Nie inwestujemy w ofiary,
tylko w tych, którzy przetrwali.
Na dużą i małą skalę
to narracja ofiary
kształtuje nasz sposób widzenia kobiet.
Nie bierze się pod uwagę tego, czego nie widać.
Nie inwestujemy w rzeczy niewidzialne.
Oto twarz
odporności życiowej.
Sześć lat temu
zaczęłam pisać o biznesmenkach
podczas konfliktów i po ich zakończeniu.
Podjęłam się ciekawego tematu ekonomicznego,
o którym nikt nie wspominał,
i o którego wadze byłam przekonana.
Tym tematem były kobiety.
Mając 30 lat porzuciłam pracę reporterki ABC,
pracę którą uwielbiałam, dla szkoły handlowej,
dziedziny, o której prawie nic nie wiedziałam.
Żadna z kobiet, wśród których dorastałam,
nie skończyła studiów,
o szkole handlowej nie wspominając.
Ale starały się ze wszystkich sił,
by wykarmić dzieci i opłacić czynsz.
Od najmłodszych lat widziałam,
że porządna praca i przyzwoite zarobki
znacząco wpływały na los
rodzin walczących o swój byt.
Skoro więc mowa o pracy,
mowa jednocześnie o przedsiębiorcach.
A gdy mowa o przedsiębiorcach
podczas i po konfliktach zbrojnych,
naturalnie mowa o kobietach,
bo to one zostają przy życiu.
Tuż po ludobójstwie w Rwandzie
kobiety stanowiły 77% ludności.
Pragnę wam przedstawić
kilka przedsiębiorczych kobiet
i podzielić się tym, czego mnie przez te lata nauczyły.
W 2005 r. pojechałam do Afganistanu,
by napisać artykuł dla Financial Times.
Poznałam wtedy Kamilę,
młodą kobietę, która opowiedziała mi,
że odrzuciła posadę w międzynarodowej korporacji,
gdzie zarabiałaby 2 tys. dolarów miesięcznie,
a w tym kontekście to suma astronomiczna.
A odrzuciła tę ofertę,
by rozkręcić nowy interes,
związany z doradztwem
i treningiem biznesowym
dla mężczyzn i kobiet w Afganistanie.
Dla Kamili biznes ma kluczowe znacznie dla przyszłości jej kraju.
Długo po wyjeździe grupy międzynarodowej
właśnie biznes pomoże utrzymać jej kraj
w stanie pokoju i bezpieczeństwa.
Mówiła też, że biznes znaczy nawet więcej dla kobiet,
bo zyskując środki finansowe zyskują szacunek,
a pieniądze to dla kobiet władza.
Byłam zdumiona.
Dziewczyna, która nigdy nie zaznała pokoju,
a mówi jak z programu "Zostań milionerem”.
(Śmiech)
Zapytałam więc: „Skąd tyle o tym wiesz?
Skąd w tobie tyle pasji?”.
Ona na to: "To moja trzecia firma.
Najpierw miałam zakład krawiecki,
założyłam go pod rządami Talibów.
To był świetny interes,
bo zapewniałam pracę kobietom z sąsiedztwa.
Tak właśnie zostałam biznesmenką".
Pomyślcie tylko.
młode dziewczyny stawiają czoła niebezpieczeństwu,
by zarobić na chleb,
w okresie, gdy nie wolno im nawet wyjść na ulicę.
W okresie zapaści ekonomicznej,
kiedy ludzie sprzedawali lalki,
sznurówki, drzwi i okna,
żeby tylko przeżyć,
te dziewczęta
ocaliły przed głodem
tak wiele osób.
Nie mogłam porzucić tego tematu,
bo podczas wszystkich podróży
spotykałam więcej takich kobiet,
o których nikt nie wiedział.
Podczas podróży do Bośni,
w trakcie jednego z wywiadów
urzędnik MFW powiedział mi,
że nie sądzi, bym znalazła w Bośni kobiety interesu,
ale nieopodal przy drodze
pewna pani sprzedaje ser,
więc mogę z nią przeprowadzić wywiad.
Wyruszyłam na poszukiwania
i zaraz spotkałam Narcisę Kavazovic,
która wtedy otwierała nową fabrykę
na byłej linii frontu w Sarajewie.
Przygodę z biznesem zaczęła
w nielegalnie zajmowanym garażu,
gdzie szyła pościel,
a później zawoziła ją na miejskie bazary,
żeby móc utrzymać
12 albo 13 członków rodziny,
których przeżycie zależało od niej.
Gdy się poznałyśmy, zatrudniała już 20 osób,
głównie kobiet,
których dzieci chodziły do szkoły.
To był dopiero początek.
Później poznałam kobiety prowadzące wytwórnie
olejków eterycznych albo win,
a nawet największą w kraju agencję reklamową.
Wszystkie te historie trafiły na okładkę
dodatku biznesowego Herald Tribune.
A gdy reportaż trafił do druku,
wysłałam go temu urzędnikowi MFW.
Napisałam: „Gdyby szukał pan przedsiębiorców
do kolejnej konferencji inwestycyjnej,
oto kilka kobiet”.
(Brawa)
Ale zastanówcie się.
Nie tylko ten przedstawiciel MFW
automatycznie umieszcza kobiety w kategorii „mikro”.
Uprzedzenia, nie tylko te zamierzone,
są wszechobecne,
podobnie jak błędne wyobrażenia.
Z czym kojarzy wam się
określenie "mikrofinansowanie”?
Częsta odpowiedź to: kobiety.
Natomiast określenie "przedsiębiorca”
kojarzy się z mężczyznami.
Czemu tak jest?
Bo nasze oczekiwania wobec kobiet
i oceny ich możliwości są niskie.
Mikrofinansowanie to potężne narzędzie,
dające samowystarczalność i szacunek,
ale musimy wyjść poza mikro-nadzieje
i mikro-ambicje wobec kobiet,
bo one same chcą dla siebie więcej.
Chcą przejść od małych firm do średnich, i dalej.
W wielu miejscach
udaje im się to.
W USA to właśnie zakłady należące do kobiet
do roku 2018 stworzą 5,5 mln. nowych miejsc pracy.
W Korei Płd. i Indonezji
blisko połowa firm należy do kobiet.
W Chinach kobiety prowadzą
20% małych firm.
A we wszystkich krajach rozwijających się
ta liczba sięga 40-50%.
Prawie wszędzie, gdzie jadę,
spotykam fascynujące przedsiębiorcze kobiety,
które zabiegają o dostęp do kapitału, do rynku,
do stabilnych kontaktów handlowych.
Często się je ignoruje,
bo trudniej im pomóc.
Większym ryzykiem jest udzielenie kredytu
na 50 000 dolarów niż na 500 dolarów.
Bank Światowy zauważył ostatnio,
że kobiety wpadają w pułapkę wydajności.
Te zaangażowane w mały biznes
nie mogą zebrać kapitału na rozwój,
a te w mikrobiznesie -
nie mogą się wydostać ponad niego.
Niedawno w Departamencie Stanu w Waszyngtonie
spotkałam pełną pasji biznesmenkę z Ghany.
Handluje czekoladkami.
Przyjechała do Waszyngtonu
nie po jałmużnę i nie po mikrokredyt,
ale po konkretną sumę od inwestora,
za którą mogłaby zbudować
odpowiednio wyposażoną fabrykę
i eksportować swoje wyroby
do Afryki, Europy,
Środkowego Wschodu, a nawet dalej.
Ten kapitał pozwoliłby jej zatrudnić
ponad 20 osób,
które obecnie dla niej pracują.
Przyczyniłby się do wzrostu gospodarczego jej kraju.
Świetnie, że już wiemy,
co działa.
Teoria i praktyka
już nas tego nauczyły.
Nie musimy wymyślać rozwiązań, one już istnieją.
Np. przepływy gotówkowe,
przyznawane w oparciu o dochód, a nie aktywa,
kredyty zabezpieczane umową, a nie pod zastaw,
bo kobiety rzadko posiadają ziemię.
Mikro-kredytodawca Kiva.org
eksperymentuje z finansowaniem społecznościowym
małych i średnich kredytów.
A to dopiero początek.
Ostatnio modne stało się określanie kobiet
jako "wschodzącego rynku na wschodzącym rynku".
Moim zdaniem to świetne.
A wiecie dlaczego?
Mówię to ze znajomością tematu:
bo co najmniej 500 mld dolarów
zasiliło wschodzące rynki w zeszłej dekadzie.
Inwestorzy widzieli tam potencjalny zysk
w okresie powolnego wzrostu gospodarczego,
więc tworzyli produkty finansowe
i wprowadzali innowacje
zakrojone na miarę wschodzących rynków.
Byłoby pięknie,
gdybyśmy byli gotowi
zastąpić wzniosłe słowa konkretami
i zainwestować 500 mld. dolarów
w uwolnienie potencjału ekonomicznego kobiet.
Pomyślcie tylko o korzyściach
w kwestii pracy, wydajności,
zatrudnienia, żywienia dzieci,
umieralności matek przy porodzie,
piśmienności i wielu innych problemów.
Na Światowym Forum Ekonomicznym zauważono,
że zmniejszenie różnić między kobietami a mężczyznami
wiąże się ściśle ze wzrostem konkurencyjności ekonomicznej.
Nie ma ani jednego kraju,
który w pełni zniwelowałby tę rozbieżność.
Ani jednego.
Ale dobre wieści są takie,
że mamy do tego sposobność.
Istnieje przestrzeń dla wzrostu.
Jak widzicie,
nie chodzi tylko o czynienie dobra,
ale o globalny rozwój
i globalne zatrudnienie.
Chodzi o inwestycje
i o postrzeganie kobiet.
Kobiety powinny przestać być
jednocześnie połową populacji
i specjalną grupą interesu.
(Brawa)
Często wdaję się w dyskusje z reporterami,
którzy chwalą mnie za świetne historie,
ale mówią, że tak naprawdę opisuję wyjątki.
Wtedy muszę przerwać, z kilku powodów.
Po pierwsze, co do wyjątków,
jest ich wiele
i są ważne.
Po drugie, mężczyzn odnoszących sukces
uważamy słusznie
za pionierów, innowatorów,
za wzorce do naśladowania.
A kiedy mowa o kobietach,
traktuje się je jak wyjątki albo odchylenia,
które można pominąć.
Ostatni powód to fakt,
że wszystkie społeczeństwa na świecie
przechodzą zmiany
dzięki tym wyjątkowym jednostkom.
Czemu więc nie obdarzyć szacunkiem i estymą tych,
którzy zmieniają świat na lepsze,
zamiast ich pomijać?
Zaradność życiowa ma dla mnie znaczenie osobiste
i to ona mnie ukształtowała.
Moja mama wychowała mnie sama.
W dzień pracowała w firmie telekomunikacyjnej,
wieczorami sprzedawała pojemniki kuchenne,
żeby dać mi wszystko, czego potrzebowałam.
Kupowałyśmy za kupony wycinane z gazet
albo w sklepach z używanymi artykułami,
a kiedy mama zachorowała na raka piersi IV stopnia
i nie była zdolna do pracy,
zgłosiłyśmy się po bony żywnościowe.
Kiedy użalałam się nad sobą,
jak to zdarza się dziesięciolatkom,
mówiła: "Kochanie, w skali światowych tragedii
twoja to nawet nie trzy”.
(Śmiech)
Kiedy zdawałam na studia ekonomiczne,
z przekonaniem, że nie dam rady,
i nie znając nikogo, komu by się udało,
zwróciłam się do ciotki, która uciekła od męża
po latach znoszenia przemocy,
ocaliwszy tylko własną godność.
To ona powiedziała mi,
bym nigdy przyjmowała cudzych ograniczeń.
Poskarżyłam się babci,
weterance II Wojny Światowej,
która przepracowała 50 lat w przemyśle filmowym
i utrzymywała mnie, odkąd miałam 13 lat,
że strasznie się boję,
że jeśli odrzucę ciepłą posadkę w ABC
na rzecz zagranicznego stypendium,
to w życiu nie znajdę innej pracy.
Odparła: "Powiem ci dwie rzeczy.
Po pierwsze, nie odrzuca się stypendium Fullbrighta,
a po drugie, w McDonaldzie zawsze mają wolne posady”.
(Śmiech)
"Znajdziesz pracę. Śmiało, do przodu”.
Kobiety z mojej rodziny
wcale nie są wyjątkiem.
Kobiety na tej sali, te oglądające nas w Los Angeles
i wszędzie na świecie
wcale nie są wyjątkami.
Nie jesteśmy grupą szczególnego interesu.
Jesteśmy większością.
A już zbyt długo
same siebie nie doceniamy
i nie doceniają nas inni.
Nadszedł czas, żeby w sprawie kobiet
mierzyć wyżej,
inwestować więcej i lokować dolary
z korzyścią dla kobiet na całym świecie.
Możemy wiele zmienić,
nie tylko dla kobiet,
ale dla światowej gospodarki,
której rozpaczliwie potrzebny jest ich wkład.
Działając razem możemy sprawić,
że tak zwane wyjątki
staną się regułą.
Jeśli zmienimy własny obraz siebie,
reszta spojrzy na nas inaczej.
Nadszedł czas,
by odrzucić ograniczenia.
Dziękuję bardzo.
(Brawa)