Tôi muốn kể cho các bạn
về cách mà 20,000 người trẻ nổi bật
từ hơn 100 quốc gia
đã dừng lại ở Cuba
và đang biến đổi việc chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng của họ.
90% trong số họ sẽ không bao giờ
rời khỏi quê nhà
nếu như đó không phải là vì học bổng cho khóa học y khoa tại Cuba
và một cam kết trở lại
những nơi giống như quê hương của họ,
những nông trại hẻo lánh, vùng đồi núi, khu ổ chuột
để trở thành bác sĩ cho người thiếu điều kiện,
và cống hiến hết mình.
Trường Y khoa Mỹ La-tinh tại Havana:
trường y khoa lớn nhất trên thế giới,
đã có 23,000 bác sĩ trẻ tốt nghiệp
kể từ khóa học đầu tiên vào năm 2005,
với khoảng hơn 10,000 người trong hệ thống.
Nhiệm vụ của trường là đào tạo bác sĩ cho những người
cần họ nhất:
hơn một tỉ người
chưa từng được khám bệnh,
những người sống và chết
dưới vô số hoàn cảnh nghèo đói.
Sinh viên trường đã phá vỡ mọi quy tắc thông thường.
Họ là mối nguy lớn nhất của trường
và đồng thời cũng là món cược lớn nhất.
Họ được tuyển từ những nơi nghèo đói nhất,
những nơi khốn cùng nhất trên hành tinh của chúng ta
bởi một trường học tin tưởng họ có thể trở thành
không chỉ giỏi
mà còn là những bác sĩ tuyệt vời nhất
mà cộng đồng của họ hết sức cần,
rằng họ sẽ làm việc ở nơi hầu hết các bác sĩ đều không thể,
những nơi không chỉ nghèo đói
mà còn thường xuyên nguy hiểm.
Họ thường phải mang thuốc giải độc trong ba lô
hoặc dò đường tới những khu dân cư
bị giày xé bởi thuốc phiện, giang hồ và súng đạn,
thậm chí quê nhà của họ.
Niềm mong mỏi là họ có thể
thay đổi cục diện chăm sóc sức khỏe,
tại các khu vực kém phát triển,
và thậm chí cách học và chữa chạy
trong ngành y dược,
và rằng họ sẽ trở thành những nhà tiên phong
trong sứ mệnh vì sức khỏe toàn cầu,
chắc chắn đó là một trọng trách lớn lao.
Hai cơn bão lớn và khái niệm "cống hiến hết mình" đó
đã tạo tiền đề cho ELAM (trường Y Havana) năm 1998.
Ngọn núi lửa Georges và Mitch
đã xé toạc khu vực Ca-ri-bê
và Trung Mỹ,
khiến 30.000 người chết
và hai triệu rưỡi người mất nhà cửa.
Hàng trăm bác sĩ Cuba đã tình nguyện tới các khu vực thảm họa,
nhưng khi đến nơi,
họ phát hiện thảm họa còn khủng khiếp hơn:
cả cộng đồng không được chăm sóc sức khỏe,
các bệnh viện nông thôn cửa đóng then cài
do thiếu nhân viên,
và có quá nhiều trẻ sơ sinh đã ra đi
trước khi đón sinh nhật đầu tiên.
Điều gì sẽ xảy ra khi các bác sĩ Cuba rời khỏi nơi đó?
Cần có lớp bác sĩ mới để bảo đảm dịch vụ y tế lâu dài,
nhưng tìm đâu ra bác sĩ mới đây?
Họ có thể được đào tạo ở đâu?
Tại Havana, ngôi trường vốn là một học viện hải quân cũ
được chuyển giao lại cho Bộ Y tế Cuba
để trở thành trường Y tế Mỹ La-tinh,
gọi tắt là ELAM.
Học phí, ăn ở và một khoản trợ cấp nhỏ
được cung cấp cho hàng trăm sinh viên
đến từ các nước bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi các cơn bão.
Là một phóng viên tại Havana,
tôi đã quan sát 97 người Nicaragua đầu tiên đến
vào tháng 3 năm 1999,
họ vào ở trong những ký túc xá vừa mới được tân trang lại
và giúp đỡ các giáo sư không chỉ việc quét dọn lớp học
mà còn di chuyển bàn ghế và kính hiển vi.
Trong suốt những năm vừa qua,
các chính phủ tại khu vực Châu Mỹ
yêu cầu cấp học bổng cho các sinh viên của họ,
và cuộc họp của Hội Nghị sĩ da đen
đã yêu cầu và nhận được hàng trăm học bổng
đến từ Mỹ cho các thanh niên.
Ngày nay, trong số 23.000 sinh viên tốt nghiệp,
đến từ 83 quốc gia
tại Châu Mỹ, Châu Phi và Châu Á,
và danh sách tuyển sinh đã lên tới 123 quốc gia.
Hơn nửa số sinh viên là các phụ nữ trẻ.
Họ đến từ 100 nhóm dân tộc,
nói 50 thứ tiếng khác nhau.
Giám đốc WHO Margaret Chan đã nói rằng,
"Dẫu chỉ một lần, nếu bạn nghèo đói, là phụ nữ,
hoặc đến từ một dân tộc bản địa,
bạn có một lợi thế khác biêt,
một nền dân tộc học khiến cho trường y này độc nhất."
Luther Castillo đến từ San Pedro de Tocamacho
ở vùng duyên hải Đại Tây Dương của Honduras.
Nơi không có nước sạch,
không có điện sinh hoạt,
và để đến ngôi làng, bạn phải đi bộ hàng tiếng đồng hồ
hoặc may mắn bắt được một chiếc xe tải như tôi lúc trước
khi men theo bờ biển Đại Tây Dương.
Luther là một trong 40 đứa trẻ Tocamacho
bắt đầu vào học cấp 2,
những đứa con của người da đen bản địa
được biết đến là người Garifuna,
chiếm 20% dân số Honduras.
Nghiệt ngã rằng trung tâm y tế lại cách xa đó hàng dặm.
Luther đã phải đi bộ ba tiếng hàng ngày
để tới trường trung học cơ sở.
Chỉ có 17 học sinh đi học như vậy.
Chỉ năm em học tiếp lên cấp ba,
và chỉ một em duy nhất đi học đại học:
Luther, đã đến ELAM,
nằm trong số những sinh viên Garifuna tốt nghiệp mùa đầu tiên.
Chỉ có hai bác sĩ người Garifuna trước họ
trong chiều dài lịch sử của Honduras.
Hiện nay đã có 69 người, nhờ có ELAM.
Những vấn đề lớn cần những giải pháp vĩ đại,
tỏa sáng bởi những ý tưởng, khả năng sáng tạo và sự táo bạo,
và bởi các biện pháp hiệu quả.
Giảng viên của ELAM không có sẵn nền giáo án nào
để hướng dẫn sinh viên, vì vậy họ phải học một cách khó khăn,
bằng việc vừa thực nghiệm vừa điều chỉnh khóa học.
Thậm chí những sinh viên sáng dạ nhất
từ những cộng đồng nghèo khó này
cũng không có sẵn phương pháp học
cho sáu năm đào tạo y khoa,
vì vậy một khóa học chuyển tiếp đã được thiết lập cho các môn khoa học.
Sau đó là ngôn ngữ:
có người Mapuche, Quechuas, Guarani, Garifuna,
những người bản địa
đã học tiếng Tây Ban Nha như ngoại ngữ,
hoặc những người Haiti nói thổ ngữ Pháp Creole.
Vì vậy tiếng Tây Ban Nha trở thành một phần
trong giáo án sơ - sơ - trung cấp.
Thậm chí, tại Cuba,
âm nhạc, thực phẩm, hương vị,
tất cả mọi thứ đều khác biệt,
vì vậy đội ngũ giáo viên trở thành gia đình, tại ngôi nhà ELAM.
Các tôn giáo có từ các tín ngưỡng bản địa
cho tới tôn giáo bộ tộc Yoruba, Hồi giáo, Đạo Tin lành,
Chấp nhận sự đa dạng đã trở thành một cách sống.
Tại sao nhiều nước trên thế giới
yêu cầu những học bổng này?
Đầu tiên, vì họ không có đủ bác sĩ,
và nơi làm việc, sự phân bổ bác sĩ
thiên về hướng bất lợi cho người nghèo,
bởi cuộc khủng hoảng sức khỏe toàn cầu
được nuôi lớn bởi khủng hoảng nguồn nhân lực.
Chúng ta đang thiếu 4 đến 7 triệu nhân viên y tế
chỉ đủ đáp ứng các nhu cầu cơ bản,
và vấn đề thì hiện diện khắp nơi.
Các bác sĩ tập trung ở các thành phố,
nơi mà chỉ một nửa dân số thế giới sống ở đó,
và trong các thành phố,
chứ không phải là trong các khu ổ chuột hoặc Nam Los Angeles.
Ngay tại nước Mỹ này,
nơi chúng ta đã và đang cải cách lĩnh vực y tế,
chúng ta lại thiếu các chuyên gia mà chúng ta cần.
Đến năm 2020, chúng ta sẽ thiếu
45,000 bác sĩ gia đình.
Và chúng ta cũng là một phần của vấn đề.
Mỹ là miền điểm đến hàng đầu
của các bác sĩ từ nước đang phát triển.
Lý do thứ hai mà các sinh viên đổ về Cuba
là tình hình y tế của đảo quốc này
dựa trên nền chăm sóc chính yếu tốt.
Một ban của tờ The Lancet
đã đánh giá Cuba là một trong những nước
có thu nhập trung bình trong ngành y tế tốt nhất.
Tổ chức Save the Children xếp hạng Cuba
là đất nước Mỹ Latinh tốt nhất để làm mẹ.
Cuba có tuổi thọ trung bình tương đương
và tỷ lệ trẻ sơ sinh tử vong thấp hơn Mỹ,
ít bất bình đẳng hơn,
trong khi chi tiêu trên mỗi người
bằng 1/20 của những gì chúng ta bỏ ra cho ngàhnh Y
tại nước Mỹ này.
Về mặt học thuật, ELAM rất khắc nghiệt,
nhưng 80% sinh viên của họ tốt nghiệp.
Các môn học tương tự nhau...
là các môn khoa học y tế khám nghiệm cơ bản...
nhưng có những sự khác biệt lớn.
Thứ nhất, việc đào tạo đã thoát khỏi tháp ngà
và lan đến các phòng học và khu vực lân cận,
nơi mà hầu hết các sinh viên tốt nghiệp sẽ thực tập.
Đúng, họ cũng có các giờ giảng và thực tập ở bệnh viện,
nhưng bài học dựa trên thực tế cộng đồng ngay từ ngày đầu tiên.
Thứ hai, các sinh viên chữa trị cho bệnh nhân một cách toàn diện,
cả tinh thần và thể xác,
dựa trên bối cảnh gia đình, của cộng đồng
và văn hóa của họ.
Thứ ba, họ học về y tế công:
để đánh giá các nước uống, nhà ở,
điều kiện xã hội và kinh tế của cha mẹ họ.
Thứ tư, họ được dạy
rằng một cuộc thăm hỏi bệnh nhân tốt
và một cuộc kiểm tra sức khỏe tổng quát
cung cấp hầu hết các bằng chứng để chẩn đoán,
tiết kiệm chi phí công nghệ chẩn bệnh.
Và cuối cùng, họ được dạy đi dạy lại rằng
điều quan trọng trong phòng ngừa,
đặc biệt là các bệnh mãn tính
làm tê liệt hệ thống y tế toàn thế giới
Một bài học tại chức như thế
cũng có thể là cách tiếp cận theo nhóm,
rằng làm thế nào để làm việc theo nhóm
như là: làm thế nào để dẫn dắt họ,
với một sự khiêm nhường.
Sau khi tốt nghiệp, các bác sĩ chia sẻ
kiến thức của họ với các trợ lý y tá, nữ hộ sinh,
các nhân viên y tế cộng đồng,
để giúp họ làm việc tốt hơn,
chứ không phải để thế chỗ họ,
để làm việc với các pháp sư và các thầy lang.
Các sinh viên tốt nghiệp của ELAM:
Liệu họ có đang chứng minh rằng thử nghiệm táo bạo này là đúng đắn?
Hàng tá các dự án cho ta ý niệm mơ hồ
về những gì họ có thể làm được.
Ví dụ như sinh viên Garífuna đã ra trường.
Họ không chỉ quay về quê nhà để làm việc,
mà còn tổ chức cộng đồng của họ để xây dựng
bệnh viện địa phương đầu tiên của Honduras.
Với sự giúp sức của một kiến trúc sư,
cư dân địa phương đã xây từ con số không theo đúng nghĩa đen.
Các bệnh nhân đầu tiên đã đến
vào tháng 12 năm 2007,
và kể từ đó, bệnh viện đã tiếp nhận
gần một triệu lượt bệnh nhân.
Và chính phủ cũng đã bắt đầu quan tâm,
tuyên dương bệnh viện như một hình mẫu
dịch vụ y tế công cộng nông thôn ở Honduras
Các sinh viên tốt nghiệp từ ELAM rất thông minh,
mạnh mẽ và tận tâm.
Thảm hoạ Haiti, tháng Một năm 2010.
Nỗi đau.
Nhiều người bị chôn sâu dưới 30 tấn gạch vụn.
Quá sức hãi hùng.
340 bác sĩ Cuba
đã ở đó một thời gian dài.
Hơn 340 người đang đến. Và còn cần nhiều hơn nữa.
Tại ELAM, các sinh viên làm việc suốt ngày đêm
để liên lạc với 2000 sinh viên đã tốt nghiệp.
Kết quả là, hàng trăm người từ 27 nước
đã đến Haiti, từ Mali ở Sahara
tới St.Lucia, Bolivia, Chile và Mỹ.
Họ giao tiếp với nhau dễ dàng bằng tiếng Tây Ban Nha
và lắng nghe các bệnh nhân của họ bằng thổ ngữ Pháp
nhờ công các sinh viên y khoa Haiti
bay tới từ ELAM ở Cuba.
Nhiều người đã ở lại hàng tháng,
thậm chí trải qua bệnh dịch tả.
Hàng trăm sinh viên tốt nghiệp Haiti
đã phải cố gắng đẩy lùi đau đớn
vượt qua nỗi thống khổ của chính mình,
lại còn gánh vác trọng trách
xây dựng một hệ thống y tế mới cho Haiti.
Ngày nay, với hỗ trợ của các tổ chức và chính phủ
từ Na Uy tới Cuba tới Brazil
hàng chục trung tâm y tế đã được xây dựng,
hoạt động, và 35 trường hợp, được dẫn dắt
bởi các cựu sinh viên ELAM.
Tuy nhiên, câu chuyện của Haiti
cũng khắc họa một trong những vấn đề lớn hơn
mà nhiều nước đang đối mặt.
Ta hãy xem xét số liệu:
Khi dịch tả xảy ra năm 2012, đã có 748 sinh viên Haiti tốt nghiệp
gần một nửa đang làm việc trong ngành y tế công
nhưng 1/4 lại thất nghiệp,
và 110 người đã rời khỏi Haiti.
Vì vậy, tình hình khả quan nhất là,
các cựu sinh viên đang được biên chế
nhằm gia tăng sức mạnh hệ thống y tế công cộng,
nơi mà họ thường là các bác sĩ duy nhất có mặt.
Trong các trường hợp tồi tệ nhất, đơn giản là không có đủ việc làm
trong ngành y tế công cộng,
nơi chữa bệnh cho hầu hết người nghèo,
không có đủ tác động chính trị, không có đủ nguồn lực,
không có gì đủ cả...
có quá nhiều bệnh nhân không được chăm sóc.
Các cựu sinh viên cũng đối mặt với áp lực từ gia đình họ,
kiếm sống một cách tuyệt vọng,
vì vậy khi không có đủ công việc trong ngành công cộng,
các bác sĩ y khoa ấy đầu quân vào khu vực tư nhân
hoặc xuất ngoại để gửi tiền về cho gia đình.
Tồi tệ nhất là, ở vài nước,
các cộng đồng y khoa ảnh hưởng đến các cơ quan kiểm định chất lượng y tế
chứ không phải để tôn vinh bằng cấp của ELAM,
mà lo sợ rằng các sinh viên ấy sẽ giành mất công việc của họ
hay giảm tải bệnh nhân và thu nhập của họ.
Vấn đề ở đây không phải là năng lực.
Ngay tại nước Mỹ này, Ủy ban Y tế California
công nhận các trường học sau khi kiểm tra nghiêm ngặt,
và các bác sĩ mới đã nhận phần lời
từ ván cược của Cuba,
chứng minh với hội đồng và được chấp thuận
vào những hiệp hội cao quý
từ New York tới Chicago tới Mexico.
Hai trăm người mạnh mẽ, họ đang
trở về Mỹ cùng bầu nhiệt huyết
và cả sự không hài lòng.
Một cựu sinh viên đã phát biểu,
tại Cuba, "Chúng tôi được đào tạo để cung cấp dịch vụ y tế chất lượng
với những nguồn lực hạn chế nhất,
vì vậy khi tôi ý thức về nguồn lực thừa thãi nơi đây,
và bạn nói với tôi rằng điều đó không thể,
tôi biết rằng điều đó không đúng.
Không chỉ chứng kiến điều đó là khả thi, tôi đã thực sự bắt tay vào thực thi.
Các cựu sinh viên ELAM,
một vài người đến từ D.C và Baltimore
có người đến từ những nơi nghèo hơn cả sự nghèo nàn
để cung cấp y tế, giáo dục
và góp tiếng nói đến cộng đồng của họ.
Họ đã làm nên bước chuyển dịch lớn.
Giờ đây chúng ta cần làm phần việc của mình.
để giúp đỡ 23,000 người và hơn thế nữa,
Tất cả chúng ta...
các tổ chức, các quản lý dân cư, báo chí truyền thông,
các doanh nhân, nhà hoạch định chính sách, mọi người -
cần phải đứng dậy.
Chúng ta cần lan tỏa đến toàn cầu
để trao cho các bác sĩ mới cơ hội
chứng minh dũng khí của họ.
Họ cần có thể
tham gia kỳ thi cấp phép của quốc gia họ.
Họ cần các công việc trong ngành y tế công cộng
hoặc các trung tâm y tế phi lợi nhuận
để áp dụng những gì được dạy và cam kết với công việc
Họ cần cơ hội trở thành
các bác sĩ mà bệnh nhân của họ cần.
Để tiến lên,
chúng ta có thể phải tìm đường trở về
với các bác sĩ nhi khoa,
người đã gõ cửa gia đình tôi
ở mạn Nam Chicago khi tôi còn là một đứa trẻ,
người đã gọi tới nhà tôi,
người mà là viên chức nhà nước.
Những điều này không phải là ý tưởng mới
về cục diện ngành Y.
Điều mới mẻ là việc nhân rộng
và vẻ ngoài của các bác sĩ:
một cựu sinh viên ELAM giống như một người phụ nữ
hơn là một người đàn ông;
Ở Amazon, Peru hay Guatemala,
đó là một bác sĩ địa phương;
ở Mỹ, đó là một bác sĩ da màu
nói trôi chảy tiếng Tây Ban Nha.
Cô ấy được đào tạo tốt, đáng tin cậy,
có tương đồng với văn hóa của các bệnh nhân,
và người ấy chắc chắn xứng đáng có sự hỗ trợ từ chúng ta,
bởi lẽ dù là bằng tàu điện ngầm, la hay xuồng,
cô đã dạy chúng ta cống hiến hết mình.
Cảm ơn. (Vỗ tay)