Namna gani tunaweza wafanya watu kutenda mema zaidi,
kwenda katika uchaguzi, kujitolea msaada, kutunza rasilimali,
au hata kufanya kitu rahisi kama kuosha vikombe vyao wakiwa kazini
ili sinki lisiwe muda wote limejaa vyombo vichafu?
(Kicheko)
(Makofi)
Nilipoanza kushughulikia hili tatizo,
Nilishirikiana na kampuni ya nishati
kuwapa mafunzo wateja kuhusu programu inayozuia kukatika kwa umeme
kwa kupunguza mahitaji ya nishati kipindi cha juu.
Programu imetengenezwa na teknolojia iliyojaribiwa na ya ukweli.
Ni ambayo hata utawala wa Obama uliita
"jiwe la msingi la kuleta ukisasa katika mfumo wa umeme Amerika."
Lakini, kama ilivyo mifumo mingi mikubwa ya teknlolojia,
huwa na udhaifu:
watu.
Watu wanahitaji kujisajili.
Ili kufanya watu wajisajili, kampuni iliwatumia wateja barua nzuri,
kuwaambia kuhusu faida zote za programu,
na kuwaambia wapige huduma kwa wateja kama wangependa.
Barua zilitumwa,
lakini simu, zilikuwa kimya.
Hivyo tulivyohusishwa, tulipendekeza badiliko moja dogo.
Badala ya simu ya huduma kwa wateja,
tulipendekeza watumie karatasi za kujisajili zitakazotumwa kwenye sanduku za barua zilizokaribu
katika majengo ya watu.
Hii iliongeza walioshiriki kwa mara tatu.
Kwanini?
Sasa, wote tunajua watu wanajali sana kuhusu kile wengine wanachofikiri juu yao,
kua tunajaribu kuonekana kama tuna heshima na tunaojali,
na tunajaribu kuepuka kuonekana kama wabinafsi au mabaradhuli.
Iwe tunatambua au la, hii ni nafasi kubwa ya kwanini watu wanatenda mema,
hivyo mabadiliko madogo ambayo huwapa watu sifa kwa kutenda mema,
hayo mabadiliko yanaweza leta utofauti mkubwa.
Mabadiliko madogo kama kubadili kutoka simu ya huduma kwa wateja,
ambapo hamna mtu atayeweza tambua kuhusu mwenendo wako mwema,
hadi kwenye karatasi ya kujisajili
ambapo kila mtu anayepita anaweza kuona jina lako.
Katika ushirikiano na serikali, mashirika ya kujitolea, makampuni,
tunajaribu kuwafanya watu kufanya mema zaidi,
tunavuna nguvu ya sifa.
Na tuna karatasi rahisi ya kuangalia hili.
Kwa uwazi, tayari unatambua kitu cha kwanza katika listi hiyo.
Ni katika kuongeza uangalizi,
kuhakikisha watu wanatambua kuhusu matendo mema.
Sasa, subiri kidogo, najua baadhi yenu pengine mnawaza,
hakuna namna watu hapa wangefikiri,
"Oh, kwa vile sasa ninapata sifa kwa matendo mema,
matendo yangu yana thamani."
Upo sahihi.
Kawaida, watu hawadhani hivyo.
Bali, pale wanapofanya maamuzi wakiwa peke yao,
huwa na hofu kuhusu matatizo yao,
kuhusu nini cha kuweka mezani mda wa kula au jinsi ya kulipa ankara zao kwa wakati.
Lakini, pale tunapofanya maamuzi yao kuwa wazi zaidi,
wanaanza kutumia nafasi ya kufanya mema zaidi.
Kwa maneno mengine, kilicho na nguvu sana kuhusu njia yetu
ni kwamba inaweza ongeza mshawasha wa kutenda mema,
kwa suala hili, kuzuia kukatika kwa umeme.
Turudi katika uangalizi.
Nataka niwape mfano mwingine.
Huu unatoka katika ushirikiano
na taasisi isiyo ya kibiashara inayohamasisha upigaji kura,
na inafanya hivi kwa kutuma mamia ya maelfu ya barua kila uchaguzi
ili kuwakumbusha watu na kujaribu kuwashawishi kwenda katika uchaguzi.
Tulishauri kuongezwa kwa hii sentensi:
"Unaweza pigiwa simu na mtu na kuulizwa ni namna gani uliuona uchaguzi."
Sentensi hii inafanya uangalizi zaidi unapoenda katika uchaguzi,
na inaongeza matokeo ya barua kwa asilimia 50.
Kufanya barua kuwa fanisi zaidi kuli- punguza gharama za kupata kura ya nyongeza
kutoka dola 70 hadi takribani dola 40.
Uangalizi umetumika kufanya vitu
kama kufanya watu kuchangia damu mara kwa mara
kwa kuorodhesha majina ya wachangiaji katika vijarida,
au kulipa kodi kwa wakati
kwa kuorodhesha majina ya wakwepaji katika tovuti ya umma.
(Kicheko)
Vipi kuhusu huu mfano?
Toyota ina mamia ya maelfu ya watu wa kununua magari yatumiayo mafuta vizuri
kwa kufanya gari la Prius kuwa tofauti ...
(Kicheko)
kua matendo yao mema yalionekana kutokea umbali wa maili.
(Kicheko)
Sawa, kwa hivyo uangalizi ni bora,
lakini wote tunajua, wote tumejionea
watu huipitiliza nafasi ya kufanya mema.
Watamuona mtu akiomba hela pembeni ya njia
na watatoa simu zao na kuonekana wapo bize sana,
au watakwenda makumbusho na watachakacha pembeni ya boksi la mchango.
Fikiria kwamba ni muda wa mapumziko
na unakwenda supamaketi, na kuna mtu anayejitolea katika jeshi la wokovu,
na anapiga kengele yake.
Miaka kadhaa iliyopita, watafiti wa San Diego
waliungana na tawi la wenyeji kutoka jeshi la wokovu
kutafuta njia za kuongeza michango.
Walichogundua kilikuwa kinafurahisha.
Wanaojitolea waliposimama mbele ya mlango mmoja,
watu walikwepa kuchangia kwa kutokea mlango mwingine.
Kwanini?
Kwa sababu muda wote walidai, "Oh, sijamuona mtu wa kujitolea,"
au, "Nilikuwa nafata kitu fulani kule,"
au, "Gari langu lipo huko."
Kwa maneno mengine, kuna sababu nyingi.
Na hilo linatupeleka katika kitu cha pili katika listi yetu:
kuondoa visingizio.
Katika suala la jeshi la wokovu,
kuondoa visingizio ina maana kusimama katika milango yote,
na hakika, walipofanya hivi,
michango iliongezeka.
Lakini ndipo ambapo vitu vilianza kuchekesha,
kuchekesha zaidi.
Watafiti walikuwa nje katika eneo la kuegesha magari,
na walikuwa wakihesabu watu walipoingia na kutoka katika duka,
na waligundua kua pale wanaojitolea waliposimama mbele ya milango yote,
watu waliacha kutoka nje ya duka kabisa.
(Kicheko)
Kihalisia, walishangazwa na hili, hivyo waliamua kuangalia kwa undani,
na ndipo waligundua kwamba kulikuwa na mlango mdogo wa wafanyakazi
kawaida hutoa bidhaa za kutengeneza upya --
(Kicheko)
na sasa watu walikuwa wanatokea mlango huo ili kukwepa wanaojitolea.
(Kicheko)
Hii inatufundisha somo muhimu.
Pale tunapojaribu kuondoa visingizio, tunatakiwa kuwa makini,
kwa sababu watu ni wabunifu kweli kuvitengeneza.
(Kicheko)
Sawa, nataka kuhamia katika mpangilio
ambapo visingizio vinakuwa na madhara ya mauti.
Inakuwaje kama ningekuambia kwamba ugonjwa wa kuambukiza unaoua sana una tiba,
kiuwazi, ilikuwa na tiba moja kwa miaka 70,
iliyo bora, ifanyayo kazi karibia kila wakati?
Ni ajabu, lakini ni kweli.
Ugonjwa huu ni kifua kikuu.
Huambukiza watu milioni 10 kwa mwaka,
na huua takribani watu milioni mbili yao.
Kama ilivyo programu ya kuzuia kukatika kwa umeme, tumepata suluhisho.
Tatizo ni watu.
Watu wanatakiwa kunywa dawa
ili waweze kupona,
na pia wasiweze ambukiza watu wengine.
Miaka michache sasa, tumekuwa tukishirikiana
na taasisi mpya ya afya iitwayo Keheala
kusaidia wagonjwa wa kifua kikuu wakipata matibabu.
Sasa, unatakiwa kuelewa, matibabu ya kifua kikuu, ni magumu sana.
Tunaongelea kuhusu kunywa dawa kali sana
kila siku kwa miezi sita au zaidi.
Dawa hiyo ni kali sana mpaka itakufanya ujisikie mgonjwa.
Itakufanya ujisikie kichefuchefu na homa.
Itafanya mkojo kuwa na rangi za ajabu.
Ni tatizo pia kwa sababu unatakiwa kurudi tena kliniki
karibuni kila wiki ili kupata dawa zaidi,
na Afrika ya kusini mwa Sahara au sehemu ambapo kifua kikuu ni janga,
sasa unaongelea kuhusu kwenda sehemu ya mbali kweli,
na kupanda usafiri wa jumuiya ambao upo taratibu,
pengine kliniki haina ufanisi.
Sasa unaongelea kuhusu kuchukua nusu siku kazini kila wiki
kwenye kazi usiyoweza kumudu kuipoteza.
Ni mbaya zaidi ukizingatia ukweli kwamba kuna unyanyapaa wa kutisha,
na kwa namna yoyote hutaki watu watambue kwamba una ugonjwa.
Baadhi ya simulizi tunazosikia huwa zinasimuliwa na wanawake
ambao, katika sehemu hizi ambapo ukatil wa kijinsia ni suala la kawaida,
wanatuambia kwamba wanahitajika kuficha kwa waume zao
kwamba wanakwenda kliniki.
Hivyo siyo jambo la kushangaza kua watu hawamalizi tiba.
Mikakati yetu inaweza kuwasaidia kweli?
Tutawasaidia kweli kupona?
Ndiyo.
Kila siku, tunawatumia wagonjwa ujumbe wa simu kuwakumbusha kunywa dawa,
lakini kama tungekwama pale,
kungekuwa na visingizio vingi.
"Basi, sikuona ujumbe."
Au, "Unajua, niliona ujumbe, ila nikasahau kabisa
niliweka simu chini na nikasahau."
Au, "Nilimuazima mama yangu simu."
Tunatakiwa kuondokana na hivi visingizio
na tunafanya hivyo kwa kuwauliza wagonjwa
kujiandikisha na kuthibitisha kwamba wamekunywa dawa.
Kama wasipojisajili, tunawatumia ujumbe tena.
Kama hawajisajili, tunawatumia ujumbe tena.
Kama, baada ya mara tatu bado hawajathibitisha,
tunawajulisha timu ya wahisani
na timu hiyo itawapigia na kuwatumia ujumbe
ili waweze kunywa dawa.
Hamna visingizio.
Mkakati wetu, ambao, kwa kukubali, unatumia njia zote za kuelewa tabia,
ukijumuisha, kama ambavyo umegundua, uangalizi,
ulikuwa na ufanisi sana.
Wagonjwa wasiopata huduma yetu
walikuwa na nafasi mara tatu zaidi kutomaliza tiba yao.
Sawa,
umeongeza uangalizi.
umeondoa visingizio,
lakini kuna jambo la tatu ambalo unatakiwa litambua.
Kama umewahi fika Washington, DC au Japan au London,
unajua kua waendesha treni kule
huwa waangalifu kusimama kwenye upande wa kulia wa kiinuzi
ili watu waweze kupita upande wa kushoto
Lakini bahati mbaya, si kote kuna huo utaratibu,
na kuna sehemu nyingi ambapo unaweza kusimama pande zote
na kuzuia kiinuzi.
Hakika, ni bora kwa wengine
tunaposimama upande wa kulia na kuwaacha wapite,
lakini tunategemewa kufanya hivyo baadhi ya sehemu.
Hii ni suala la jumla.
Wakati mwingine tunagemewa kufanya mema
na wakati mwingine si hivyo,
na inamaanisha kua watu wanachukulia uzito sana suala la foleni
na wanategemewa kufanya mema katika suala kama hilo,
ambapo inatupeleka katika jambo la tatu na la mwisho katika listi yetu:
kufanya mawasiliano ya mategemeo,
kuwaambia watu,
"Fanya jambo jema sasa hivi."
Hii ni njia rahisi ya kuwasilisha mategemeo;
kwa urahisi waambie, "Jamani, kila mtu anafanya matendo mema."
Kampuni ya Opower hutumia watu katika ankara zao za umeme
maelezo madogo ambayo hulinganisha matumizi yao ya nishati
na wale walio na nyumba ambazo zinafanana ukubwa na wao.
Na pale watu wanapogundua kwamba majirani zao wanatumia umeme kidogo,
wanaanza kutumia umeme kidogo pia.
Mkakati huo, umetumika kuwafanya watu kupiga kura au kutoa misaada
au kutumia tena mataulo katika hoteli.
Vipi kuhusu hili?
Hii ni namna nyingine ya kuwasilisha mategemeo;
kwa urahisi fanya kwa kusema, "Tenda yaliyo mema" kwa mda unaofaa.
Vipi kuhusu hii?
Hii inatengeneza picha
ya namna ya kidunia ya kuzima taa
na kuwasha katika mchango wa kimazingira.
Hitimisho ni kwamba, njia nyingi za kufanya hili,
namna nyingi za kuwasilisha mategemeo.
Usisahau kufanya.
Hivyo tu.
Hiyo ndiyo listi yetu.
Wengi wenu mnashughulikia matatizo muhimu yaliyo na madhara kwa jamii,
na muda mwingine mnaweza hitaji kuwahamasisha watu kutenda mema.
Somo la leo linaweza kukusaidia kwa hilo.
Na somo hili, haliihitaji kufanya harambee ya kuongeza fungu
au kuunda teknolojia iliyo na nakshi.
Inahitaji kuweza kupata sifa
kwa kuongeza uangalizi, kuondoa visingizio
na kuwasilisha mategemeo.
Asante.
(Makofi)