आज मी हसण्याविषयी बोलणार आहे .
विचार करते मी याचा विचार प्रथम कधी केला
मी कधी हसण्याची नोंद घेतल्याचे आठवत नाही
मी सहा वर्षाची असतांना
मी पालकांना नेहमीपेक्षा वेगळे पाहिले.
ते हसत होते.
अगदी जोरात हसत होते
जमिनीवर लोळून हसत होते ..
हसतांना किंचाळत होते.
त्यांच्या हसण्याचे कारण मला ठाउक नव्हते
मला हसण्यात सहभागी व्हावेसे वाटले.
हु हु हु खिदळत त्यांच्याजवळ बसावेसे वाटले.
वस्तुतः ते एकसारखे हसतच होते. ते होते
एक गाणे जे लोक नेहमीच गायचे
ते गाणे होते गाडीतील स्वच्छता गृहातील लिखाणाबाबत.
ज्यात काय करावे व काय करू नये असे होते
गाडीतील स्वच्छता गृहात.
आपण आठवण ठेवली पाहिजे. इंग्रजांबाबत
आपल्याकडे अलोकिक विनोद बुद्धिमत्ता असते.
(हशा)
मला त्यावेळी अर्थातच काहीच कळले नाही
मी फक्त हसण्याचाच विचार केला.
न्यूरो विशारद म्हणून मी त्याचा पुन्हा विचार करते.
हसणे ही एक दिव्य देणगी आहे .
काही उदाहरणे देते.
हसणाऱ्या माणसांची.
हसताना ते कसा विचित्र आवाज काढतात पहा .
हास्याची सुरवात असा ध्वनी निर्माण करते.
हा ध्वनी प्राण्यांच्या आवाजाशी साम्य दाखवितो भाषेपेक्षा
हसण्याचे काही नमुने पहा पहिले हास्य मजेशीर आहे .
(हसण्याचा आवाज )
ही दुसरी व्यक्ती पहा मला वाटते त्यांनी श्वास घ्यावा.
त्यातून मला मला सांगायचे आहे .
मित्रा, अश्यावेळी श्वास घेणे आवश्यक आहे
हा हास्य ध्वनी श्वास बाहेर टाकण्याचा आहे .
(हसण्याचा आवाज )
यात काहीही बदल केलेला नाही
(हसण्याचा आवाज )
शेवटी पहा स्त्रीचा हसण्याचा आवाज
हा आवाज आपल्याला जुन्या कर्कश आवाजाच्या गोंगाटात नेतो.
(हसण्याचा आवाज )
ती म्हणत असते फ्रेंच मध्ये अरे देवा काय आहे हे ?
या प्रकाराबाबत मला माहित नाही
हसण्याची माहिती मिळवण्यासाठी आपल्याला शरीराच्या भागाकडे पहावे लागेल.
याकडे मानसोपचारतज्ज्ञ व न्यूरो विशारद सामान्यपणे लक्ष देत नाहीत
जसे छातीचा पिंजरा
जो जराही उत्तेजित करणारा नाही
वस्तुतः छातीचा पिंजरा यात नेहमीच महत्वाचा आहे
यासमयी तुमचा छातीचा पिंजरा जे करतो आहे,
जे थांबवणं शक्य नाही, ते श्वसन.
तुम्ही या हास्यासाठी हाडांमधील स्नायू वापरता
हवा फुफ्फुसाद्वारे आतबाहेर करण्यासाठी
छातीचा पिंजरा आकुंचित व प्रसरण करून
समजा छाती बाहेरच्या भागाला पट्टा लावून बांधले
त्या श्वसन पट्ट्याची हालचाल पहा.
तुम्हाला संथ लहर मार्गक्रमण करत असल्याचे दिसेल.
तुम्ही हे करा थांबू नका.
तुम्ही बोलायला लागलात की
जरा वेगळ्या रीतीने श्वसनास सुरवात करा
मी जे दाखविणार आहे ते तुम्हाला आवडेल
बोलतांना छातीच्या पिंजरा सूक्ष्म हालचाल करतो
हवा आत घेतांना आकुंचित होतो
मनुष्य हा एकमेव प्राणी आहे असे करणारा
यामुळेच आपल्याला बोलता येते
श्वसन आणि बोलणे याचा शत्रू आहे
तो म्हणजे हसणे
कारण हसतांना काय होते ते पहा.
त्या स्नायूंमध्ये नेहमी आकुंचन होत असते.
असंख्य नागमोडी चिन्हांकित आलेख
शरीरातून हवा बाहेर टाकतांना
हाच मार्ग आहे ध्वनी निर्माण होण्याचा
एख्द्याच्या पाठीवर थाप मारल्यानेही हा परिणाम जाणवतो
यावेळी शरिरातून हवा बाहेर जाते
प्रत्येक आकुंचने हा असा आवाज येतो .
एकामागून एक येणाऱ्या आकुंचानाने अनियंत्रित वेदना जाणवतात
याची सुरवात झाली म्हणजे श्वसना बरोबर असा शिट्टीचा आवाज येतो .
मला हे चांगले जमते (हशा )
हसण्याच्या शास्त्रात एवढेच आहे .
पण असे दिसते की आपली हास्या बाबतची धारणा
अगदीच चुकीची आहे .
लोक नेहमी म्हणतात
मनुष्य प्राणी हा एकमेव हसणारा प्राणी आहे.
Nietzsche म्हणतो मनुष्य हा एकमेव हसणारा प्राणी आहे .
पण सर्व सस्तन प्राणी हसतात.
आदिजीवांमध्ये हे प्रकर्षाने आढळते .
उंदरांमध्ये ही हे दिसते.
तुम्हाला कोठे आढळते ?
मनुष्य आदिजीव,उंदीर
गुदगुल्या केल्यानेही हसतात .
माणसा साठी असेच आहे .
खेळातही हे दिसते
एखाद्याशी झालेल्या आंतर क्रियेतून ही हास्य निर्माण होते.
Robert Provine याने याचा खूप अभ्यास केला आहे
तुम्ही तीस पटीत हसता
जेव्हा दुसऱ्याबरोबर असता
हास्य कोठे आढळते
सामाजिक संभाषणात
तुम्ही एखाद्यास विचाराल, "केव्हा हसतोस ?"
ते म्हणतील विनोद. विनोदी नाटक पाहतांना हसू येतं सांगतील.
तुम्ही त्यांना मित्रासोबत हसतांना पाहता
लोकांबरोबर हसताना क्वचितच विनोदामुळे हसतो
मी तुम्हास ओळखतो तुम्ही हसून दर्शविता .
तुम्ही त्यांच्या समुहात असल्याचे हसून प्रमाणित करता .
हसून तुम्हाला आवडल्याचे सांगता .
तुमचे प्रेमही असेल
बोलत असतांना तुम्ही हे सर्व करता .
हसण्याने तुमचे खूपच भावनिक कार्य होते
Robert Provine सांगतो
हसण्याचे कारण
सुरवातीस मजेशीर प्रसंगाने आपण हसतो .
माझे पालक हसत होते म्हणून मी हसत होत्ये .
हसणे हे सांसर्गिक आहे .
दुसरा ही तुम्हाला हसवेल .
माहितगार माणसाला हसतांना पाहून तुम्ही हसाल
याला सामाजिक संदर्भ आहे .
विनोद बाजूला ठेवून
हसण्याच्या सामाजिक अर्थाला समजून घेऊ
कारण तेथेच त्याचे मूळ आहे .
मला स्वारस्य आहे ते हसण्याच्या वेगवेगळ्या प्रकारात.
मनुष्य कसा आवाज काढतो याबाबत चेता जैविक साक्ष आहे
त्यानुसार दोन प्रकारचे हास्य असते . अशी शक्यता आहे, की
त्या उत्स्फूर्त, अनैच्छिक हास्यामागचं चेता जैविक कारण, जेव्हा
माझे पालक जसे जमिनीवर लोळून मूर्खासारखे हसायचे,
या हास्याचा पाया इतर आचार विचाराशी भिन्न असावा.
समाज जीवनातील हास्य असे भयावह नसते .
हे हास्य हे दुसऱ्याशी संपर्क करणारे असते .
दुसऱ्याशी संवाद साधण्याचा तो एक भाग असतो .
उत्क्रांतीच्या टप्प्यात आपण दोन प्रकारचे आवाज विकसित केले आहेत .
त्यापैकी अनैच्छिक आवाज हा पूर्वीपासूनच मिळालेले आहे .
दुसरा आवाज म्हणजे ऐच्छिक आवाज त्यासच बोलणे म्हणतात जे मी करत आहे
हसण्याचे मुळ दोन गोष्टीत बहुदा असावे
जरा विस्ताराने पाहू या .
हे जाणण्यासाठी मी काहींचे हसण्याचे नमुने ध्वनिमुद्रित केले आहेत .
या लोकांना हसविण्यासाठी आम्हाला खूप काही करावे लागले .
आणि यांनाच आम्ही समाजजीवनातील हास्याच्या नमुन्यासाठी निवडले.
तुमच्या मित्राने विनोद सांगितला,
आणि तुम्ही हसलात केवळ तो तुमचा मित्र आहे म्हणून.
त्याच्या विनोदामुळे हसू आले नाही तरी.
त्यातील एका जोडप्याचे उदाहरण दाखविते
आणि मला सांगा हे खरे हास्य आहे काय ?
किवा ओढून ताणून आणले आहे.
हे अनिछिक हास्य की ऐच्छिक हास्य ?
(हसण्याचा आवाज )
काय वाटते तुम्हाला ?
श्रोते: खरे हास्य नाही सोफी स्कॉट: होय
आणि हे कसे आहे ?
(श्रोते हसतात )
(हशा)
मी सर्वोत्तम आहे .
(हशा टाळ्या)
खरे ना ?
हे असहाय्य हास्य होते
वस्तुतः यासाठी त्यांनी माझे हास्य ध्वनिमुद्रित केले
माझ्या मित्रांपैकी एक जी हे एकत होती मला माहित होते तिला हसायचे आहे
मी हे करावयास सुरवात केली
तुम्हास कळले असेल की लोक फरक लोक चांगल्याप्रकारे जाणतात
खऱ्या व खोट्या हास्यातील
आपल्यासाठी ही दोन्ही वेगवेगळी आहेत
मजेशीर हे आहे की याचे साधर्म्य चिपांझी माकडाशी आहे .
चिपांझी गुदगुल्या केल्यावर वेगळ्या प्रकारे हसते.
आणि एकमेकांशी खेळताना वेगळे.
असेच येथे आपल्याला दिसते .
अनैच्छिक हसणे हे समाजजीवनातील हसण्याहून वेगळे असते.
ध्वनीशास्त्रानुसार दोघांत फरक आहे.
खरे हास्य लांबलचक व उच्च स्वराचे असते
तुम्ही जेव्हा मोठ्याने हसता
त्यावेळी शरीराबाहेर हवा फेकता.
खूप जोरात दाबाने, जे तुम्ही तुमच्या इच्छेने करू शकत नाही.
उदाहरणार्थ, गाण्यासाठी उच्च स्वरापर्यंत मला जाता येत नाही.
अशावेळी आकुंचने कर्कश शिट्यांसारखा आवाज काढतात.
म्हणजे खरे हास्य खूपच सोपे आहे.
चटकन ते नजरेत येते .
याउलट बनावटी हास्य खोटे असल्याचे जाणवते
वस्तुतः ते काही सामाजिक प्रेरणा ही देतात.
आपण त्याचा खूप वापर करतो हसण्यासाठी अनेकदा.
हेच त्याचे गमक आहे.
बनावट हास्य अनुनासिक असते.
हा हा हा असे
असे तुम्ही खरे हसता तेव्हा घडत नाही .
हा दोन्ही हास्यात मूलभूत फरक आहे .
मेंदू कसा प्रतिसाद देतो यासाठी स्कॅनिंग केले,
तुम्ही हास्य ऐकता तेव्हा.
हे खूपच कंटाळवाणे वाटेल.
हे व्हिडियो खरे आहेत . त्यांना ठाऊक नव्हते
की हा हास्याचा अभ्यास चालला आहे.
दुसरा आवाज काढून त्यांचे लक्ष वळविले.
ते झोपून ऐकण्याचे काम करीत होते.
दुसरे काहीही त्यांना काम नव्हते.
जेव्हा तुम्ही खरे हास्य एकता व जेव्हा बनावट हास्य एकता
मेंदू दोन्ही वेळी भिन्न प्रतिसाद देतो.
हा महत्वाचा फरक आहे.
मेंदूच्या श्राव्य केंद्रात निळा दिसणारा भाग.
हा खरे हसणे एकता तेव्हाचा आहे.
असेच या ठिकाणी दिसते.
अनैच्छिक हास्य ऐकतांना.
या आवाजाला कोणताही संदर्भ यापूर्वी तुम्ही ऐकलेला नसतो.
यातून एक अर्थ निघतो.
ध्वनीप्रक्रियेशी हा संबंधित आहे.
हा नाविन्यपूर्ण आवाज.
याउलट बनावट हास्याचा आवाज ऐकल्यावर
तुम्हाला असे गुलाबी भाग दिसतात.
जो मेंदूचा मनोकल्पना करणारा भाग व्यापतो .
जो विचार करितो दुसरा काय विचार करीत असेल याचा
मला सांगायचे आहे ते हे .
तुमच्या मेंदूचे कंटाळवाणे स्कॅनिंग करूनही.
जे नीरस आहे.
अशावेळी तुम्ही ऐकता हा हा हा.....
तुम्ही विचार करू लागता ते का हसत आहेत.
हास्य हे नेहमी अर्थपूर्ण असते.
तुम्ही हसण्याचा संदर्भ शोधत असता.
तुमचा संबंध त्याच्याशी आहे काय?
कदाचित नसेलही.
तरीही ते का हसत आहेत हे जाणण्यास तुम्ही उत्सुक असता.
दोन्ही प्रकारचे हास्य ऐकणारया लोकांचे अनुभव ऐकण्याची आम्हाला संधी मिळाली
वयोगटानुसार
रॉयल सोसायटी बरोबर हा प्रयोग आम्ही ओंनलाईन केला
त्यासाठी आम्ही दोन प्रश्न विचारले.
त्यांना काही हास्याचे नमुने ऐकविले.
यातील कोणते तुम्हाला खरे व बनावट वाटते.
लाल भाग हा खरे हास्य दर्शवितो. तर निळा भाग बनावट हास्य दर्शवितो.
सुरवातीस ही हालचाल जलद दिसते.
वयाबरोबर तुमची खरे हास्य जाणण्याची क्षमता वाढते.
वयाच्या सहाव्या वर्षी यातील फरक जाणता येत नाही.
मोठेपणी ही क्षमता वाढते.
मजेशीर बाब ही की हे जाणण्याचा उच्चांक
वयाच्या ३० ते ४० च्या दरम्यान असतो.
कुमारावस्थेतही हसण्याचा पूर्ण अर्थ लागत नाही.
मेंदूची वाढ पूर्ण झाल्यावरही याचा पूर्ण अर्थ कळत नाही
किशोर अवस्थेत तर नाहीच
प्रौढावस्थेतच्या प्रारंभीच्या सर्व काळात तुम्ही याचा अर्थ शिकत असता.
हाच प्रश्न इतरांना करून उत्तर एका हे हास्य कसे वाटते
खरे व बनवत हास्यासंदर्भात
हे हास्य तुम्हाला कितपत हसायला लावते
हे हास्य इतरानाही कितपत हसवेल आपण नुकतेच नमुने पहिले आहेत.
जितके तुम्ही तरुण असता,
तितके तुम्ही हास्यात सहभागी होता
आठवा ,मी सांगितलेले माझ्या पालकांबरोबर मी हसत होते कारण माहित नसतांही.
हे तुम्ही अजमावत आहात.
प्रत्येक लहान मोठा जाणतो ,
खरे हास्य सर्वत्र पसरते.
पण वाढत्या वयाबरोबर हे अधिक सांसर्गिक रहात नाही.
एकत्र वाढत्या वयाबरोबर आपण अधिक वैतागत असतो.
किवा तुम्हाला हसण्याचा अर्थ कळतो
हे करण्यात तुम्ही तरबेज होता .
लोकांचे हास्य एकूण हसण्यापेक्षा अधिक लागते तुम्हाला हसण्यासाठी
तुम्हाला त्यासाठी वेगळ्याच सामाजिक बाबी लागतात .
हे एक मजेशीर वर्तन आहे.
याबाबतची आपली अनेक गृहीतके चुकीची आहेत.
मी सांगणार आहे आणखीही हसण्याची उदाहरणे
ही एक महत्वाची सामाजिक भावना आहे.
असे दिसते की लोक अविश्वसनीयरीत्या खोलवर विचार न करता
हसण्याचा वापर करू पहातात.
या अभ्यासाची ही निष्पत्ती आहे .
Levenson च्या कालीफोर्निया प्रयोगशाळेत
जेथे दीर्घकाळ एका जोडप्यावर प्रयोग करीत होतो
प्रयोगशाळेत लग्न झालेली जोडपी प्रयोगासाठी होती
त्याने त्यांना तणावयुक्त संभाषण करण्यास दिले
त्यांना पोलीग्राफ यंत्राला जोडून तणाव मोजला जाई
तुम्हाला त्यातील दोघे दिसत आहेत तो पतीला विचारतो
"मला सांगा पत्नीच्या कोणत्या कृतीने तुम्ही वैतागता ?"
ते चटकन दिसते ते हे
तुमच्या डोक्यात तुम्ही व तुमची पत्नी संबंधी असाच विचार करा .
याची सुरवात झाल्याबरोबर प्रत्येकजण वैतागतो
शारीरिक दृष्ट्या लोक अधिक तणावपूर्ण होतात
त्याला उमगले जे जोडपे ही तणावाची अनुभूती घेत होते
ते सकारात्मक भावनेने हसून
लागलीच तणावमुक्त झाले
त्यांना शारीरिकदृष्ट्या ही ठीक वाटत होते.
या नावडत्या प्रसंगाशी दोघेही सामोरे जात होते.
काही जोडप्यांनी असेही सांगितले
त्यांच्या नात्यात खूप मोठे समाधान आढळले.
आणि ते दीर्घकाळ टिकले.
निकट नातेसंबंधात
हास्य हा निर्णायक मापदंड आहे .
त्यामुळे लोक आपल्या भावना नियंत्रित करतात.
या ध्वनीने परस्परांना आपण आवडत असल्याचे केवळ सांगत नाहीतर
आपण आपलेआरोग्य जपतो.
हे केवळ प्रणयाशी मर्यादित नाही
मला वाटते हेच याचे गमक आहे .
मैत्रीसारख्या नजीकच्या संबंधात ही
पुढची चित्रफितीत अधिक स्पष्ट करते
जुन्या पूर्व जर्मनीतील एका तरुणाची युट्यूबची क्लिप आहे.
हे दृश्य जड धातूसंमिश्राची जाहिरात करणारे होते.
त्याच्या बलदंड स्नायूंचे दर्शन व्हायचे बाब गंभीर होती.
हसण्या बाबत काय झाले ते पहा
केव्हा चूक झाली
किती कमी वेळात ते घडले. आणि त्याने कसा सगळाच नूर बदलला
तो थंडीने काकडला. भिजू लागला त्याने पोहण्याचा पेहराव चढविला आहे
त्याच्याजवळ टॉवेल आहे
बर्फ
काय बरे घडले असेल?
चित्रफित सुरु होते .
गंभीर मुद्रा
त्याचे मित्र हसत आहेत अगदी जोरात
तो मात्र अजूनही हसत नाही
(हशा )
त्याने जाण्यास सुरवात केली
आणि सर्वांनी पळ काढला
(हशा )
ते जमिनीवर आहेत.
(हशा )
मला आवडले ते गंभीर होते तेथपासून
त्याने बर्फावर उडी घेतली व तो बर्फातून बाहेर पडला नाही तेथवर
तेथे रक्त व हाडे पडलेली नव्हती .
मित्रांनी हसायला सुरवात केली .
समजा तो जाताना अर्धमेला झाला
नाही नाही हेनरी त्याचे हाड मोडले आहे
आपण हसायला नको हे खूपच दुखद आहे .
कदाचित तो मोडलेल्या पायाने धावत असेल
त्याचे मित्र जातात "हेनरी.आपल्याला दवाखान्यात जावे लागेल
हे हसण्यासारखे नाही .
येथे हसण्याने आपले कार्य केले.
वेदनामय खडतर प्रसंगातून बाहेर पडून
मजेशीर स्थितीत जाऊन तो तणाव मुक्त झाला
मला वाटते हा हास्याचा लक्षणीय फायदा आहे
असे अनेकदा घडते .
उदाहरण देते ,मला आठवते असे घडलेले वडिलांच्या
अंत्यसंस्कारवेळी
आम्ही यावेळी बर्फावर चड्ड्या घालून उडया मारीत नव्हतो.
आम्ही काही कॅनडियन नव्हतो .
(हशा) (टाळ्या )
असे प्रसंग बिकट असतात .माझे काही नातेवाईक काहीसे दुखी होते .
माझी आई वाईट अवस्थेत होती .
या सर्वास सुरवात होण्यापूर्वी मी आढळले.
तिला कथा सांगतांना १९७० च्या विनोदी टीव्ही शो मध्ये काय झाले ते
मी तेव्हा का करीत होते मला कळले नाही.
मला आता कळले.
कसेही करून मी त्या प्रसंगाला तोंड देत होते.
मी तिला माझ्या सोबत हसवायला पहात होते.
एक मूलभूत प्रतिक्रिया होती एखादे कारण शोधण्यासाठी असे करतो .
आपण सगळे एकत्र हसतो यातून बाहेर पडण्यासाठी
आणि ठीक होतो .
खरे पहिले तर आपण सर्वजण अनेकदा असे करतो.
अनेकदा तुम्ही असे करता ते तुम्हाला जाणवत नाही.
प्रत्येकच्या गावीही नसते आपण अनेकदा हसतो ते
लोकांबरोबर हसतांना तुम्ही काहीतरी करीत असता.
प्रत्यक्षात यामुळे तुम्ही प्राचीन उत्क्रांतीच्या टप्प्यातून जात असता.
सस्तन प्राण्यांची उत्क्रांती झाली आहे सामाजिक बंध जपण्यासाठी.
भावनिक संतुलन करून आपल्याला स्वस्थ वाटेल यासाठी .
मानव प्राण्यासाठी हे वैशिट्य पूर्ण आहे प्राचीन वर्तनाच हा भाग आहे .
याने मदतच होते आपल्याला स्वास्थ्याचे नियंत्रण करण्यास .
हास्या बाबत बोलायचे असे तर
तुम्ही ,मी व लहान बाळ कोणी नसून सस्तन प्राणी आहोत
आभारी आहे .
आभारी आहे (टाळ्या).