Telefon, tablet, televizyon ve bilgisayar ekranlarımız tarafından
giderek daha fazla baskıya uğradığımız bir dünyada yaşıyoruz.
İstediğimiz her şeyi deneyimleyebiliyor
ama hiçbir şey hissedemiyoruz.
İstediğimiz kadar arkadaş ediniyoruz
ama el sıkışacak kimsemiz yok.
Sizi farklı bir dünyaya götürmek istiyorum,
hayal dünyasına,
sahip olduğumuz en güçlü aracı kullanarak
fiziki çevremizi dönüştürebileceğimiz bir yere.
Kendi hislerimizi ve aynı gezegeni paylaştığımız diğer insanlar hakkındaki
hislerimizi ancak böyle yaparak sonsuza dek değiştirebiliriz.
2006 yılında kurduğum şirket Artichoke
böyle anlar yaratmayı amaçladı.
Hepimizin hayatında belli anlar vardır.
Ölüm döşeğindeyken, işe gidip gelişlerimizi,
38 numaralı otobüsü,
alışveriş merkezine her gidişimizdeki park yeri sorununu hatırlamıyor olacağız.
Hatılayacağımız şeyler, çocuğumuzun attığı ilk adım,
bir futbol takımına seçilmemiz
veya aşık olduğumuz zamanlar olacak.
Artichoke; fiziksel dünyayı sanatçının hayal gücünü kullanarak değiştirip,
hareketli ve geçici anlar oluşturarak bize nelerin mümkün olduğunu
göstermek için var.
Yıkıntılar arasında güzellik yaratıyoruz.
Tarihimizi yeniden gözden geçiriyoruz.
Herkesin katılmak ya da tanık olmak için
davet edildiği anlar yaratıyoruz.
Her şey 1990'larda
Salisbury'de festival direktörlüğü görevine atanmamla başladı.
Muhtemelen duymuşsunuzdur.
İşte Salisbury Katedrali ve yakınındaki
dünyaca ünlü Stonehenge Anıtı.
Salisbury, yüzlerce yıldır Kilise, Muhafazakâr Parti
ve ordu tarafından yönetilen
bir şehir oldu.
İnsanların kurallara uymayı gerçekten sevdiği bir yer.
Şehirdeki ilk yılımı gözünüzde canlandırın,
tek yönlü bir yolda, ters yönde, gecikmiş halde bisiklet sürüşümü.
Her zaman geç kalırım.
Bugün burada bulunmam bile bir mucize.
(Gülüşmeler)
Kaldırımdaki yardımsever yaşlı bir kadın bana seslendi,
"Canım, yanlış yoldan gidiyorsun!"
Çekici olduğunu düşünerek "Evet, biliyorum" dedim.
"Umarım ölürsün!" diye bağırdı.
(Gülüşmeler)
Oranın, tehlikede olduğum bir yer olduğunu anlamıştım.
Yine de, bir yıl sonra,
ikna çabaları, müzakereler, uygulayabildiğim her şey
bu işi yapmamı sağladılar.
Kilisedeki klasik bir konser ya da bir şiir okuma değil,
Faust'un hikâyesini söyleyen,
Fransız sokak tiyatrosu şirketi işi,
stilts üzerinde "Mephistomania", elde kullanılan piroteknik ile tamamlandı.
Sonraki gün, aynı yaşlı kadın beni sokakta durdurup
"Dün geceden sen mi sorumluydun?" diye sordu.
Hemen geri kaçtım.
(Gülüşmeler)
"Evet."
“Bunu duyduğumda." dedi, "Benim için olmadığını biliyordum
ama Helen, aslında benim içindi."
Peki ne oldu?
Merak, şüpheyi yenmiş,
kaygı ise yerini keyfe bırakmıştı.
Bu yüzden, bu fikirlerin daha büyük bir aşamaya nasıl aktarılabileceğini
merak ettim ve aynı şeyi Londra'da yapmak için bir yolculuğa çıktım.
Hayal edin: O bir dünya şehri.
Diğer şehirlerimiz gibi uğraş, ticaret ve trafiğe adanmış.
İşe zamanında gidip gelmemizi sağlayan bir makine.
Günlük işleri sabitleştirmek ve ileride ne olacağımızı öğrenebilmek
istedimiz için hepimiz suçluyuz.
Yine de, bu ilginç şehir bir sahneye, insanların yaşamını bir şekilde
akıl almaz şeyler için değiştirebilecek
bir platforma dönüştürülebilse neler olurdu?
Bunları İngiltere'de sık sık yapıyoruz.
Nereli olursanız olun, eminim siz de bunları yapıyorsunuzdur.
İşte At Muhafızlar Geçit Töreni.
İşte sıkça yaptığımız bir şey. Amaç her zaman bir şeyler kazanmaktır.
Bir maraton veya bir savaş kazanmak
ya da zafer kazanmış bir kriket takımının eve gelişi gibi.
Yollar kapanıyor. Herkes alkışlıyor.
Peki tiyatro için? Mümkün değil.
Bir Fransız firmasının anlattığı bir hikâye hariç:
Küçük bir kız ve onu 4 günlüğüne
ziyarete gelen
dev bir fil ile ilgili bir destan.
Tek yapmam gereken kamu otoritelerini şehri dört gün boyunca kapatmanın
tamamen normal bir şey olduğuna ikna etmekti.
(Gülüşmeler)
Trafiğin olmadığı, insanların kendilerince eğlendiği,
Fransız tiyatro şirketi Royal de Luxe'ün olağanüstü sanatsal çabasına
hayranlık duyup tanık olduğu bir etkinlik.
Yedi yıllık bir yolculuktu.
Odada oturan ve çoğunlukla erkeklerden oluşan bir gruba
"Küçük kız ve koca filin hikâyesi gibi,
şehre 4 günlüğüne geldiler.
Herkes gelebilir, oynayabilir ve izleyebilir." derdim ben.
Onlar da
"Bunu neden yapalım?
Önemli bir şey için mi?
Bir başkanın ziyaretini mi kutluyoruz?
Fransa ve İngiltere arasında bir dostluk anlaşması mı?
Hayır için mi? Para toplamaya mı çalışıyorsun?" derlerdi.
Sonra da ben,
"Hiçbiri değil." derdim.
Onlar da, "Niye yapalım o zaman?" derlerdi.
Ama dört yıl sonra, büyülü, beklenmedik bir şey gerçekleşti.
Dört yıldır "Lütfen, lütfen." diyerek
söz istediğim aynı toplantıda
"Lütfen." demedim. Dedim ki,
"Uzun zamandır konuşmakta olduğumuz bu şey,
bu tarihlerde gerçekleşiyor
ve yardımınıza gerçekten ihtiyacım var."
Büyülü bir şey oldu.
Odadaki herkes, nasıl olduysa başkasının evet dediğine karar verdi.
(Gülüşmeler)
(Alkış)
Sorumluluk almaları gerektiğinin söylenmediğini belirttiler.
Belki de otobüs planlama müdürünün güzergah planlamalarını yapması için
sorumluluk alması istenmesi gerekiyordu,
konsey görevlisinin de yolları kapatmak için,
Londra ulaşımı için de insanların metro problemlerini çözmesinin istenmesi.
Herkesten bize yardımı olacak şeylerden yalnızca yapabildiklerini
yapmaları istenmişti.
Kimseden sorumluluk almaları istenmemişti.
Ben ise, düşündüm ve dedim ki "Sorumluluğu ben alacağım."
Bir milyon insanın sokaklara dökülmesini sağlayan bir etkisi oldu.
İlk şov böyle gerçekleşti.
(Alkış)
İlk şovumuz, kamusal bir alanı, bir şeyler izlemek için
asla bilet almayacak muhtemel seyirciler için dönüştürerek,
kültürden zevk alma anlayışının doğasını
galeride, tiyatroda ya da opera binasında değil
canlı olarak sokaklarda değiştirdi.
Böylelikle buradayız.
Bitirdik ve bu tip işler yapmaya devam ettik.
Gördüğünüz gibi, şirket muazzam bir iş çıkardı.
Ama asıl muazzam olan iznin çıkmış olmasıydı.
Hiçbir güvenlik önlemi görmüyorsunuz.
Bu, Londrayı derinden sarsan korkunç terör saldırısından
yalnızca 9 ay sonraydı.
Bu tip işleri çok daha karmaşık durumlarda
yapabilmenin mümkün olup olmadığını düşünmeye başladım.
Dikkatimizi Kuzey İrlanda'ya,
ya da tercihinize göre, İrlanda'nın kuzeyine çevirdik.
Sola doğru, İngiltere, İskoçya, Galler ve İrlanda adasının
haritasını görüyorsunuz.
Nesiller boyu, tartışmalı bir bölgeydi.
Güneyde Katolik cumhuriyetçiler
ve birlikçi Protestan toplumuyla
30 yılı aşkın süre İngiliz askerlerin
sokaklarda dolaştığı yüzlerce yıllık bir tartışma.
Şimdilerde barış süreci olmasına rağmen,
eğer bu şehirde bir birlikçiysen Londonderry,
Katolik isen Derry olarak tanınıyorsun.
Yine de herkes burayı evi biliyor.
Sanat ve hayal gücüyle
bu gruplaşmanın yönlendirilebileceği başka bir alan olup olmadığını
merak etmeye başladım.
Bütün toplulukların her yaz
yaptıkları şey budur.
Karşı taraftaki insanların kuklaları ve işaretlerini
yaktıkları bir kamp ateşidir.
Birlikçi topluluk için de durum aynı.
Her yaz, bunları yakıyorlar.
Tam da şehir merkezindeler.
Nevada çölüne, Burning Man festivaline döndüğümüzdeyse
daha farklı değerler bütünüyle
kamp ateşi yakan insanlar görüyoruz.
David Best'in çalışmasını ve Burning Man etkinliği için inşa edilen,
pazar günü ise yakılan
olağanüstü tapınakları görüyorsunuz.
Bunun üzerine onu ve camiasını gelmeleri için davet ettik,
normalde asla bir araya gelip konuşmayacak
politik ve ve dindar kesimlerden
genç ve işsiz insanlara
yardımcı olmaya çalıştık.
Yaptıkları sıradışı iş sonucunda
şehirde bulunan Protestan ve Katolik iki katedrale
rakip olacak bir tapınak doğdu.
Ama bu bir din tapınağı değildi.
Herkese, hiçbir topluma değil
sadece herkese aitti.
Herkesin, kimse gelmeyecek, dediği bir yere inşa etmiştik.
Çok tehlikeliydi. İki topluluğun tam ortasındaydı.
Yine de "Ama manzarası harika" demeye devam ettim.
(Gülüşmeler)
Tekrardan, aynı yıllanmış soru:
Neden bunu yapmayalım?
Resimde gördüğünüz şey,
onların bu fırsatı kaybetmelerini istemeyen
sınıf öğretmenleri tarafından tepeye kadar yürütülen
426 ilkokul öğrencisinin başlangıcı.
Nevada çölünde daha farklı sıcaklıklarda
gerçekleşse de
bu toplumun insanları, 65.000 kişinin hepsi
acılarını, dertlerini, umutlarını,
gelecek hayallerini ve aşklarını
yazmaya başladılar.
Çünkü sonunda görüyoruz ki hepsi aşk için.
Travma sonrası stres ve yüksek intihar oranının olduğu
çatışma sonrası bir ülkede
yaşıyorlar.
Yine de kısa bir an için,
Katolik ve babasını 9 yaşında kaybetmiş Kevin gibi biri
yukarıda yatağında yatarken daha fazlası olduğunu düşünmek
saçma olurdu.
Kevin bu çalışma için gönüllü oldu.
Tapınağı halka açtığımız ilk gün kapıdan giren
yaşlı ve Protestan bir kadını kucaklayan ilk kişi de oydu.
Tapınak yükseldi ve beş gün orada kaldı.
Sonrasındaysa, birkaç aylık dönemde bu olağanüstü işi başarmak için
canla başla çalışan mezhepsiz inşaatçı takımımız
arasından bir seçim yaptık.
Yakıp kül etmeyi kabul edecek kişileri seçtik.
Karanlık, soğuk bir mart gecesinde,
katılan 15.000 insanın tanıklık ettiği,
düşmanlığı arkalarında bırakmaya,
söylenemez şeyleri söyleyebildikleri
ve "Beni ve ailemi kırdın ama seni affediyorum."
diye bağırabildikleri
ortak bir alanda yaşamaya karar verdikleri anı görüyorsunuz.
Topluluk üyeleri,
kendisini bırakmanın inşasını sağlayan duygu ve düşünceleri
bırakmak kadar zor olduğu
bu oldukça muazzam binayı yakarken
hep birlikte izlediler.
(Müzik)
Teşekkür ederim.
(Alkış)