklar oluşturulur.
Öyleyse neden bazı şeyleri hatırlıyorken bazılarını hatırlamıyoruz?
Hafızayı korumanın etkililiğini
ve boyutunu etkilemenin bir kaç yolu vardır.
Örneğin, keyifli ya da stresli
anlardaki anılar
hippokampın duyguyla olan bağlantısı sayesinde daha iyi kaydedilecektir.
Fakat hafıza takviyesine en büyük katkıyı sağlayan faktörlerden birisi
tahmin ettiğiniz gibi
iyi bir gece uykusudur.
Uyku dört aşamadan oluşur,
bunların en derinin, yavaş-dalga uykusu ve hızlı göz hareketi
olduğu biliniyor.
Bu aşamalar süresince insanları gözlemleyen EEG makineleri,
hafıza oluşumunun nakil merkezi olarak hizmet eden
korteks, talamus,hippokamp ve beyin sapı arasında hareket eden
elektriksel dürtüler olduğunu gösterdi.
Uykunun farklı aşamalarının, farklı türdeki hafızalara
takviye yardımında bulunduğu gösterilmiştir.
Hızlı göz hareketi olmayan yavaş-dalga uyku süresince,
bilgisel hafıza, hippokampın daha ön bölümündeki
geçici bir hafızaya kodlanır.
Hippokamp ve korteks arasındaki sürekli diyalog ile,
kademeli yeniden dağılımı korteksteki uzun süreli depoya iterken
bilgisel hafıza tekrar tekrar aktif hale getirilir.
Diğer yandan, REM uykusu, uyanık beyin faaliyetiyle benzerliğinden dolayı
işlemsel hafıza takviyesi ile doğrudan alakalıdır.
Öyleyse bu araştırmalara dayanarak,
formüllerini ezberledikten ve ölçülerini pratik yaptıktan
üç saat sonra uyumaya gitmek en ideal seçim olurdu.
Bu yüzden umarım artık ihmal edilen uykunun
sadece uzun vadeli sağlığa zarar vermeyeceğini
aynı zamanda bir önceki geceden edinilen
bütün bilgi ve uygulamaları aklında tutma ihtimalini azalttığını görüyorsunuzdur.
Tüm bunlar da sadece "sabah ola hayrola" vecizesinin bilgeliğini gösteriyor.
Siz uyuklarken gerçekleşen bütün bu içsel yeniden yapılanmaları ve
yeni bağlantılarının oluşumunu düşündüğünüz zaman,
düzgün uykunun sizi her sabah
yüzleşmeyi bekleyen zorluklara hazır bir şekilde yeni ve gelişmiş
bir beyinle uyandırmış olacağını bile söyleyebilirsiniz.