(Âm nhạc)
Chào buổi trưa.
Chắc là các bạn đều biết, chúng ta đang đối mặt với thời điểm kinh tế khó khăn.
Tôi tìm đến các bạn với một đề xuất khiêm tốn
để làm nhẹ gánh nặng tài chính.
Ý tưởng này xuất hiện khi tôi trò chuyện cùng
một người bạn của tôi là một nhà vật lý học ở trường MIT.
Anh ấy đã rất vất vả để giải thích cho tôi về:
một thực nghiệm tuyệt vời, trong đó dùng tia hồng ngoại (laser) để làm nguội dần vật chất.
Thật ra anh ấy đã làm tôi nhức đầu ngay từ lúc bắt đầu,
bởi vì ánh sáng không làm nguội.
Nó làm mọi thứ nóng lên. Nó đang diễn ra ngay tại đây, vào lúc này.
Lý do mà các bạn có thể nhìn thấy tôi đang đứng ngay đây bởi vì
căn phòng này chứa hơn 100 nhân mười luỹ thừa mười tám quang tử (photon),
và chúng đang chuyển động ngẫu nhiên trong không gian, gần bằng với vận tốc của ánh sáng.
Tất cả chúng có màu sắc khác nhau,
chúng đang gợn sóng với các tần số khác nhau,
và chúng đang nảy lên từ mọi bề mặt, kể cả tôi,
một số trong chúng đang bay thẳng vô mắt các bạn,
đó là lý do não của các bạn cấu thành một hình ảnh tôi đang đứng đây.
Tia hồng ngoại là chuyện khác.
Nó cũng dùng các quang tử (photon), nhưng chúng đều được đồng bộ hoá,
và nếu bạn tập trung chúng thành một chùm,
bạn có được một thứ công cụ vô cùng hữu dụng.
Sự kiểm soát của một tia hồng ngoại là cực kỳ chuẩn xác
đến mức bạn có thể thực hiện phẫu thuật bên trong một con mắt,
bạn có thể sử dụng nó để lưu trữ một lượng lớn các dữ liệu,
và bạn có thể sử dụng nó trong cái thực nghiệm hay ho này
cái thực nghiệm mà bạn tôi đã rất vất vả để giải thích.
Đầu tiên, bạn nhốt các nguyên tử (atom) trong một cái chai đặc biệt.
Nó sử dụng các trường điện từ để cô lập các nguyên tử
từ tiếng ồn của môi trường.
Bản thân các nguyên tử thì khá là bạo lực.
nhưng nếu bạn bắn các tia hồng ngoại một cách thật chính xác để điều chỉnh cho đúng tần số,
một nguyên tử sẽ nhanh chóng hấp thụ những quang tử
và có xu hướng làm chúng chậm lại.
Từng chút một, nó lạnh dần
cho đến cuối cùng thì nó tiếp cận điểm không tuyệt đối.
Bây giờ nhé, nếu bạn sử dụng đúng loại nguyên tử và bạn làm nó đủ lạnh
chuyện thực sự kỳ lạ xảy ra.
Nó không còn ở dạng chất rắn, chất lỏng hay khí nữa.
Nó đi vào một trạng thái mới được gọi là trạng thái siêu lỏng (superfluid).
Các nguyên tử đã mất đi đặc điểm nhận diện đặc biệt của chúng,
các quy tắc của thế giới lượng tử giành quyền kiểm soát,
và điều đó khiến cho các chất siêu lỏng mang những thuộc tính kỳ quặc.
Ví dụ nhé, nếu bạn chiếu sáng thông qua một chất siêu lỏng,
nó có thể làm các quang tử chuyển động chậm lại
còn vận tốc 60 cây số / giờ.
Một thuộc tính kỳ quặc khác nữa là nó lưu động
mà hoàn toàn không có độ nhớt hay là ma sát,
vậy nên, nếu bạn mở nắp chai ra,
nó sẽ không ở yên bên trong chai nữa.
Một màng phim mỏng sẽ bò lên thành chai từ bên trong,
chảy tràn qua miệng chai và trào ra ngoài.
Tất nhiên, ngay khoảnh khắc mà chất siêu lỏng này va chạm với môi trường bên ngoài,
nhiệt độ của nó tăng lên, dù chỉ là một phần rất nhỏ của một độ,
và ngay lập tức trở lại trạng thái vật chất bình thường.
Các chất siêu lỏng là một trong những thứ mong manh nhất mà chúng tôi đã từng khám phá.
Còn đây là niềm vui thú tuyệt vời của khoa học:
sự thất bại của trực giác chúng tôi qua thực nghiệm.
Nhưng thực nghiệm không là điểm kết thúc của câu chuyện,
bởi vì bạn vẫn phải truyền lại kiến thức cho người khác.
Tôi có bằng tiến sĩ ngành sinh học phân tử.
Tôi vẫn hầu như không hiểu những điều mà phần lớn các nhà khoa học đang nói đến.
Vì vậy, khi bạn tôi cố gắng giải thích về thực nghiệm kể trên,
hình như anh ấy nói càng nhiều,
thì tôi càng mù mờ.
Bởi vì nếu bạn đang cố gắng để vẽ nên cho ai đó một bức tranh toàn cảnh
về một ý tưởng phức tạp, để thực sự nắm bắt bản chất của vấn đề,
bạn dùng càng ít từ, người ta càng dễ tiếp thu.
Trong thực tế, hay nhất có thể là không nói gì cả.
Tôi nhớ đã nghĩ rằng phải chi bạn tôi đã có thể đã giải thích
về toàn bộ thử nghiệm đó chỉ với một điệu nhảy.
Tất nhiên, dường như chẳng bao giờ có người vũ công nào xung quanh khi bạn cần họ.
Thật ra, ý tưởng này không điên khùng như nó nghe có vẻ như thế.
Bốn năm trước, tôi đã bắt đầu một cuộc thi gọi là "Hãy để bằng tiến sỹ của bạn nhảy múa" (Dance Your Ph.D)
Thay vì giải thích nghiên cứu của mình bằng từ ngữ,
các nhà khoa học phải giải thích nó với điệu nhảy.
Đáng ngạc nhiên là, cách đó có vẻ hiệu nghiệm.
Khiêu vũ thực sự có thể làm khoa học dễ hiểu hơn.
Nhưng đừng tin lời tôi.
Lên Internet và tìm kiếm từ khoá "Hãy để bằng tiến sỹ của bạn nhảy múa" ("Dance Your Ph.D.")
Hiện có hàng trăm các nhà khoa học nhảy múa chờ đợi bạn.
Điều đáng ngạc nhiên nhất mà tôi rút ra được trong khi điều hành cuộc thi này
là một số nhà khoa học đang làm việc trực tiếp với vũ công trong nghiên cứu của họ.
Ví dụ nhé, tại trường đại học Minnesota,
có một kỹ sư ngành y sinh tên David Odde,
ông làm việc với các vũ công để tìm hiểu cách các tế bào di chuyển.
Các tế bào di chuyển bằng cách thay đổi hình dạng của chúng.
Khi một tín hiệu hóa học giạt vào một phía,
nó kích thích các tế bào mở rộng hình dạng của chúng về phía đó,
vì các tế bào liên tục tiếp xúc vào và kéo dãn trong môi trường.
Vì vậy, nó cho phép các tế bào rỉ ra dọc theo các hướng đúng.
Nhưng điều mà có vẻ rất chậm rãi và thanh nhã khi nhìn bên ngoài
lại thực sự rất hỗn loạn bên trong,
bởi vì các tế bào kiểm soát hình dáng của chúng bằng một bộ khung của các sợi protein bền vững,
và những sợi này liên tục rơi rụng.
Nhưng ngay vào lúc chúng tiêu tan,
lại có thêm nhiều protein gắn vào các điểm cuối và mọc dài ra,
vậy nên, tế bào thay đổi liên tục
chỉ để duy trì hiện trạng y như lúc ban đầu.
David xây dựng các mô hình toán học về điều đó, sau đó ông kiểm tra chúng trong phòng thí nghiệm,
nhưng trước khi làm việc đó, ông làm việc với các vũ công
để tính toán xem những loại mô hình nào cần được xây dựng đầu tiên.
Nó cơ bản là một thảo luận tự do hiệu quả,
và khi tôi ghé thăm David để tìm hiểu về nghiên cứu của anh,
anh đã sử dụng các vũ công để giải thích cho tôi
chứ không phải phương pháp thường dùng: PowerPoint.
Và chuyện đó khiến tôi nêu lên đề xuất khiêm tốn này.
Tôi nghĩ rằng những bài thuyết trình PowerPoint dở
là một mối đe dọa nghiêm trọng cho nền kinh tế toàn cầu.
(Cười rộ) (Vỗ tay)
Tất nhiên, nó còn phụ thuộc vào cách thức mà bạn tính nó,
nhưng có ước tính chuyện đó tiêu hao 250 triệu đô la mỗi ngày.
Thử giả định các bài thuyết trình trong nửa tiếng
cho một nhóm khán giả trung bình gồm bốn người
với tiền lương 35,000 đô la,
và giả sử một cách dè dặt rằng
khoảng một phần tư của các bài thuyết trình là hoàn toàn lãng phí thời gian,
và cho rằng có khoảng
30 triệu bài thuyết trình PowerPoint được tạo ra mỗi ngày,
sẽ làm tổng con số lãng phí hàng năm lên đến
100 tỷ đô la.
Tất nhiên, đó chỉ là thời gian mà chúng ta đang mất đi
với các bài thuyết trình.
Còn những chi phí khác nữa, bởi vì PowerPoint chỉ là một công cụ,
và giống như bất kỳ công cụ nào khác, nó có thể và sẽ bị lạm dụng.
Mượn một khái niệm từ CIA nước tôi,
nó giúp làm đối tượng khán giả của bạn uỷ mị đi.
Nó làm sao lãng khán giả với nhiều hình ảnh đẹp, những dữ liệu không liên quan.
Nó cho phép bạn tạo ra ảo tưởng về năng lực,
ảo tưởng về tính đơn giản,
và tiêu cực nhất, những ảo tưởng về sự hiểu biết.
Thời điểm này, nước tôi hiện ngập trong 15 ngàn tỷ đô la nợ nần.
Các nhà lãnh đạo của chúng tôi đang làm việc không mệt mỏi để cố tìm ra cách tiết kiệm tiền.
Một kế hoạch là cắt giảm triệt để các tài trợ công cho nghệ thuật.
Ví dụ tại Quỹ Quốc Gia Tài Năng về Nghệ Thuật của chúng tôi (NEA),
với ngân sách 150 triệu đô la,
cắt giảm chương trình đó ngay lập tức sẽ làm giảm khoản nợ quốc gia
xuống khoảng một phần ngàn của một phần trăm.
Một người chắc chắn không thể tranh luận với những con số đó.
Tuy nhiên, một khi chúng ta loại bỏ nguồn tài trợ công cho nghệ thuật,
sẽ có một số mặt hạn chế.
Các nghệ sĩ trên đường phố sẽ gia nhập vào hàng ngũ của đội quân thất nghiệp.
Nhiều người trong số đó sẽ chuyển sang lạm dụng ma túy và mại dâm,
và điều đó không tránh khỏi làm giảm đi giá trị bất động sản trong các khu dân cư đô thị.
Tất cả các chuyện đó có thể làm mất sạch các khoản tiết kiệm chúng ta hy vọng có thể thực hiện được lúc ban đầu.
Đến đây, tôi xin khiêm nhường đề xuất những ý kiến của riêng tôi
mà tôi hy vọng sẽ không phải chịu trách nhiệm với các phản đối dù nhỏ nhất.
Một khi chúng ta loại bỏ nguồn tài trợ công dành cho các nghệ sĩ,
hãy đưa họ trở lại với công việc
bằng dùng họ thay PowerPoint.
Như một trường hợp thử nghiệm, tôi đề nghị chúng ta hãy bắt đầu với các vũ công người Mỹ.
Xét cho cùng, họ là những người dễ chết nhất trong nhóm này,
dễ bị tổn thương và rất lâu để chữa lành
bởi vì hệ thống chăm sóc sức khỏe của chúng ta.
Thay bằng để các bằng tiến sỹ nhảy múa,
chúng ta nên sử dụng nhảy múa để giải thích tất cả các vấn đề phức tạp.
Hãy tưởng tượng xem khi các chính trị gia của chúng ta sử dụng các điệu nhảy để
giải thích lý do tại sao chúng ta phải xâm lược một quốc gia nào đó
hay bảo lãnh một ngân hàng đầu tư.
Điều đó chắc chắn có ích.
Tất nhiên là một ngày nào đó, trong tương lai xa,
một công nghệ thuyết phục
thậm chí mạnh hơn PowerPoint có thể được phát minh,
để các vũ công không còn cần thiết trong vai trò công cụ hùng biện nữa.
Tuy nhiên, tôi tin tưởng rằng vào ngày đó,
chúng ta đã vượt qua tai hoạ tài chính hiện nay.
Có lẽ khi đó chúng ta có đủ khả năng tận hưởng sự xa xỉ
của việc ngồi trong hàng ghế khán giả
không có mục đích nào khác
ngoài việc chứng kiến các hình thái con người chuyển động.
(Âm nhạc)
(Vỗ tay)