Trong bộ phim nổi tiếng thập kỉ 80 "The Blues Brothers",
có một cảnh John Belushi đến thăm Dan Aykroyd ở căn hộ của anh ấy
ở Chicago, lần đầu tiên
Đó là một không gian chật chội
và nó chỉ cách đường ray tàu hỏa gần 1 mét
Khi John ngồi trên giường của Dan,
một chiều tàu chạy vọt qua,
làm lắc lư mọi thứ trong phòng
John hỏi, "Tàu có chạy qua thường xuyên không?
Dan trả lời, "Thường xuyên tới mức bạn thậm chí sẽ không để ý đến nó."
và sau đó, vài thứ trên tường rơi xuống.
Chúng ta đều biết anh ấy đang nói gì.
Là con người, chúng ta quen với những hoạt động đời thường
rất nhanh chóng.
Là một nhà thiết kế, nghề của tôi là nhìn vào những thứ đơi thường đó
cảm nhận chúng và thử cải tiến chúng.
Ví dụ, hãy nhìn vào mẩu trái cây này?
Hãy nhìn miếng dán nhỏ này?
Miếng dán chưa xuất hiện khi tôi là một đứa trẻ
Nhưng thời gian qua đi,
và ai đó có một ý tưởng sáng láng là đặt miếng dán lên trái cây
Tại sao vậy?
Để chúng ta có thể
dễ dàng nhìn thấy chúng hơn khi tính tiền ở quầy tạp hóa.
Điều này thật tuyệt,
Ta có thể ra vào cửa hàng nhanh hơn.
Nhưng bây giờ, lại một vấn đề mới.
Khi chúng ta về nhà và thấy đói
chúng ta nhìn mẩu trái cây ngon lành này
chúng ta chỉ muốn cầm nó lên và cắn
Nhưng khoan, ta phải tìm cái miếng dán nhỏ
cào nó với móng tay, làm hỏng cả một mảng trái cây
sau đó vo viên miếng dán đó --
bạn hiểu ý tôi mà
sau đó cố gắng búng nó khỏi tay bạn
(Khán giả vỗ tay)
Đó không phải chuyện đùa,
không đùa chút nào.
Nhưng vài thứ thú vị đã xảy ra.
Lần đầu gặp vấn đề này, bạn rất có thể có những cảm giác như vậy
Bạn chỉ muốn ngấu nghiến miếng trái cây đó
Bạn cảm thấy khó chịu
Bạn chỉ muốn điên tiết.
Nhưng tới lần thứ 10,
bạn bắt đầu trở nên ít khó chịu hơn
và bạn chỉ đơn giản là bóc cái nhãn ra
Lần thứ 100, ít nhất với tôi,
Tôi trở nên vô cảm với nó
Tôi đơn giản nhấc trái cây lên,
cào nó với những ngón tay, cố gắng làm nhanh
và sau đó ngạc nhiên,
"Còn cái nhãn nào nữa không nhỉ ?"
Tại sao lại thể?
Tại sao chúng ta quen với mọi thứ hàng ngày?
Là con người, chúng ta có một bộ não với sức mạnh giới hạn
Bộ não mã hóa mọi thứ hàng ngày chúng ta làm thành thói quen
để chúng ta có thể giải phóng không gian và học những điều mới
Đó là một tiến trình gọi là "thói quen hóa"
đó là một trong những điều cơ bản nhất chúng ta học được
Thói quen không phải luôn luôn xấu
Bạn có nhớ về cách học lái xe?
Tôi chắc là bạn nhớ
Tay bạn nắm vị trí 10 và 2 của bánh lái
quan sát mọi thứ ngoài kia --
xe cộ, đèn hiệu, người đi bộ.
Đó là một kinh nghiệm tra tấn thần kinh
tôi thậm chí còn không thể nói chuyện với ai đó trong xe
và tôi thậm chí cũng không thể nghe nhạc
Nhưng sau đó một vài điều thú vị xảy ra.
Nhiều tuần trôi đi, việc lái xe trở nên ngày càng dễ dàng
Bạn quen với nó
Nó bắt đầu trở nên thú vị và tự nhiên
Bạn có thể nói chuyện lại với bạn bè
và nghe nhạc
Có một nguyên nhân tốt tại sao não chúng ta quen với mọi thứ
Nếu không quen với mọi thứ, chúng ta phải chú ý từng chi tiết nhỏ,
mọi lúc mọi nơi.
Nó thực sự mệt mỏi,
chúng ta không có thời gian học những điều mới.
Nhưng thi thoảng, thói quen sẽ không tốt.
Nếu nó khiến ta ngừng chú ý đến những vấn đề xung quanh
thì điều đó thật tệ.
Và nếu nó khiến ta ngừng để ý và sửa chữa những vấn đề đó
khi đó nó thực sự rất tồi tệ.
Những diễn viên biết về tất cả điều này
Nghề nghiệp của Jerry Seinfeld xuất phát từ việc chú ý đến những chi tiết nhỏ,
những thứ vớ vẩn chúng ta làm hàng ngày mà thậm chí không nhớ.
Ông ấy kể cho chúng tôi về thời gian đến thăm bạn
ông ấy chỉ muốn tắm vòi hoa sen thật thoải mái.
Ông ấy vươn tới, nắm lấy cái vòi và vặn nhẹ nó theo một chiều,
và nước nóng như nước sôi 100 độ chảy ra.
sau đó ông vặn nó theo chiều kia và nước lạnh như đá chảy ra.
Ông ấy chỉ muốn một vòi hoa sen thoải mái.
Coi nào, chúng ta đều từng gặp điều đó,
chúng ta chỉ không nhớ về nó.
Nhưng Jerry nhớ,
và đó là nghề của một diễn viên hài.
Nhưng với nhà thiết kế, người sáng tạo và doanh nhân,
Nghề của chúng ta không chỉ chú ý đến những thứ đó,
mà còn phải tiến xa hơn và cố gắng sửa chữa chúng.
Hãy nhìn người này,
đây là Mary Anderson.
Năm 1902 ở thành phố New York,
bà ấy đang thăm quan.
Đó là một ngày có tuyết, lạnh, ẩm ướt và bà ngồi ấm áp trong một chiếc xe.
Trong lúc đang đi, bà chợt để ý thấy người lái xe mở cửa sổ
chùi tuyết bám trên xe để ông ấy có thể lái xe an toàn.
Khi mở cửa sổ, ông ấy để khí lạnh lọt vào trong,
khiến tất cả hành khách thấy thật khổ sở.
Có thể hầu hết hành khách chỉ nghĩ,
"Đó là thực tế cuộc sống, ông ấy phải mở cửa sổ để lau chùi.
Đành chấp nhận thôi."
Nhưng Mary đã không nghĩ thế.
Mary nghĩ,
"Nếu người lái xe có thể lau cửa kính từ phía trong
thì ông ấy có thể ngồi yên và lái một cách an toàn
và hành khách thì vẫn được giữ ấm?"
Bà ngay lập tức đặt quyển ghi chú lên và
bắt đầu phác thảo về cái gọi là thanh gạt kính đầu tiên trên thế giới.
Là một nhà thiết kế sản phẩm, tôi cố gắng học theo những người như Mary
cố gắng nhìn thế giới theo cách nó thực sự xảy ra
không phải cách chúng ta nghĩ nó xảy ra.
Tại sao?
Bởi vì rất dễ để giải quyết vấn đề hiển nhiên ai cũng thấy,
nhưng rất khó giải quyết vấn đề ít người thấy.
Một số người nghĩ bạn được trời phú khả năng này
hoặc sẽ chẳng bao giờ có được nó,
như thể Mary Anderson được ban cho khả năng nhìn thế giới cụ thể hơn,
Nhưng đó không phải những gì xảy ra với tôi.
Tôi phải tập để có khả năng này.
Trong suốt những năm làm ở Apple,
Steve Jobs thử thách chúng tôi hàng ngày,
để có thể nhìn sản phẩm dưới con mắt của khách hàng,
khách hàng mới,
những người có cảm giác lo lắng
bên cạnh niềm phấn khích rằng sản phẩm công nghệ mới mà họ có
sẽ hoạt động tốt ngay lập tức.
Ông ấy gọi đó là "đặt mình vào vị trí của người mới bắt đầu",
và muốn đảm bảo rằng chúng tôi luôn chú ý đến những chi tiết rất nhỏ
khiến cho sản phẩm nhanh, dễ dùng hơn đối với khách hàng mới.
Tôi nhớ rõ những ngày đầu tiên của iPod.
Trở lại những năm 90,
khi tôi còn là một con mọt công nghệ.
Tôi có thể lao ra cửa hàng nơi có những thiết bị mới nhất.
Tôi có thể bỏ ra cả đống thời gian chỉ để đi đến cửa hàng,
đi ra tính tiền, chạy về lại nhà và bắt đầu mở hộp.
Và ở đó có một miếng dán nhỏ,
nói rằng: "Nạp điện trước khi dùng."
Cái gì thế hả trời!
Không thể tin được!
Tôi bỏ ra tất cả thời gian chỉ để có được sản phẩm này
và giờ còn phải nạp điện trước khi sử dụng.
Tôi phải đợi mòn mỏi để sử dụng cái đồ chơi mới đó.
Thật điên rồ.
Và bạn biết gì không?
Hầu hết mọi sản phẩm khi đó đều như vậy.
Với các sản phẩm chạy bằng pin,
bạn phải nạp điện trước khi dùng nó.
Steve chú ý đến điều đó
và ông nói,
"Chúng ta sẽ không để điều đó xảy ra với sản phẩm của mình"
Chúng tôi đã làm gì?
Thông thường, khi bạn có một sản phẩm với ổ cứng bên trong,
bạn chạy nó khoảng 30 phút ở nhà máy
để đảm bảo rằng ổ cứng sẽ hoạt động tốt
kể từ khi khi khách hàng lấy nó ra từ hộp.
Thay vào đó chúng tôi có thể làm gì?
Chúng tôi cho chạy sản phẩm đó hơn 2 giờ.
Tại sao?
Bởi trước tiên, chúng tôi sẽ tạo ra một sản phẩm chất lượng cao hơn,
dễ dàng để kiểm tra,
và đảm bảo rằng khách hàng sẽ thấy nó tuyệt vời.
Nhưng quan trọng nhất,
bộ pin được nạp đầy ngay khi ra khỏi hộp,
sẵn sàng để được sử dụng.
Vì thế, khách hàng, với tất cả sự thích thú,
có thể bắt đầu dùng sản phẩm ngay lập tực.
Điều này thật tuyệt và nó đúng như vậy.
Mọi người đều thích nó.
Ngày nay, hầu hết mọi sản phẩm bạn dùng
đều được nạp đầy pin trước khi ra khỏi hộp
kể cả những sản phẩm không có ổ cứng.
Nhưng trước kia, chúng tôi là người đã chú ý đến chi tiết này và sửa nó,
và ngày nay tất cả nhà sản xuất khác cũng bắt đầu làm việc đó.
Cái mác "nạp trước khi dùng" không tồn tại nữa.
Vậy tại sao tôi kể cho các bạn điều này?
Đó là vì những một vấn đề vô hình,
cũng quan trọng không kém những thứ hữu hình,
không chỉ đối với thiết kế sản phẩm mà còn với mọi thứ khác.
Bạn biết đấy, có nhiều vấn đề vô hình xung quanh ta
mà chúng ta đều có thể giải quyết.
Nhưng trước tiên chúng ta cần nhìn, cần cảm nhận chúng.
Tôi xin phép không đưa ra gợi ý nào
về mặt thần kinh học hay tâm lý học.
Bởi có rất nhiều người trong cộng đồng TED
có nhiều kinh nghiệm về điều đó hơn tôi.
Nhưng tôi có một vài gợi ý cá nhân,
để chống lại việc "thói quen hóa".
Lời khuyên đầu là: Hãy nhìn rộng hơn.
Khi bạn xử lý một vấn đề,
sẽ có nhiều bước dẫn bạn tới vấn đề đó,
và nhiều bước tiếp sau đó.
Nếu bạn lùi lại một bước và nhìn rộng hơn,
bạn có thể thay đổi một vài thứ
trước khi giải quyết vấn đề chính.
Bạn có thể kết hợp vài thứ,
hoặc có thể bỏ đi vài thứ để trở nên tốt hơn.
Hãy lấy máy điều nhiệt làm ví dụ.
Những năm 1900, khi lần đầu xuất hiện, chúng rất dễ dùng.
Bạn có thể chỉnh chúng lên hay xuống.
Và mọi người điều hiểu cách dùng.
Nhưng vào những năm 1970,
khi cuộc khủng hoảng năng lượng xảy ra,
và khách hàng bắt đầu suy nghĩ đến việc tiết kiệm năng lượng,
chuyện gì đã xảy ra?
Những nhà thiết kế máy điều nhiệt quyết định thêm vào một bước.
Giờ thay vì chỉ vặn lên hay xuống,
bạn còn phải lập trình nó.
Bạn có thể đặt nhiệt độ riêng cho mỗi thời điểm nhất định.
Điều đó nghe có vể như tuyệt vời.
Tất cả các máy nhiệt đều bắt đầu có thêm tính năng đó.
Nhưng thực tế là, chúng không hề giúp tiết kiệm năng lượng một chút nào.
Tại sao vậy?
Đó là vì con người không thể dự đoán tương lai.
Họ không thể biết trước cách nhiệt độ thay đổi từ mùa này sang mùa khác,
hay năm này sang năm khác.
Vì thế không thể tiết kiệm năng lượng,
và điều gì xảy ra sau đó?
Những nhà thiết kế máy điều nhiệt trở lại với bảng vẽ
và họ tập trung vào bước lập trình.
Họ tạo ra U.I.s tốt hơn,
họ tao ra tài liệu tốt hơn.
Nhưng những năm sau đó, con người vẫn không tiết kiệm được chút năng lượng nào
đơn giản vì họ không thể dự đoán tương lai.
Vậy chúng tôi đã làm gì ?
Chúng tôi dùng một thuật toán thay cho bước lập trình.
Nó theo dõi khi nào bạn thay đổi nhiệt độ,
bạn muốn nhiệt độ nào lúc bạn thức giấc,
hay lúc bạn đi ra ngoài,
Và bạn biết gì không?
Nó đã hoạt động.
Mọi người đang tiết kiệm năng lượng mà không phải tự lập trình.
Vậy nên, không quan trọng bạn đang làm gì,
nếu bạn lùi lại một bước và nhìn tổng quát mọi thứ,
có thể bạn sẽ tìm ra cách bỏ đi hoặc kết hợp một vài thứ,
để khiến công việc trở nên đơn giản hơn.
Đó là gợi ý đầu tiên của tôi: Hãy nhìn rộng ra.
Gợi ý thứ hai là: Hãy nhìn gần hơn.
Một trong những người thầy vĩ đại nhất của tôi là ông tôi.
Ông dạy tôi mọi thứ về thế giới.
Ông dạy tôi về cách sự vật được tạo nên và sửa chữa,
về những công cụ và kỹ thuật cần thiết để tạo nên một dự án thành công.
Tôi nhớ một câu chuyện ông kể về ốc vít,
và về việc tại sao lại cần ốc vít thích hợp cho mỗi công việc.
Có rất nhiều ốc vít khác nhau:
ốc vít gỗ, ốc vít kim loại, ốc vít neo, ốc vít bê tông,
và một danh sách dài các ốc vít khác .
Việc của chúng tôi là tạo ra những sản phẩm dễ cài đặt
cho tất cả khách hàng, kể cả không có chuyên môn.
Và chúng tôi đã làm gì?
Tôi đã nhớ lại câu chuyện ông kể,
và chúng tôi nghĩ,
"Chúng ta có thể đặt bao nhiêu ốc vít khác nhau trong cùng một hộp?
2, 3, 4, hay 5 loại ốc vít,
khi mà có nhiều loại tường khác nhau?"
Vì thế chúng tôi tìm cách tối ưu hóa nó,
và đã quyết định đặt 3 ốc vít khác nhau vào một hộp.
Chúng tôi nghĩ đây là một giải phát tốt,
nhưng thực tế thì ngược lại.
Chúng tôi giao sản phẩm,
và mọi người không có trải nghiệm tốt.
Sau đó chúng tôi làm gì?
Chúng tôi đã trở lại bản vẽ
ngay khi chúng tôi nhận ra sai lầm.
Và chúng tôi thiết kế một loại ốc vít đặc biệt, một ốc vít có thể tùy chỉnh,
nhưng điều này lại gây ra thất vọng cho các nhà đầu tư.
Họ bảo, "Tại sao anh mất quá nhiều thời gian cho một con ốc vít bé nhỏ?
Đi ra ngoài và bán hàng cho tôi!"
Chúng tôi trả lời, "Chúng ta sẽ bán được nhiều hơn nếu tìm ra ốc vít đúng."
Và thực tế, chúng tôi đã làm được.
Với ốc vít nhỏ tùy chỉnh đó, chỉ với một loại ốc trong hộp,
ta có thể dễ dàng đục lỗ và đóng lên tường.
Vì thế, nếu chúng ta tập trung vào những chi tiết nhỏ ít khi được thấy,
quan sát chúng và tự hỏi,
"Việc này có thật sự quan trọng không,
hay chẳng qua là vì ta luôn làm nó?
Có thể loại bỏ điều này khỏi cuộc sống của ta không?"
Lời khuyên cuối cùng của tôi là: Hãy suy nghĩ trẻ hơn.
Hàng ngày, tôi đối mặt với những câu hỏi thú vị từ 3 đứa con.
Chúng chạy tới và hỏi những câu như,
"Tại sao ô tô không thể bay?"
Hoặc, "Tại sao không dùng giày lười thay vì giày buộc dây?"
Đôi lúc chúng hỏi những câu rất thông minh.
Có một hôm con trai tôi chạy đến và tôi bảo nó,
"Con chạy ra ngoài kiểm tra hộp thư đi."
Nó nhìn tôi, bối rối và nói,
"Tại sao hộp thư không kiểm tra chính nó và nói với chúng ta khi nào có thư?"
Tôi tự nhủ "Câu hỏi hay đấy chứ."
Chúng có thể hỏi hàng tấn câu hỏi
mà đôi khi chúng ta nhận ra rằng ta còn không biết câu trả lời.
Chúng ta bèn nói, "Con trai, đó là cách mọi thứ hoạt động."
Càng tiếp xúc nhiều với một thứ,
chúng ta càng trở nên quen thuộc với nó.
Nhưng trẻ nhỏ tiếp xúc ít hơn,
nên chưa quen với những thứ đó.
Vì thế khi chúng gặp vấn đề,
chúng ngay lập tức cố gắng giải quyết,
và đôi khi chúng sẽ tìm ra cách tốt hơn,
và cách đó thực sự tốt hơn nhiều.
Vì vậy lời khuyên tôi muốn bạn nhớ kỹ là: Hãy có những người trẻ trong nhóm của bạn,
hoặc những người có tâm hồn trẻ trung,
Bởi nếu bạn có những bộ não trẻ trung đó,
họ khiến mọi người xung quanh suy nghĩ trẻ hơn.
Picasso đã từng nói, "Mỗi đứa trẻ là một nghệ sĩ.
Vấn đề là khi chúng lớn lên, làm sao để giữ được chất nghệ sĩ này."
Chúng ta đều nhìn mọi thứ kỹ hơn trong lần đầu tiên,
trước khi thời gian qua đi và chúng trở thành thói quen của ta.
Thử thách của chúng ta là trở lại lần đầu tiên đó,
để cảm nhận sự bỡ ngỡ đó,
để nhìn những chi tiết đó,
để nhìn rộng hơn,
nhìn gần hơn,
và để nghĩ trẻ hơn
khiến chúng ta cảm thấy như những người mới bắt đầu.
Điều đó không dễ.
Nó yêu cầu ta đi ngược lại
với những điều cơ bản nhất chúng ta vẫn nghĩ về thế giời này.
Nhưng nếu ta làm được
ta có thể tạo ra những điều kỳ diệu.
Đối với tôi, sẽ là một thiết kế tốt hơn.
Với bạn, có thể là một thứ gì đó khác, một thứ đầy ý nghĩa.
Thử thách của chúng ta là hàng ngày thức giấc và nói,
"Làm thế nào để trải nghiệm thế giới tốt hơn?"
Nếu chúng ta làm được điều đó, rất có thể,
chúng ta có thể thoát khỏi những cái mác trái cây khó chịu này.
Cảm ơn rất nhiều.
(Tiếng vỗ tay)