Bu, kapitalizm hakkında bir hikaye.
Bu sistemi seviyorum
çünkü bana ve milyonlarca insana başarı ve fırsatlar sağlıyor.
20'li yaşlarımda özellikle pamuk ticareti ile ilgilenmeye başladım
ve birçok kişinin rekabet ettiği bu serbest piyasada,
takım elbiseli adamlar, kâr etmek için
gerçekten fiziksel olarak gladyatörler gibi savaşır.
Neyse ki, 30 yaşımdayken,
bu para yönetme dünyasının merdivenlerini çıkabilecek kadar iyiydim,
bu dünyada 30 yılımı küresel makro tüccarı olarak geçirdim.
Bu dönemde, piyasada pek çok çılgın şeyler gördüm
ve bu manyaklıkların ticaretini yaptım.
Ve ne yazık ki,
şu anda kariyerimde de gördüğüm
çok feci bir durumun içindeyiz ve bilinen bir şey de şudur ki,
çılgınlıklar asla güzel sonla bitmez.
50 yılı aşkın süredir,
bizlerin bir toplum olarak, firmaları ve şirketleri
değerlendirme açısından
çok dar ve saplantılı bir tarzımız var.
Ayrıca diğer her şeyin haricinde
kâra, kısa vadeli üç aylık kazanç ve hisse senedi fiyatlarına
çok fazla önem verdik.
Öyle bir şey ki, şirketlerimizden insanlığı çıkardık.
Bir şeyi Lego oyuncakları gibi
oynayabileceğiniz bir dizi sayıya rahatlıkla indirgemeyiz,
bunu özel hayatımızda yapmayız.
Kimseye aylık gelirine veya
kredi notuna göre davranıp değer vermeyiz
fakat mesele kendi işlerimiz olduğunda
çifte standart uygularız
ve biliyor musunuz,
bu, toplumumuzun temellerini tümünden tehdit ediyor.
Şöyle gösterelim.
Bu grafik kurumsal kâr marjlarının gelir oranı olarak
40 yıllık gösterimidir.
Gördüğünüz gibi %12,5 ile 40 yılın zirvesindeyiz.
Eğer hissedarsan yaşadın,
fakat karşı taraftaysan ve ortalama bir Amerikalı bir işçiysen
bunun çok da iyi bir şey olmadığını görebilirsin.
["A.B.D İşçilerle Gelir Paylaşımı & CEO-İşçi Maaş Oranı"]
Yüksek kâr marjı toplumsal refahı arttırmaz.
Onların asıl yaptığı gelir eşitsizliğini kötüleştirmek
ki bu da iyi bir şey değil.
Ancak içgüdüsel olarak mantıklı, değil mı?
Çünkü eğer Amerikan ailelerinin en üstteki %10'u
servetin %90'ına sahipse,
onlar kurumsal kâr payının çoğunu alabilirken
toplumun kalanı için daha az servet kalır.
Tekrar söylüyorum, gelir eşitsizliği iyi bir şey değil.
The Equality Trust tarafından yapılan bu diğer grafik
Avusturya'dan Japonya'ya, oradan da Yeni Zellanda'ya 21 ülkeyi gösterir.
Yatay eksen gelir eşitsizliğini gösteriyor.
Sağa gittikçe gelir eşitsizliği daha da büyüyor.
Dikey eksende dokuz sosyal ve sağlık ölçü birimleri var.
Ne kadar yukarı giderseniz problemler o kadar kötüleşiyor.
Bunlar; ortalama ömür, ergen hamileliği,
okuryazarlık, sosyal alışkanlık vb.
Aranızdan Amerikalı olanlar ABD'nin oranları nerede diye
merak edebilir.
Bu grafikteki yeri neresi?
Bilin bakalım?
Biz grafiğin tamamen dışındayız.
Evet, bu biziz.
Bu ölçümlere göre en büyük gelir eşitsizliği
ve sosyal problemler bizde.
Alın size yapması kolay bir tahmin,
zengin ve fakir arasındaki bu fark
kapanacak.
Tarihte bu hep olur.
Genellikle üç yoldan biriyle gerçekleşir:
devrimle, yüksek vergiyle ya da şavaşla.
Hiçbiri yapılacaklar listemde yok.
(Gülüşmeler)
Bunu yapmanın başka bir yolu var
ve bu da şirketin davranışlarında adaleti sağlamaktır.
Ama şu an yürüttüğümüz bu yol,
bir bağımlının bir alışkanlığını bırakması gibi
büyük bir davranış değişikliği gerektirir.
İlk adım, problemin olduğunu kabul etmek.
Bakın size şunu söyleyeyim, sahip olduğumuz kâr manyaklığı
o kadar derin şekilde yerleşmiş ki
topluma nasıl zarar verdiğimizi bile fark etmiyoruz.
Bunu tam olarak nasıl yaptığımızın küçük bir örneği işte burada:
bu grafik son 30 yıldaki kâr yüzdemizi gösteriyor,
gelir yüzdesini değil.
Şirketlerin kâr marjlarını eski grafikle karşılaştırdığımızda;
Size soruyorum: Bu doğru geliyor mu?
Doğrusu, bunu yazmaya başladığımda düşündüm:
''Benim şirketim ne yapıyor? Tudor ne yapıyor?"
Fark ettim ki, şirket kârının %1'ini
her yıl hayır işine veriyoruz.
Ve sanırım bir hayırsever olmam gerekiyor.
Fark ettiğim zaman, gerçekten kusmak istedim.
Fakat mesele şu; bu manyaklık öyle derin yerleşmiş ki
benim gibi iyi niyetli insanlar bile bunun bir parçası olduğumuzu fark etmiyor.
Şirketin yaptığı hayırlarla ya da hayır amaçlı katkılarıyla şirketlerin
davranışlarını değiştirmeyeceğiz.
Bu arada bunu daha yeni dörde katladık.
(Alkışlar) --- Lütfen.
Fakat bunu daha kontrollü olarak yapabiliriz.
Bunu yapmanın bir yolu da, ilk olarak
sahip olduğumuz sisteme güvenmemiz
ki bu da serbest piyasa sistemi oluyor.
Yaklaşık bir yıl önce bazı arkadaşlarımla beraber
Just Capital adında kâr amacı gütmeyen bir şey başlattık.
Misyonu çok basitti:
Firma ve şirketlerin adil bir şirket davranışının tam olarak ne olduğunu
tanımlamaları için kamu verilerini kullanarak nasıl
daha adil bir şekilde işleyebileceklerini öğrenmelerine yardım etmek.
Şu anda, firma veya şirketlerin takip edebileceği yaygın olarak
kabul gören bir standart yok ve işte burada Just Capital devreye giriyor
çünkü bu yıldan başlayarak her yıl
yurt çapında temsili örnek olan 20 bin Amerikalıya
şirket davranışlarındaki
adalet kriterlerinin ne olduğunu öğrenmek için bir anket yapacağız.
Bu Amerika'da başlatılacak olan bir model
ama kapsamı dünyadaki herhangi bir yere genişletilebilir.
Belki de biz halk için
en önemli olanı bulacağız.
Geçime yetecek maaşlı işler yaratacak veya sağlıklı ürünler verebileceğiz
veya çevreye zarar değil yarar sağlayacağız.
Just Capitalde, cevap bizde değil, bizler karar verici değiliz
Bizler sadece elçiyiz,
fakat Amerikan halkının bunu halledeceğine
%100 güven ve inancımız var.
Bulguları bu Eylülde ilk defa sunacağız
ve gelecek sene tekrar anket yapacağız
ve daha ileri bir adım atıp Amerika'nın en büyük 1.000 şirketini
ilkinden binincisine kadar
her şirketi kapsayacak şekilde ele alacağız.
Buna Just Index diyoruz.
Hatırlayın biz kâr amacı gütmüyoruz ve herhangi bir taraf tutmuyoruz.
Amerikan halkına bir ses vereceğiz.
Belki de zamanla, insanlar hangi şirketlerin
daha adaletli olduğunu öğrenecekler,
böylece insani ve ekonomik kaynaklar onlara doğru yönlenecek
ve bu sayede bu şirketler en müreffeh şirketler olacak
ve ülkemizin de en müreffeh ülke olmasına yardımcı olacaklar.
Kapitalizm dünyayı daha fazla ilham verici ve mükemmel yapan
her büyük yeniliğe karşı sorumlu oldu.
Her gün büyüyen ekonomik anlaşmazlıklardan dolayı
kapitalizm şimdilerde
her zamankinden daha fazla adalete dayanmak zorunda.
Tahminlere göre Amerikalı işçilerin yüzde 47'si
20 yıl içinde işinden olabilir.
Gelişime karşı biri değilim.
Ben de herkes gibi sürücüsüz araba ve sırt roketi istiyorum.
Ancak artan servet ve kârlarla birlikte kurumsal sosyal sorumluluğun
daha da artması gerektiğinin fark edilmesi için ricacıyım.
Kapitalizmin babası Adam Smith derdi ki: "Eğer toplumdan adalet çıkarılırsa
o muhteşem, devasa insan topluluğunun yapısı o anda
atomlarına kadar parçalanmaya mahkumdur."
Gençliğimde, bir problem olduğunda
annem kafasını sallar, iç geçirerek:
"Bize merhamet et, bize merhamet et." derdi.
Bizler ve bizim dışımızdakiler için merhamet gösterme zamanı değil.
Zaman adaletimizi gösterme zamanı.
Bunu ben ve siz, işlerimizi nerede yürütüyorsak
orada başlatarak başarabiliriz.
Adaletimiz kârımızla başa baş olduğunda
dünyadaki en güzel şeyi kazanacağız.
İnsanlığımızı geri alacağız.
Teşekkürler.
(Alkışlar)