Өміріңіздің әр күні
өзге адамдардың билігімен құрған жүйеде өтеді.
Оны сезесіз бе?
Билік не екенің білесіз бе?
Оның неге маңызды екенін білесіз бе?
Билік туралы адамдар көп айта бермейді.
Біздің қоғамда бұл әсіресе қатты байқалады.
Демократияда билік халық қолында болуы тиіс. Иә, дәл солай.
Билік және билігі бар адамдар туралы айту
төмен, тіпті жаман әңгіме деп саналады.
Бірақ биліктің жақсысы да, жаманы да жоқ.
Ол жай ғана билік.
Ол тек басқару жүйесінің түрін анықтайды.
Жүйе биліктің иесін және басты ережелерін анықтайды.
Осылайша билікті түсінген адам оны қолдана алады,
оған талаптар қойып, пайдасын көре алады.
Осы видеода біз биліктің негізгі көзін анықтап,
қалай жүзеге асырылып, билікке ие болу үшін не істеу керек екенін анықтаймыз.
Негізгі анықтамадан бастайық.
Билік - өзгені сіз қалаған істі жасауға мәжбүрлеу қабілеті.
Бұл отбасы, жұмыс және өзге адамаралық
қарым-қатынастың әрбір түрінде кездеседі.
Бүгін назарымыз азаматтық қоғамға бағытталған.
Мұнда билік қоғамның таңдауына
және әрекетіне тікелей әсер етеді.
Азаматтық биліктің алты негізгі көзі бар.
Біріншіден бұл физикалық күш және зорлыққа деген қабілет.
Полиция және әскери билік секілді күштердің түрі -
бірінші биліктің бастапқы түрі.
Биліктің екінші негізгі көзі - ақша.
Ақшаға жетістіктерді және өзге билік күшін сатып алуға болады.
Биліктің үшінші көзі - үкімет.
Бұл билік заң және бюрократия арқылы өзгені бір істі
жасауға, не жасамауға мәжбүрлете алады.
Мысалы демократия жүйесінде басты билік бізде - халықта.
Үкіметтегі адамға билікті біз дауыс беру арқылы береміз.
Диктатурадағы үкіметке билік халықтың дауысы арқылы емес,
күш арқылы келеді.
Биліктің төртінші түрі - қоғам үшін қалыпты әлеуметтік нормалардан құралған.
Бұл нормалардың орталық басқарма түрі жоқ.
Бұл билік түрі жұмсақ түрде ауыздан-ауызға тарайды.
Осылайша қоғамның ойын, тіпті заңдарды өзгерте алады.
Отбасыға қатысты нормалар қалай өзгеріп жатқанын қараңыз.
Биліктің бесінші түрі - идеялар.
Белсенділердің пікірлері және идеялары
қоғамның ойын, таңдауын өзгерте алса,
айтылған сөздер үлкен күшке ие бола алады.
Алтыншы күш - көпшілікте.
Көпшілік айтқан сөз,
ортақ ойы және мүддесі
үлкен күшке ие.
Араб көктемі және Америкада болған қозғалыстар туралы ойлаңыз.
Күш - бірлікте.
Осымен басты 6 күш түрін талдадық делік.
Енді сол күштердің қалай жүзеге асырылатыны жайлы сөйлесейік.
Күш үш түрлі ереже аясында жүзеге асырылады.
Бірінші ереже: билік тұрақты емес.
Қоғамда билік не күшейеді, не ыдырайды.
Адам билікке араласпаса да, билік оның өміріне араласады.
Екінші ереже: билік су сияқты.
Ол күнделікті өмірде ағын сияқты ағады.
Үкімет сол ағынды дұрыс бағытқа бұру керек.
Ал саясат белгілі күшті бекіту және сақтау үшін жұмыс жасайды.
Саясат мұздатылған билік сияқты.
Үшінші ереже: билік біріктіреді.
Билік те және дәрменсіздік те үлкен күшті тудыра алады.
Бірінші және екінші ережелер
үшінші ережені тежеп,
бір адамның барлық билікке ие болуына жол бермейді.
Бірнеше адам барлық билікке қол жеткізіп, оны бекітпеуі үшін
қандай ережелерді белгілеу керек?
Бұл демократияға қатысты сұрақ.
Ал айтылған заңдардың мысалдарын жаңалықтардан көріп жүрген шығарсыз:
“Жұмысшылар жалақыны көтеруді талап етуде”
“Мұнай компаниялары ірі құбырды орнатуды талап етуде”
“Дәстүрлі емес жұптар заңды некеге тұру құқығын талап етуде”
Қаладағы ата-аналар балаларына тегін оқуды талап етуде.
Бастамаларды қолдау, не қолдамау сенің жеке таңдауың.
Бірақ талап етілетін нәрсеге қол жеткізу үшін сіз билікті басқара білуіңіз керек.
Сонымен, қоғам өміріне әсер ету үшін не істеу керек?
Билікті сауат ашу сабағы ретінде қарастырайық.
Сіздің басты мақсатыңыз - билікті оқи алу және билік туралы жаза білу.
Билікті оқи алу дегеніміз оған қатысты барынша көп мәтін оқу.
Кітап оқудың керегі жоқ.
Керісінше, қоғамды бір үлкен кітап ретінде қарастырыңыз.
Қалаңда, не университет ғимаратында болып жатқан жайт ұнамайды ма?
Онда сол жерде кімнің қандай билігі бар екенің анықтап алыңыз.
Мәселе қалай пайда болғанын,
оған кім жауапты екенін және кім қолдап тұрғанын біліңіз.
Ұқсас жағдайда басқалардың қандай стратегияларды қолданғанын зерттеңіз.
Өзгерісті тікелей, әлде жанама түрде талап етті ме?
Өзгелермен бірлесті ме? Әлде тек өзі жүрді ме?
Жаза білу үшін оқу керек.
Билік туралы жазу үшін, ең алдымен, жазуға, өзгерістерді талап етуге
құқығыңыз бар екеніне сенуіңіз керек.
Ол құқық сізде бар.
Жазудың өзге түрлері сияқты, жеке ой мен дауысты білдіруді
адам өз бетінше үйрену керек.
Тек өз ойыңды жинақтап болған соң, өзге адамдарды өз жанына жина.
Адамдармен сөйлесуді үйреніңіз.
Өзіңізге сенімді болыңыз.
Мұның бәрі тәжірибе арқылы келеді.
Күнделікті түрле өз аймағыңызда және одан тыс жерлерде жаттығыңыз.
Ақырындап үлкен мақсаттарға жете беріңіз.
Амалдардың қайсысы ең тиімді екенін қараңыз.
Өз ыңғайына келтіріңіз.
Бұл – азаматтық.
Осы видео барысында біз биліктің қайдан шығатынын,
оның қалай жүзеге асырылатынын және оны қалай пайдалану керектігін үйрендік.
Енді биліктің не үшін қажет екенін түсіну қалды.
Билік кімге пайда әкелу керек? Тек сізге ме? Әлде барлық адамға ма?
Сіздің жеке максаттарыңыз қоғамға қарсы ма? Әлде қоғам үшін ба?
Билік жүйеге байланысты емес.
Билік адамның жеке құндылықтарына байланысты.
Тек бір зат анық:
Елдің жақсы азаматында күш пен мінез болу керек.
Ал оны қалыптастыру күшіне сіз иесіз.