Hãy đi du lịch cùng tôi
đến thăm những địa điểm đẹp nhất của các thành phố trên thế giới:
những bậc thang Spanish's steps ở Rome, Ý;
những khu dân cư có lịch sử lâu đời ở Paris hay Thượng Hải;
những sườn đồi thoai thoải ở công viên Trung tâm;
những tòa nhà cao tầng san sát của Tokyo hay Fez;
những con đường nghiêng dốc trong khu ổ chuột tại Rio de Janeiro;
giếng bậc thang ấn tượng ở Jaipur;
và những cây cầu đi bộ uốn cong ở Venice.
Nào, bây giờ hãy đến thăm những thành phố trẻ hơn.
Sáu trung tâm thành phố được xây dựng tại sáu lục địa khác nhau trong thế kỷ 20.
Tại sao mà không có nơi nào có được nét duyên dáng
của những thành phố khi xưa?
Thử đến sáu vùng ngoại ô xây dựng trên sáu lục địa khác nhau trong thế kỷ 20.
Vì lẽ nào mà ta chẳng thể tìm được ở chúng nét đẹp trữ tình
mà ta thường tìm kiếm ở những nơi ta yêu thích nhất?
Có lẽ các bạn cho rằng tôi chỉ đang hoài cổ mà thôi --
nó đâu có quan trọng?
Làm gì có ai quan tâm đến sự giống nhau kỳ quặc của kiến trúc trên toàn thế giới?
Ồ, nó quan trọng đấy vì hầu hết mọi người trên thế giới
đều có xu hướng đổ về các thành phố lớn.
Cách chúng ta thiết kế những thành phố lớn sẽ cho thấy
liệu con người chúng ta có phát triển hay không.
Chúng ta đều đã biết rằng những người sống ở vùng có mật độ giao thông cao,
sống trong những tòa chung cư,
lại thường đưa ra môi trường ít khí thải hơn
so với người sống ở vùng ngoại ô.
Vậy thì có lẽ bài học rút ra là, nếu bạn yêu thiên nhiên,
thì đừng sống với chúng.
(Cười)
Nhưng tôi cho rằng những số liệu khô khan
sự phát triển trên hệ thống giao thông công cộng
chỉ nói lên một phần câu chuyện thôi
Bởi vì những thành phố có sức thu hút
phải thật sự tuyệt vời.
Chúng phải là những thỏi nam châm có sức hút đặc biệt,
đem đến văn hóa đô thị xanh.
Và những điều tôi đang nói không chỉ là về vấn đề thẩm mỹ đâu.
Đây là vấn đề lớn với những hệ lụy toàn cầu.
Bởi vì, mỗi ngày,
có đến hàng trăm ngàn người đổ về những thành phố,
chủ yếu tại các nước đang phát triển.
Và khi bạn suy nghĩ về điều đó, hãy tự hỏi bản thân:
Người ta phải sống trong những thành phố vô vị hệt nhau
mà chúng ta xây dựng vào thế kỷ 20,
hay chúng ta có thể xây cái gì đó tốt hơn thế?
Để trả lời cho câu hỏi đó,
bạn phải hiểu được làm sao chúng ta đến nơi đầu tiên.
Thứ nhất chế tạo nhiều
Cũng như hàng tiêu dùng và chuỗi cửa hàng
Ta sản xuất nhiều thủy tinh, thép, bê tông, nhựa đường và vách thạch cao,
để thiết kế một con phố mới, và chúng ta triển khai chúng trong đầu
tương tự nhau trên khắp Trái Đất. Thứ hai: quy định
Vậy thì, hãy lấy xe hơi làm ví dụ.
Xe hơi chạy với vận tốc rất cao.
Chúng dễ bị ảnh hưởng bởi lỗi của người lái.
Do đó khi được hỏi, như kiến trúc sư,
để thiết kế một con phố mới, chúng ta phải xem những bản vẽ như vậy,
để biết lề đường cần cao bao nhiêu,
người đi bộ ở chỗ này và phương tiện ở kia
khu vận tải ở đây, khu chuyển xuống ở kia.
Việc mà xe hơi thực sự làm trong thế kỉ 20
là tạo ra cảnh quan được trạm khắc, tách biệt
Hoặc chẳng hạn thang xe cứu hỏa -- bạn biết đấy, những cái thang khổng lồ
dùng để giải cứu người trong các tòa nhà bốc cháy đó?
Chúng có bán kính quay rất rộng,
nên chúng ta phải sử dụng một khoản lớn
vỉa hè và nhựa đường để chứa chúng.
Hoặc vấn đề lớn về xe lăn
Xe lăn đòi hỏi một con đường có độ dốc rất nhỏ
và di chuyển theo đường thẳng rườm rà.
Vì vậy mỗi khi có cầu thang,
phải có thang máy hoặc đoạn giốc. Bây giờ, làm ơn đừng hiểu lầm --
tôi chỉ muốn sự an toàn tuyệt đối cho người đi bộ, công tác chữa cháy
và tất nhiên, cả xe lăn nữa.
Bố mẹ tôi đều ngồi xe lăn
đến cuối đời, vì thế tôi rất thấ hiểu cuộc đấu tranh đó.
Nhưng chúng ta cũng phải công nhận rằng
we built these charming urban buildings, chúng có hậu quả lớn khôn lường
làm trái luật cách chúng ta xây dựng thành phố
Ví dụ về bất hợp pháp tương tự: vào cuối thế kỉ 19
ngay sau khi thang máy được phát minh,
chúng ta xây dựng
những đô thị quyến rũ này, những tòa nhà lộng lẫy này,
trên khắp thế giới, từ Ý đến Ấn Độ.
Và chúng có thể có 10 đến 12
căn hộ trong đó. Chúng có một thang máy nhỏ,
một cầu thang bao xung quanh, và có ánh sáng tốt.
Và giá thành cao
không chỉ đối với những tòa nhà đẹp, chúng phải có quần thể --
bằng cầu thang,
bạn có thể chạy sang hàng xóm. Thực ra, bạn cũng không thể xây nó.
Ngược lại, ngày nay, khi chúng ta
phải xây một tòa chung cư mới ở đâu đó, chúng ta phải xây rất nhiều thang máy
và rất nhiều thang thoát hiểm, và chúng ta
phải kết nối chúng với những hành lang dài, ẩn mật, ảm đạm này
Ngày nay, các nhà phát triển -- khi họ phải đối mặt với chi phí
của tất cả cơ sở hạ tầng chung đó,
họ phải trải số tiền đó cho nhiều căn hộ hơn,
thế nên họ muốn xây những tòa nhà lớn hơn.
Kết quả mà nó mang đến là tiếng bịch,
tiếng bịch ngớ ngẩn của những chung cư giống hệt nhau đang được xây dựng
trong tất cả thành phố trên toàn thế giới.
Và nó không chỉ tạo ra sự giống nhau về mặt hình dáng,
nó còn tạo ra một xã hội giống nhau,
bởi vì xây những tòa nhà này tốn tiền hơn
và nó góp phần tạo nên cuộc khủng hoảng chi trả tại các thành phố
trên toàn thế giới, kể cả những nơi như Vancouver.
Bây giờ, tôi nói rằng lí do thứ ba của tất cả sự tương đồng này,
và nó rất phụ thuộc về mặt tâm lí.
Đó là nỗi sợ vì trở nên khác biệt,
và kiến trúc sư luôn nghe điều này
từ khách hàng: "Nếu thử ý tưởng mới này,
tôi có bị kiện không? Liệu tôi có bị chế nhạo?
Cẩn tắc vô ưu."
Và tất cả những điều này đã âm mưu với nhau
để phủ lên hành tinh này một sự đồng nhất mà tôi nghĩ là một vấn đề lớn.
Vậy thì làm sao chúng ta có thể làm được điều ngược lại?
Làm sao có thể xây dựng những thành phố
đa dạng về mặt hình dáng và sắc tộc như trước?
Làm sao có thể xây những thành phố khác nhau?
Tôi cho rằng chúng ta nên bắt đầu
bằng cách tuyên truyền vào toàn cục địa phương.
Ví dụ, điều này đã từng xảy ra với món ăn.
Bạn chỉ cần nhìn vào cách bia thủ công thay thế bia công ty.
Hoặc, bao nhiêu người trong các bạn vẫn ăn Bánh mì Wonder?
Tôi đặt cược rằng hầu hết là không. Và tôi đánh cược rằng bạn không vì
bạn không muốn thực phẩm chế biến sẵn
trong cuộc sống bạn. Vì thế nếu bạn không muốn
thực phẩm chế bến sẵn,
sao bạn lại muốn thành phố thiết kế sẵn?
Sao bạn lại muốn nơi sản xuất lớn, đơn điệu
trong khi tất cả chúng ta đều sống và làm việc hàng ngày?
(Vỗ tay)
Thực ra, công nghệ chiếm phấn lớn vào vấn đề trong thế kỉ 20.
Khi chúng ta sáng chế ra điện thoại, việc xảy ra là,
cả thế giới đều hướng dến sự phát minh này.
Và chúng ta tái tạo lại cảnh quan xung quanh nó.
Ở thế kỉ 21,
công nghệ có thể góp phần vào cách giải quyêst --
Nếu nó hướng đến nhu cầu của thể giới,
Vậy thì tôi có ý gì khi nói điều đó?
Đi xe tự động.
Tôi không nghĩ xe tự động
thú vị vì chúng không cần người lái. Điều đó, với tôi, chỉ là ngụ ý. Nói thẳng,
là còn hay xảy ra tắc đường hơn.
Tôi nghĩ điều thú vị về xe tự động là lời hứa --
và tôi muốn nhấn mạnh từ "lời hứa",
do tai nạn gần đây ở Arizona --
hứa rằng chúng ta có thể có các xe nhỏ,
hiện đại mà có thể an toàn đối với người đi bộ và đi xe đạp.
Rằng có thể cho chúng ta khả năng thiết kế lại con đường nhân đạo lần nữa,
những con phố không có lề đường, có thể
như phố đi bộ bằng gỗ ở Đảo Lửa.
Hoặc có thể thiết kế con phố đá cuội của thế kỉ 21,
cái gì đó bắt được động năng, tuyết tan chảy,
giúp bạn tập thể dụng khi đi bộ.
Hay còn nhớ cái thang khổng lồ của xe cứu hỏa chứ?
Nễu chúng ta thay thế chúng và nhữ đường cần thiết
bởi máy bay và robot có thể giải cứu người khỏi các chung cư cháy thì sao?
Và nếu bạn nghĩ rằng đó là kỳ dị, bạn sẽ ngạc nhiên khi biết rằng
bao nhiêu loại công nghệ đó đã được sử dụng hôm nay
trong công tác cứu hộ.
Nhưng giờ tôi muốn bạn
thực sự tưởng tượng cùng tôi. Tưởng tượng xem nếu chúng ta có thể
thiết kế xe lăn trên đêm khí. Được chứ? Một phát minh không những cho phép
sự tham gia công bằng,
mà còn thực hiện hóa việc xây một thị trấn trên đồi Ý của thế kỉ 21.
Tôi nghĩ bạn sẽ bất ngờ khi biết rằng
chỉ số ít trong số phát minh này, đáp ứng nhu cầu
con người, có thể thay đổi hoàn toàn cách chúng ta có thể xây nên các thành phố.
Giờ, tôi đánh cược là bạn cũng đang nghĩ rằng: "Chúng ta chưa có
đá cuội năng lượng hay xe lăn trên không,
vậy thì chúng ta có thể làm gì về vấn đề này với những công nghệ hiện tại?"
Và nguồn cảm hứng của tôi về điều đó đến từ một thành phố rất khắc biệt
thành phố của Ulaanbaatar, Mongolia.
Tôi có khách hàng ở đó đã nhờ chúng tôi
thiết kế một ngôi làng
ngoài trời của thế kỉ 21 có thể làm ấm bằng những công nghệ ngày nay,
ở trung tâm thành phố của họ.
Và nó để đối phó với mùa đông lạnh lẽo xứ họ.
Và dự án là cả thơ ca và văn xuôi.
Thực sự thơ là để gợi lên hình ảnh của địa phương:
địa hình đồi núi, sử dụng màu sắc để tìm kiếm được
ánh sáng hùng vĩ,
hiểu cách diễn giải truyền thống du mục
đã khắc họa lên đất nước Mông Cổ. Văn xuôi đã được phát triển
bởi một danh mục các tòa nhà,
các tòa nhà nhỏ mà có thể nói rằng tương đối dễ chi trả
sử dụng nguyên liệu và công nghệ xây dựng lối địa phương
vẫn có thể tạo ra hình dáng nhà ở mới,
nơi làm việc mới,
những cửa hàng mới
và các tòa nhà văn hóa,
giống nhà hát hay bảo tàng -- ngay cả là lều săn.
Làm việc trong văn phòng,
chúng tôi nhận ra đang làm công việc
của các đồng nghiệp, gồm kiến trúc sư Tatiana Bilbao, làm ở thành phố Mexico;
Pritzker laureate Alejandro Aravena, làm việc ở Chile;
và gần đây, người thắng giải Balkrishna Doshi, làm ở Ấn Độ.
Và họ đều đang xây dựng hình thức nhà ở giá rẻ mới,
nhưng họ cũng xây những thành phố của sự khác biệt, bởi họ xây những thành phố
đáp ứng cho cộng đồng địa phương,
khí hậu địa phương và cách xây dựng của địa phương.
Chúng tôi gấp đôi ý tưởng đó,
chúng tôi nghiên cứu một mô hình mới
cho các thành phố đang phát triển với áp lực nhẹ,
mà có thể xây dựa trên mô hình cuối thể kỉ 19
với lõi trung tâm đó, nhưng một nguyên mẫu có thể thay đổi
hình dạng vì nhu cầu địa phương
và các nguyên liệu xây dựng địa phương. Tất cả những ý tưởng này,
với tôi, đã bị lãng quên.
Họ đều nói với tôi rằng chúng ta có thể
xây các thành phố có thể phát triển,
nhưng phát triển theo cách phản ánh sự đa dạng của cư dân
sống trong những thành phố đó; phát triển theo cách
có thể chứa nhóm có thu nhập,
đủ loại màu sắc, tín ngưỡng, giới tính. Chúng ta có thể xây những thành phố
ngoạn mục như vậy có thể làm giảm sự thu hút
làm giảm sự thu hút và hoàn toàn bảo vệ môi trường.
Có thể phát triển thành phố công nghệ cao,
mà vẫn đáp ứng với nhu cầu văn hóa của con người.
Tôi đang thuyết phục rằng chúng ta có thể xây nên thành phố khác biệt
có thể giúp tạo nghệ thuật thị giác toàn cầu
mà rất nhiều người chúng ta khao khát. Cảm ơn vì lắng nghe.
(Vỗ tay)