هەر ڕۆژێک لە ژیانی تۆ،
بەناو سیستەمەکانی هێزدا دەڕۆیت کە خەڵکانی تر دایان ناوە.
هەستیان پێ دەکەیت؟
لە هێز تێدەگەیت؟
دەزانیت بۆ گرنگە؟
هێز شتێکە زۆر جار ئاسودە نین قسەی لەبارەوە بکەین.
ئەمە بە تەواوی ڕاستە بۆ ژیانی شارستانی، کە هەمووان لە کۆمەڵگایەکدا دەژین.
لە دیموکراسیدا، هێز واتە شوێن گرتنەوەی خەڵکی، لە ماوەیەکدا.
هەرچی قسەیە دەربارەی ئەوەیە کە هێز چییە و کێ هەیەتی
تۆزێک ناڕاست دیارە، تەنانەت شەیتانییە.
بەڵام چیتر خودی هێز باش نییە.
ئەوە تەنیا خۆیەتی.
حوکمی ئەوە دەکات کە چۆن هەر شێوازێکی حکومەت ئیش دەکات.
ئەوە دیاری دەکات کە کێ یاساکانی یارییەکە دیاری دەکات.
کەواتە کە فێربیت چۆن هێز ئیش دەکات کلیلێکە بۆ ئەوەی کاریگەر بیت،
بە ڕژدی بیگریت، و بۆ ئەوە نەبێ سودی لێ ببینی.
لەم وانەیەدا، فێری ئەوە دەبین کە هێز لە کوێوە دێت،
چۆن ڕاهێنانی پێ دەکرێت و چی بکرێت تا بەهێزتر بیت لە ژیاندا.
با لە پێناسەیەکی سەرەتاییەوە دەست پێبکەین.
هێز توانایەکە کە وا لەوانیتر بکەیت ئەوە بکەن کە دەتەوێت.
بە دڵنیاییەوە، ئەوە لە هەموو لایەنەکانی ژیاندا هەیە،
لە خێزانەوە بۆ شوێنی ئیش بۆ پەیوەندیمان.
سەرنجی ئێمە لەسەر گۆڕەپانی شارستانییە،
کە هێز واتا هەڵبژاردن لەلایەن کۆمەڵگاوە
و ئەو ئیشە بکەیت کە خۆت دەتەوێت.
ئەمانە شەش سەرچاوەی سەرەکی هێزی کۆمەڵگەن.
یەکەم، هێزی لاشە و توانای بەرەنگاری.
دەست بەسەرداگرتنی هێز کە پۆلیس بێت یان میلیشیا،
ئەوە لە بنچینەوە هێزە.
سەرچاوەی کڕۆکی دووەمی هێز سامانە.
پارە توانای کڕینی ئەنجامەکان و هەر هێزێکیشی هەیە.
شێوازی سێیەمی هێز دەوڵەتە، حکومەت.
ئەوە بەکارهێنانی یاسا و بیرۆکراسیە بۆ ملکەچ کردنی خەڵک
بۆ کردن و نەکردنی شتانێکی سەلمێندراو.
لە دیمۆکراسیدا، بۆ نمونە، ئێمەی خەڵک، بیردۆزانە،
هێز دەدەین بە حکومەت لەڕێگەی هەڵبژاردنەوە.
لە دیکتاتۆریدا، هێز لە تۆقاندنی کۆمەڵگە دەردەکەوێ،
نەک ڕازیبوون بە حکومڕانی.
جۆری چوارەمی هێز دەستوری کۆمەڵگەیە یان ئەو شتانەی خەڵک بە باشی دەزانن.
دەستورەکان لە چەقی حکومەتەوە نایەن.
بە ڕێگەیەکی ئارامتر، یەک بە یەک.
بە دڵنیایەوە دەتوانن وا لە خەڵک بکەن ڕەفتار و یاساکان بگۆڕن.
بیر لە دەستوری هاوسەرگیری ئەمڕۆ بکەوە بە یەکسانی گەشەدەکات.
شێوازی پێنجەمی هێز بیرۆکەکانن.
بیرۆکەیەک، سەربەخۆی تاکە کەسی، بڵێ، یەکسانی ڕەگەز،
دەتوانێت بڕێک هێزی بێ کۆتا بەدەست بهێنێت
ئەگەر هانی خەڵکی بدات بۆ گۆڕانی بیرکردنەوە و کرداریان.
سەرچاوەی شەشەمی هێز ژمارەکانن، خەڵکانێکی زۆر.
دەربڕینی دەنگی بە کۆمەڵی خەڵک هێز دروست دەکات
کۆی بایەخێکی چڕ
و بە سەپاندنی یاسا.
بیربکەوە لە بەهاری عەرەبی و سەرهەڵدانی ئاهەنگی چا.
کۆکردنەوەی جەماوەر.
ئەوانە شەش سەرچاوەی سەرەکی هێز بوون، کە هێز چییە.
هەروەها ئێستا، با بیر بکەینەوە کە هێز چۆن دروست دەبێت.
ئەمانە سێ یاسای تاقیکردنەوەی بەهای هێزن.
یاسای ژمارە یەک: هێز هەرگیز ناگۆڕێت.
هەمیشە یان کۆدەبێتەوە یان دەپوکێتەوە لە مەیدانی کۆمەڵگەدا.
کەواتە ئەگەر هیچ کارێک ناکەیت، ئەوا کارت لەسەر کراوە.
یاسای ژمارە دوو: هێز وەکو ئاو وایە.
دەڕژێتە ناو ژیانی ڕۆژانەی ھەموومان.
زانستی ڕامیاری کۆنتڕۆڵ کردنی ئەو هێزەیە بەو ئاراستەیەی تۆ دەتەوێت.
پەیڕەو دانان ئەرکێکە بۆ هێشتنەوەی هێزی ڕۆیشوو.
سیاسەت قەدەغەی هێزە.
یاسای ژمارە سێ: هێز ئاڵۆزە.
هێز هێزی زیاتر، هەروەها بێ هێزیشی بە دواوەیە.
تاکە شت کە یاسای سێیەم دەپارێزێ لە بارودۆخێک
کە تەنیا یەک کەس هەموو هێزەکانی هەبێت
ئەوەیە کە یاسای یەک و دوو جێبەجێ بکەین.
هەر یاسایەک جێبەجێ بکەین کە خەڵکی هێزێکی زۆر کۆدەکەنەوە،
کەواتە ناتوانن مافی خۆیان جێگیر بکەن لە سیاسەتدا؟
ئەمە پرسیاری دیموکراسییە،
و دەتوانی ئەم یاسایانە لە هەر هەوڵێکدا لە ئیش ببینی.
کەمی موچەی کرێکاران بۆ پاداشتێکی بەرزتر ڕێکخراوە.
کۆمپانیا نەوتیەکان بۆ دەستکەوتنی بۆڕیە نەوتی گەورەتر گوشار دەکەن.
هاو ڕەگەزبازەکان بۆ یاسایەکی ڕاست بۆ هاوسەرگیری دەگەڕێن.
دایک و باوکانی شار داوای پسوڵەی قوتابخانە دەکەن.
لەوانەیە پشتگیری ئەو هەوڵانە بکەیت یان نەیکەیت.
چیت دەوێت دەکەوێتەوە سەر ئەوەی چەند شارەزای لە هێزدا،
کە لەکۆتایدا دەمان گەیەنێتە ئەوەی دەتوانین چی بکەین تا بەهێزتر ببین لە ژیاندا.
ئیتر، ئەوە بۆ مەرجەکانی خوێندەواری بەسودە.
ئاڵەنگاری تۆ بۆ فێربوونی هێزە کە چۆن بیخوێنیتەوە و بینوسیت.
مەبەست لە خوێندنەوەی هێز سەرنجدانە بۆ سەر دەقی هێز.
مەبەستم تەنیا پەرتوک نییە.
مەبەستم بیبینی کۆمەڵگەیە بە نووسراو.
وەک ئەوە نییە کە لە زانکۆ و شار و وڵاتەکەتدایە؟
دیاریکردنی ئەوەی کێ چ جۆرە هێزێکی هەیە، لەناو چ سیستەمێکدا.
تێگەیشتن لەوەی بۆ وای لێ هات،
هەروەها کێ وای لێکرد، و کێ دەیەوێت بیهێڵێتەوە.
تێگەیشتن لە ستراجیەتی ئەوانی تر کە لەو بارودۆخەدا بەکاریان هێنا:
هێرشی ڕووبەڕوو یان ناڕاستەوخۆ،
هاوپەیمانی یان حوکمی جەماوەر.
بخوێنەوە لەوانەیە بنوسیت.
بۆ نووسینی هێز سەرەتا پێویستە ئەوە بنووسیت کە باوەڕت وایە ڕاستە بۆ نووسین،
بۆ ئەوەی ببیت بە نووسەری گۆڕانکاری.
دەیکەیت.
وەک هەموو جۆرەکانی نووسین، فێری دەربڕینی خۆت دەبیت،
بە دەنگێکی ڕاستەقینە قسە بکە.
بیرۆکەکانت ڕێکبخەوە، دواتر خەڵکانی تر ڕێکبخە.
خۆت لەسەر ڕای گشتی ڕابهێنە.
خۆت لەسەر ململانێ ڕابهێنە.
نووسین، هەمووی دەربارەی ڕاهێنانە.
هەموو ڕۆژێک هەلی ڕاهێنانت هەیە، لەگەڵ دراوسێ و دەوروبەرت.
ئامانج دابنێ، دواتر ئامانجی گەورەتر.
سەیری شێوازەکان بکە، ببینە چی کار دەکەن.
ڕاهێنان بکە، دووبارەی بکەوە.
ئەوە ئەرک و مافی نیشتیمانییە.
لەم وانە کورتەدا، ئەوەمان دۆزیەوە هێزی کۆمەڵگە لە کوێوە دێت،
چۆن کار دەکات و دەتوانیت چی بکەیت بۆ ئەوەی ڕاهێنان بکەیت.
ئەو پرسیارەی کە ماوەتەوە "بۆ"ی هێزە.
هێزت دەوێت بۆ ئەوەی سوود بە هەمووان بگەیەنیت یان بەس خۆت؟
هۆکارەکانت کۆمەڵایەتین یان دژە کۆمەڵگەن؟
ئەو پرسیارە دەربارەی ستراتیجی نییە.
ئەوە دەربارەی کەسایەتییە، ئەمە جۆرێکی تری وانەیە.
بەڵام ئەوەت لەبیر بێت:
هێز کۆ کەسایەتی یەکسانە بە هاونیشتیمانیەکی مەزن،
تۆش هێزت هەیە بۆ ئەوەی ببیت بەوە.