Gelecek 30 yıl içinde dünyadaki kasıtlı ölümleri
%50 oranında azaltabiliriz.
Yapmamız gereken tek şey, ölümlerin her yıl %2,3 oranında düşmesini sağlamak.
O zaman hedefi yakalarız.
İnandırıcı gelmedi mi?
Dünyanın önde gelen epidemiyolog ve kriminologları
yapabileceğimizi düşünüyor, ben de aynı fikirdeyim.
Ancak, şehirlerimize odaklanmamız gerekiyor, özellikle en kırılgan olanlara.
Aslında bu, uzun zamandır düşündüğüm bir konu.
Son yirmi yıldan beri çatışma, şiddet,
terörizm ya da bunların sinsice birleşip
paramparça ettiği ülkelerde ve şehirlerde çalışıyorum.
Rusya’dan Somali’ye kadar silah kaçakçılarını takip ettim,
Afganistan ve Kongo’da savaş ağalarıyla çalıştım,
Kolombiya’da, Haiti’de, Sri Lanka’da, Papua Yeni Gine’de ceset saydım.
Dünyamızın kontrolden çıktığını anlamak için
cephe hattında olmak gerekmiyor, değil mi?
Uluslararası istikrarsızlığın yeni normal olduğuna dair bir his var.
Sizler için meseleyi biraz daha açayım ki
şiddetin zamanla nasıl eksen değiştirdiğini göresiniz.
Bizler Halep, Bamako, Karakas, Erbil, Musul, Trablusşam, Salvador gibi
şehirlerde olduğu kadar şiddet ve suçla iç içe olmadık.
Şiddet metropollere yöneliyor.
Aslında bu beklenen bir şeydi, değil mi?
Günümüzde insanların büyük bir kısmı kırsaldan ziyade kentlerde yaşıyor.
30 mega şehri içine alan 600 büyük şehir, küresel GSMH’nın üçte ikisine sahip.
Fakat geçmişten bugüne şiddetin düşük
seviyelerde olduğu şehirlere geldiğimizde
Kuzey yarım kürenin üstünlüğü ile karşılaşırız.
Yani; Kuzey Amerika, Batı Avrupa, Avustralya ve Japonya.
Sonuç olarak; bir şehri sevenler, şehrin kazanımları, üretken sınıfları ve
dünyayı yönetecek belediye başkanları hakkında konuşmayı severler.
Umarım bir gün dünyayı yöneten başkanları da görürürüz.
Fakat, asıl mesele şu:
Güneyde neler döndüğüne dair kimse çıkıp bir çift söz söylemiyor.
Güney derken; Latin Amerika, Afrika, Asya gibi
şiddetin tırmandığı,
altyapının alarm verdiği
ve idari erkin varlığının değil özleminin duyulduğu yerleri kastediyorum.
Bazı diplomatlar, şehir uzmanları ve konuyla ilgili diğer uzmanlar
21. yüzyılın güvenliğini şekillendirecek 40 ila 50 arası
kırılgan şehir olduğunu söylüyorlar.
Şahsen, gelecekte düzeni de karmaşayı da bu şehirlerin belirleyeceğini düşünüyorum.
Çünkü savaş ve insanî yardım eylemleri
şehirlerimizde yoğunlaşacak,
gelişim için savaş,
fakirliği ortadan kaldırma, genel sağlık hizmetleri,
iklim değişiklikleriyle mücadele diyebilirsiniz,
şehirlerimizin gecekondu ve kenar mahalle- lerinde kazanılacak ya da kaybedilecek.
Size, günümüzdeki kırılganlığı tanımlayacak
dört büyük riskten bahsetmek istiyorum.
Eğer biz bunların üstesinden gelebilirsek,
ölümlere sebep olan şiddeti de halledebiliriz.
Bazı güzel haberlerle başlayalım.
Gerçek şu ki, insanlık tarihinin en barışçıl döneminde yaşıyoruz.
Steven Pinker ve diğerleri, çatışma ve şiddet yoğunluğunun
tarihin en düşük seviyesinde olduğunu gösterdiler.
Gazze, Suriye, Sudan, Ukrayna’daki çatışmalar
dehşet verici ve korkunçsa da,
50 yıldır süregelen seküler azalmadaki
küçük bir yükselişi temsil ediyorlar.
Dahası, cinayetlerde çarpıcı bir azalış da görmekteyiz.
Manuel Eisner ve diğerleri
yüzyıllar boyunca, özellikle Batı’da, cinayetlerde inanılmaz
bir düşüşün olduğunu ortaya koydular.
Bugün bir çok Kuzey şehri 100 yıl öncesine göre 100 kat daha güvenlidir.
Bu iki gerçek -– silahlı çatışmalardaki azalış ve cinayetlerdeki düşüş --
insanlık tarihindeki en sıradışı
ya da beklenmedik başarılardandır,
Bu aslında bize heyecan vermeli, değil mi?
Tabii ki heyecan duymalıyız.
Fakat bir problem var: Şu iki bela hâlâ devam ediyor.
525.000 insan -- erkekler, kadınlar, çocuklar --
her yıl vahşice öldürülüyor.
Keith Krause ve diğerleriyle yaptığım araştırmalar
50.000 ile 60.000 arasında insanın savaş bölgelerinde öldürüldüğünü ortaya koyuyor.
Kalan yaklaşık 500.000 insan ise savaş bölgesi dışındaki alanlarda öldürülüyor.
Yani savaş haricinde öldürülen insanların sayısı savaşta ölenlerin 10 katı.
Dahası, şiddet güneye,
Latin Amerika, Karayipler,
Orta ve Güney Afrika’nın bazı bölgelerine,
Orta Doğu’nun bir kısmına ve Orta Asya’ya doğru kayıyor.
Dünyadaki en tehlikeli 50 şehrin 40’ı
burada, yani Latin Amerika’da.
13'ü Brezilya’da.
En tehlikeli şehirse, her 100.000 kişiden 187'sinin öldürüldüğü, inanılmaz
bir cinayet oranına sahip Honduras’ın ikinci kenti olan San Pedro Sula.
Bu oran dünya ortalamasının tam 23 katı.
Eğer şiddet coğrafyalara göre yeni bir şekil alıyorsa,
dünyanın topoğrafyasını da yeniden şekillendiriyor demektir.
Çünkü, konu şehir olunca dünyaya yuvarlak bakmıyoruz.
Thomas Freidman’ın hep söylediği gibi
Dikenli.
Kentsel yaşamın ana unsurunun şehir olması
tarihteki en olağandışı demografik değişimlerdendir.
Çok hızlı gerçekleşmiştir.
Rakamları hepiniz biliyorsunuz.
Bugün dünyada 7,3 milyar insan yaşıyor.
2050 ye kadar bu sayı 9,6 milyar olacak.
Fakat şu gerçeği bir düşünün:
1800'lerde 30 kişiden biri şehirde yaşıyordu,
bugün iki kişiden biri şehirde yaşıyor
ve yarın neredeyse herkes şehirde yaşayacak.
Şehirleşmedeki büyüme ise ne eşit olacak ne de adaletli.
Nüfusun büyük çoğunluğu, yani %90'ı
Güney yarımkürenin şehirlerinde olacak.
Şehir coğrafyacıları ve nüfus bilimcileri
şiddet oranını şehrin büyüklüğü
ya da yoğunluğunun belirlemediğini söylüyorlar.
Bazıları, 35 milyon nüfusuyla Tokyo’nun
dünyanın en büyük ve en güvenli metropolü olduğunu söyleyebilirler.
Esas önemli olan şehirleşme hızıdır.
Ben buna turbo-şehirleşme diyorum. Kırılganlığın bir ana sebebi de bu.
Bir şehrin inanılmaz bir hızla büyüdüğünü düşündüğünüzde, turbo-şehirleşme
dediğimde Karaçi'yi düşünün.
1947’de 500.000 nüfuslu canlı ve hareketli bir şehirdi.
Bugün nüfusu 21 milyon.
Pakistan’ın GSMH’nın dörtte üçünü elinde tutuyor fakat
Güney Asya’da en çok şiddetin görüldüğü şehirlerden biri.
Dakka, Lagos, Kinşasa gibi şehirler
1950’lerde hallerinin 40 katı büyüklüğe ulaştılar.
Bir de New York’a bakalım:
New York’un nüfusunun sekiz milyona ulaşması 150 yıl sürdü.
Sao Paulo, Meksiko'nun bu sayıya ulaşması ise sadece 15 yıl sürdü.
Bu orta, büyük, mega ve hiper şehirler neye benziyor?
Profilleri ne?
Her şeyden evvel bunlar genç.
Bir çoğunda gördüğümüz şey genç nüfus fazlalığı.
Kulağa da hoş geliyor.
Çünkü çocuk ölümlerinde düşüş olduğunu gösterir. Lakin,
bir yerde genç nüfus fazlaysa, takip etmelisiniz.
Bunun anlamı
kırılgan şehirlerde yaşayan genç nüfus oranı
daha zengin ve sağlıklı şehirlerde yaşayan nüfustan daha fazla.
Bazı kırılgan şehirlerde
nüfusun %75'i 30 yaşın altında.
Bunu bir düşünün: dört kişiden üçü 30 yaşın altında.
Hormonlanmış Palo Alto’ya benzer.
Mogadişu’ya bakarsak mesela,
burada yaş ortalaması 16.
Keza, Dakka, Dili ve Kabil de aynı.
Ya Tokyo? Yaş ortalaması 46.
Birçok Batı Avrupa şehirlerinde de böyle.
Şiddeti besleyen şey sadece genç nüfus değil.
Bu birçok önemli faktörden biri sadece.
Eğer gençlik, işsizlik, eğitimsizlik ve erkek kimliği ile
birleşirse -- esas mevzu da bu -- ortaya ölümcül sorunlar çıkıyor.
Bütün bu risk faktörleri istatistiksel olarak genç nüfus ile bağlantılı,
ve şiddeti artırıyor.
Aranızda ergenlik çağında bir oğlu olanlar, neden bahsettiğimi
çok iyi anlıyor olsa gerek.
Kendi çocuğunuzu, hiçbir yapının olmadığı
asi arkadaşları ile birlikte dışarıda takılırken bir hayal edin.
Bir an aileleri geri çekin,
eğitimi geri çekin, eğitim imkanlarını daraltın,
biraz uyuşturucu, alkol ve silah katın,
sonra arkanıza yaslanıp yangını seyredin.
Sonuçları dehşet verici.
Burada, Brezilya’da ortalama yaşam süresi 73,6 yıl.
Eğer Rio’da yaşıyorsanız, üzgünüm ama, bundan iki yıl daha düşeceksiniz.
Ama gençseniz, eğitimsizseniz,
işsizseniz, siyahi iseniz ve cinsiyetiniz erkek ise
ortalama yaşam süreniz 60'ın da altına düşer.
Gençlik ve şiddetin bu ülkede bir numaralı katil olmasının
elbette bir sebebi var.
Bütün şehirlerimizde durum bu kadar vahim değil.
Her şeye rağmen, şehirler yeniliğin,
dinamizmin, zenginliğin, eğlencenin ve birlikteliğin merkezleridir.
Zeki insanların toplandığı yerlerdir.
Az evvel bahsettiğim gençler eskisinden daha fazla
dijital dünyayı kavrayabilen ve teknolojiden haberdar insanlardır.
İnternet ve mobil teknolojideki bu patlama,
ülkeler arasında ve ülkeler içinde dünyayı Kuzey ve Güney olarak bölen
sayısal uçurumun daraldığı anlamına geliyor.
Fakat birçok kez duyduğumuz üzere
yeni teknolojiler iki yönlüdür.
Kanunî uygulamalara bakın. Polis, suçları
erken teşhis etmek için dünyanın her yerinde, uzaktan algılamayı ve
büyük verileri kullanıyor.
Bazı polisler suç işlenmeden evvel olacakları öngörebiliyor.
Geleceğin suç senaryosu bugünden elimizde,
dolayısıyla dikkatli olmalıyız.
Kamu güvenliğiyle ilgili konuları, buna zıt kişisel bilgilerin
gizliliği hakkı ile birlikte yönetmeliyiz.
Fakat yenilik sunanlar sadece polisler değil.
Yerel ve küresel ortak eylemlere katılan sivil toplum
örgütlerinin, sıradışı faaliyetlerini duyuyoruz.
Bunlar dijital protestolara, yani gerçek bir devrime öncülük ediyor.
Fakat en endişe verici şey, suç gruplarının
çevrimiçi olması ve siber alanı kolonize etmeye başlaması.
Geçmiş yıllarda Meksika’nın Ciudad Juárez şehrinde çalışıyordum.
Zetas ve Sinalo karteli gibi gruplar
sosyal medyayı ele geçiriyor.
Sosyal medyayı, eleman devşirmek, ürünlerini satmak,
bastırmak, korkutmak ve öldürmek için kullanıyor.
Suç sanal aleme taşınıyor.
Anlattıklarım hızlı ilerleyen, dinamik ve
karmaşık bir durumun sadece bir parçası.
Zamanımızda kırılganlığa sebep olacak
başka birçok büyük riskler de var.
Sadece gelir dağılımı eşitsizliği,
yoksulluk, iklim değişikliği, dokunulmazlık değil.
Sert bir ikilemle karşı karşıyayız.
Bazı şehirler çok iyi gelişir ve küresel büyümeyi sürüklerken,
diğerleri tökezleyip gelişmeyi aşağı doğru çekmektedir.
Eğer bu gidişatı değiştirmek istiyorsak, oturup konuşmak zorundayız.
Sadece Singapur, Kuala Lumpur,
Dubai, Şangay gibi başarılı olan
şehirlere odaklanarak olmaz.
Kırılgan şehirleri bu tartışmalara dahil etmeliyiz.
Kırılgan şehirler ile zengin ve sağlıklı şehirleri
kardeş şehir yaparak öğrenme ve işbirliği süreçlerini
başlatmak, olumlu ve olumsuz tecrübeleri paylaşmak,
iyi bir başlangıç olabilir.
Bunun en güzel örneği El Salvador ve Los Angeles’dan geliyor.
Bu iki şehrin Belediye Başkanı, eski çete üyelerinin
şu an çete üyesi olanlara
özel ders, eğitim vermesi konusunda,
ateşkes, barış süreçlerinde işbirliği yapıyorlar.
Dünyanın en çok şiddet içeren şehri San Salvador'da
cinayet oranlarının
%50 azaldığını görüyoruz.
Sorunlu şehirler olduğu gibi sorunlu bölgeler de var.
Yer ve mevki, şehirlerimizde şiddetin şekillenmesinde çok önemlidir.
Kırılgan şehirlerin %1-2 oranındaki üç-beş sokağının,
suçların %99’una ev sahipliği
yaptığını biliyor muydunuz?
Çalıştığım yer olan Sao Paulo’yu ele alalım:
Brezilya’nın en tehlikeli şehriyken en güvenli şehrine dönüşüyor.
Bunu, istihbaratı iki katına çıkararak,
sorunlu bölgeleri tespit ederek ve polis reformu ile sağladılar.
Süreç, 10 yıllık zaman diliminde cinayetleri %70 oranında azalttı.
Buna ek olarak sorunlu bireylere de odaklanmalıyız.
Söylemesi trajik ama, genç, işsiz, eğitimsiz bir erkek,
ölme ve öldürme riskini arttırıyor.
Bu şiddet sarmalını kırmak zorundayız ve
bu noktaya bir an evvel çocuklarımızla birlikte ulaşmalıyız.
Onlara değer vermeliyiz, küçük görmemeliyiz.
Kingston, Jamaica ve burada Rio’da
yüksek risk grubu dediğimiz kısma yönelik
eğitim, iş ve eğlence imkanı sunan
şahsen katkımın olduğu harika işler yapılıyor,
neticede, bu toplumlarda şiddetin azaldığını görüyoruz.
Ayrıca şehirlerimizi daha güvenli, hoşgorülü ve yaşanabilir yapmalıyız.
Bu noktada, sosyal kaynaşma önem arz ediyor.
Şehirlerimizdeki hareketlilik de önemli.
Dışlayıcı, ayrımcı, şehirleri ayıran, duvar ören
modelden vazgeçmeliyiz.
Bunu nasıl yapılacağına dair en seviğim örnek Medellin.
Kolombiya’da yaşadığım 1990'ların sonunda
Medellin dünyada cinayetlerin başkentiydi, ancak rotasını değiştirdi.
Bunu, özellikle gelir seviyesi düşük ve
şiddetin yoğun olduğu bölgeleri
teleferik ağıyla, toplu taşımayla ve
kaliteli altyapıyı orta sınıfla buluşturarak başardı.
Bu süreçte, 20 yıl daha bir sürede cinayet oranı %79 azaltıldı.
Son olarak ise, teknolojiden bahsedelim.
Teknoloji umut veriyor ancak bazı tehlikeleri de var.
Yapılan olağanüstü yenilikleri birlikte gördük,
ve çoğu bu odadan geliyor.
Polis tahmin analizleri ile meşgul oluyor.
Vatandaşlar kitle-kaynak çözümlerine katılıyor.
Polis mesuliyetini ve güvenliği artırmaya
yönelik uygulamaların geliştirilmesine benim grubum da dahil oldu.
Fakat dikkatli olmalıyız.
Size tek bir mesajım varsa, o da şu:
Ölümlere sebep olan şiddet bir zorunluluk değil,
şehirlerimizi daha güvenli hale getirebiliriz.
Cinayet suçlarını, bir insan ömrü kadar sürede yarıya indirebilecek
önemli bir fırsata sahibiz.
Sadece bir sorum var.
Neyi bekliyoruz?
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)