ساڵی ٢٠٠٨ە، و
یەکەم ساڵی خۆمم تەواوکرد لە سکوڵی دیزاینکردن. و
لە پیاچوونەوەی کۆتایی ساڵی یەکەمما،
کە جۆرێک لە سرووتی ئازاربەخشە بۆ خوێندکارانی دیزاین،
کە تیایا واتلێئەکەن بەدرێژایی ساڵەکە چیت هەیە بیهێنیت و
بیخەیتە سەر مێزێک و
لە تەنیشتییەوە بووەستیت لەکاتێکا چەند پرۆفیسۆرێک،
زۆرێکیان کە هەرگیز پێشتر نەتبینیون،
بۆچوونە بێ فلتەرەکانی خۆیانت ئەیەنێ.
سەرەی من هات و لەتەنیشت مێزەکەوە وەستابووم،
هەموو شتێک بە ڕێکی ڕێزکرابوو، و
هیواداربووم کە پرۆفیسۆرەکانم ببینن کە چۆن
چەندێک هەوڵمیاوە بۆ ئەوەی دیزاینەکانم بەجێ بن و
کارزانییانە و بەرگەگرن.
خەریکبوو تەواو ئەکەوتمە ترسەوە،
چونکە زۆری پێچوو کەس هیچی نەوت.
بە تەواوەتی خامۆش بوو. و
ئینجا یەکێک لە پرۆفیسۆرەکان دەستی کرد بە قسەکردن و وتی،
"کارەکەت هەستێکی شادیم ئەیاتێ."
شادی؟
ئەمویست ببم بە دیزاینەر چونکە ئەمویست چارەسەری کێشەی ڕاستەقینە بکەم.
پێموابێت، شادیش باشە، بەڵام کەمە --
زۆر گەورە نییە.
بەڵام بەجۆرێک زۆرم پێخۆشبوو،
چونکە شادی هەستێکە بەرجەستە نییە، و
ئەوە چۆن یەت لەو شتانەی سەر مێزەکەم؟
لە پرۆفیسۆرەکانم پرسی،
"چۆن شتەکان وامانلێئەکات هەست بە شادی بکەین؟
چۆن شتی بەردەست وامان لێئەکات هەست بە شادییە دەستلێنەدراوەکە بکەین؟"
هەر هێنایان و بردیان و زۆریان ئاماژەکرد بە دەستەکانیان.
وتیان، "ئیتر ئەیکات."
شتەکانی خۆم کۆکردەوە بۆ ئەو هاوینە،
بەڵام نەمتوانی وازبێنم لە بیرکردنەوە لەم پرسیارە .. و
گەشتێکم دەستپێکرد --
پرسیارەکەی ئەوکاتە نەمئەزانی کە دە ساڵم پێئەچێت --
بۆ تێگەشتن لە پەیوەندی نێوان جیهانی بەرجەستەمان و
هەستە نامۆ پرسیارهەڵگرەکەی کە پێی ئەڵێین "شادی".
ئەوەشی دۆزیمەوە ئەوەیە کە نەک تەنیا پێکەوە بەستراونەتەوە،
بەڵکو ئەکرێت جیهانی بەرجەستەش سەرچاوەیەکی بەهێزبێت بۆمان
لە درووستکردنی ژیانی خۆشتر و ژیانی تەندروستتر.
دوای هەڵسەنگاندنەکە،
وتم، "ئەزانم هەستی شادی چۆنە،
بەڵام، بە وردی چییە؟"
بۆم دەرکەوت کە تەنانەت زاناکانیش هەموو کات هاوڕا نین، و
هەندێک جار وشەی "شادی" و "دڵخۆشی" و "ئەرێنی" بەکارئەهێنن
کەمتر یان زیاتر.
بەڵام بەشێوەیەکی کشتگیر قسەکەین، کاتێک دەروونناسان وشەی شادی بەکارئەهێنن،
ئەوەی مەبەستیانە ئەزموونێکی کاتی قوڵە،
هەستێکی ئەرێنی --
ئەوەی وامان لێئەکات زەردەخەنەکەین و پێکەنین و هەست بکەین بمانەوێ هەڵبەز و دابەزکەین. و
ئەمەش لە ڕاستییا شتێکی تەکنیکییە.
ئەو هەستەی واتلێئەکات هەڵبەزیت و دابەزیت
یەکێکە لە ڕێگاکانی کە زانایان شادی پێ ئەپێون.
جیاوازە لە دڵخۆشی،
کە هەستکردنمان بە بەشی بە درێژایی کات ئەپێوێت.
شادی هەستکردنە بە باشی لەو ساتەیا،
لە ئێستایا.
ئەمەش سەرنجڕاکێش بوو بەلامەوە
چونکە وەک کلتورێک، خوومان گرتووە بە شوێنکەوتنی دڵخۆشییەوە، و
کەچی لە پرۆسەکەیا بەجۆرێک شادی نابینین.
بۆیە ئەمە وایلێکردم بیرکەمەوە:
شادی لە کوێوە یەت؟
پرسیارم کرد لە هەموو ئەوانەی ئەمناسین، و
تەنانەت ئەوانەشی تازە بینیمن لەسەر شەقامەکە،
دەربارەی شتەکانی شادی بۆ هێنان.
لە شوێنی شەمەندەفەرەکان، لە کافتریاکان، لەسەر فڕۆکەکان،
ئەموت، "سڵاو، خۆشحاڵبووم بە بینینت. چی شادیت بۆ ئەهێنێت؟"
هەستم ئەکرد لێکۆڵەرێک بم.
ئەموت، "دواجار کەی بوو بینیت؟
لەگەڵ کێیا بوویت؟ چ ڕەنگێک بوو؟
کەسی تر بینی؟"
نانسی دریوی شادی بووم.
(پێکەنین)
دوای چەند مانگێکیش لەمە، تێبینیم کرد هەندێک شت هەبوون
دووبارە و دووبارە و دووبارە ئەهاتنەوە پێشەوە.
هەندێک شت بوون وەک خونچەی گێلاس و
بڵق و...
حەوزی مەلەکردن و خانووە درەختەکان ...
بالۆنەکانی هەوای گەرم و چاوی دەرپۆقیو --
(پێکەنین)
لولەی ئایس کرێم، بەتایبەتی ئەوەی پرژەی پێوەیە.
ئەم شتانە لەوە ئەچوو هێڵەکانی تەمەن، ڕەگەز، و ڕەچەڵەکیشی بڕیبێت.
مەبەستم ئەوەیە، ئەگەر بیری لێکەیتەوە،
هەموو ئەوەستین و ڕوومان ئەکەینە ئاسمان
کاتێک قەوسە فرەڕەنگەکەی پەلکە زێڕینە پیایا ئەڕوات.
یاری ئاگرینیش --
تەنانەت پێویستیش ناکات کە بزانین بۆ چین، و
هەست ئەکەین کە ئێمەش ئاهەنگ ئەگێڕین.
ئەم شتانە تەنیا بۆ چەند کەسێک شادی ناهێنن؛
بە نزیکەیی بۆ هەمووان شادیهێنەرە.
بەشێوەیەکی جیهانی شادیهێنەرن. و
بینینی هەموویان پێکەوە،
ئەم هەستە هیابەخشەیان یاومەتێ کە ناتوانم وەسفیکەم.
جیهانە سیاسییە داپەشبووەکەی کە ئێستا تیایا ئەژین
هەندێک جار کاریگەری ئەوەی هەیە وامان لێکات جیاوازییەکەی هەستیپێئەکەین ئەوەنە فراوان بێت
نەتوانین بەسەریا سەرکەوین.
هێشتا لەژێر هەموو ئەوەیا،
بەشێکی ئێمە هەیە کە شادی ئەدۆزێتەوە لە هەمان شتەکانا. و
هەرچەندە زۆر جار پێمان ئەوترێت کە ئەم شتانە خۆشییەکانن کە تێئەپەڕن،
ڕاستییەکەی، بەڕاستی گرنگن،
چونکە بیرمان ئەهێنێتەوە ئێمەی مرۆڤ هاوبەشین
لە ئەزموونە هاوبەشەکەمان بۆ جیهانی بەرجەستە.
بەڵام هێشتا پێویستە بزانم:
ئەم شتانە چییان تیایە ئاوا وامان لێئەکات شادییەکی زۆرمان هەبێت؟
وێنەی ئەوانەم هەبوو بە دیواری شوێنی کارەکەمەوە، و
هەموو ڕۆژێک، ئەهاتم بەدیارییەوە و هەوڵم ئەیا سەری لێدەرکەم. و
ئینجا ڕۆژێک، شتێک هات بە مێشکما.
هەموو ئەم شێوانەم بینی:
شتی بازنەیی ...
چەند ڕەنگێکی کراوە ...
شێوەی وەک یەک ...
هەستێکی فرەیی و زۆری ...
هەستێکی سوکی یان بەرزبوونەوە.
کە بەم شێوەیە بینیم،
درکم بەوە کرد هەرچەنە هەستی شادی نامۆ و هەڵخەڵەتێنەرە،
ئەتوانین لەڕێگەی خەسڵەتی بەرجەستەی بەرکەوتەوە پێی بگەین،
یان ئەوەی دیزاینەرەکان پێی ئەڵێن ئایسێتیکەکان یان جوانییەکان،
وشەیەک لە هەمان ئەو ڕەگەوە هاتووە کە وشەی یۆنانی "ئایسۆمای"ی لێوە هاتووە،
واتە، "هەست ئەکەم،" "هەستی پێئەکەم،" پێی ئەزانم."
لەبەر ئەوەی ئەم شێوانەش پێمئەڵێن کە شادی بەم هەستانە دەستپێئەکات،
دەستمکرد بەوەی پێیان بڵێم "جوانییەکانی شادی"؛
هەستەکانی شادی.
لەم دۆزینەوەیەشا،
تێبینی شتێکم کرد کاتێک بەویا ئەڕۆشتم،
بۆ هەر کوێیەک ئەڕۆشتم ساتی بچووکی جوانیم ئەبینی --
ئوتومبێلێکی زەردی کۆن
یان پارچەیەکی زیرەکانەی هونەری سەر شەقام.
وەک ئەوە وابوو کە جووتێک چاویلکەی ڕەنگکراو بە گوڵم هەبێت، و
ئێستا کە ئەزانم بۆچی بگەڕێم،
لە هەموو شوێنێک ئەمبینی.
وەک ئەوە وابوو ئەم ساتە بچووکانەی شادی لەبەر چاوی خۆمانا شاردرابێتنەوە.
لە هەمان کاتیشا،
درکم بە شتێکی تریش کرد،
ئەگەر ئەمانە شتەکان بن کە شادیمان بۆ ئەهێنن،
کەواتە بۆچی زۆرێکی جیهان لەمە ئەچێت؟
(پێکەنین)
بۆچی بۆ کارکردن بۆ شوێنێکی ئاوا؟
بۆچی مناڵەکانمان ئەنێرین بۆ قوتابخانەکانی ئەم شێوەیەی هەیە؟
بۆچی شارەکانمان لەمانە ئەچن؟
ئەمەش ڕاستترینە بۆشوێنەکانی ماڵی ئەو کەسانەیە
کە لاوازترینن لەناومانا:
خانەی بەساڵاچووان،
نەخۆشخانەکان،
خانەی بێلانەکان،
پرۆژەکانی خانووبەرە.
چۆن گەشتینە جیهانێک کە لەمە ئەچێت؟
هەموو بە شادییەوە دەستپێئەکەین،
بەڵام کاتێک پیرتر ئەبین،
ڕەنگین بوون یان چوست بوون ئەمانخاتە بەر قسە.
گەورەکانی شادییەکی ڕاستی پیشان ئەیەن زۆرجار وەک مناڵانە سەیر ئەکرێن
یان زۆر مێینانە
یان ناجدی
یان زۆر دڵتەڕ، و
بۆیە خۆمان لە شادییەکە ئەگرینەوە، و
دەرئەنجام ئەکەوینە جیهانێک کە لەمە ئەچێت.
بەڵام ئەگەر جوانییەکی شادی بتوانرێ بەکاربهێنرێت
بۆ یارمەتیدانمان هەتا شادی زیاتر بدۆزینەوە لە جیهانەکەی چواردەورمان،
ئەوا ناکرێت بەکاریشبێت بۆ دروستکردنی شادی زیاتر؟
ئەو دوو ساڵەی پێشووم بەسەربرد لە گەڕان بە هەسارەکەیا،
بۆ ڕێگا جیاوازەکان ئەگەڕام کە خەڵک وەڵامی ئەم پرسیارەیان پێ یاوەتەوە.
ئەمەش گەیاندمییە کارەکەی نیگارکێش ئاراکاوا و
شاعیر مادیلین گینس،
کە باوەڕیان وایە ئەم جۆرە ژینگانە خەریکە ئەمانکوژێت.
بۆیە دەستیان کرد بە درووستکردنی تەلارێکی ئەپارتمان
کە باوەڕیان وابوو پرۆسەی بەتەمەنبوون پێچەوانە ئەکاتەوە.
ئەمەش ئەوەیە.
(پێکەنین)
(چەپڵەلێدان)
شوێنێکی ڕاستەقینەیە، لە نزیک تۆکیۆ.
شەوێکم لەوێ بەسەربرد، و ئەوەش زۆرە.
(پێکەنین)
زەوییەکە شەپۆلی هەیە،
بۆیە ئەوەنە زۆر هاتوچۆ ناکەیت
بەناو ئەپارتمانەکەیا نایەیت و ناچیت، و
ڕەنگی ڕووناکیش هەیە لە هەموو ئاڕاستەکانا.
دڵنیا نیم ئەگەر گەنجتر هاتبێتمە دەرەوە،
بەڵام وەک ئەوە وایە کە بە هەوڵدان بۆ دروستکردنی ئەپارتمانێک
ئەوە وامان لێبکات هەست بکەین گەنجتر بین،
دەرئەنجام یەکێکیان دروستکرد کە شادیهێنەر بوو.
وە بەڵێ، ئەمە زۆر باشە بۆ ژیانی ڕۆژانە،
بەڵام وایلێکردم بیرکەمەوە: ئەی چی بۆ ئەوانەی ترمان؟
چۆن ئەم بیرۆکانە بێنینەوە بۆناو جیهانی ڕاستی؟
بۆیە دەستمکرد بە دۆزینەوەی ئەوانەی تەنیا ئەوەیان ئەکرد.
بۆ نموونە، ئەمە نەخۆشخانەیەکە، لەلایەن هونەرمەندی دانیمارکی پۆڵ گێرنسەوە دیزاینکراوە.
یان ئەم قوتابخانانە،
پەبڵیک کەلەرە قازانجنەویستەکەمیان گۆڕی.
ئەوەی سەرنج ڕاکێشە ئەوەیە کە پەبلیک کەلەر لە بەڕێوبەری قوتابخانەکانی بیستووە
کە ئەڵێن ئامادەبوون باشتر بووە،
وێنەی نەشیاو نەماوە و
منداڵانیش ئەڵێن هەست ئەکەن زیاتر سەلامەت بن لەم قوتابخانە ڕەنگکراوانە. و
ئەمەش یەک ئەگرێتەوە لەگەڵ توێژینەوەکەی لە چوار وڵاتدا کراوە،
کە نیشانی ئەیات ئەو خەڵکانەی لە ئۆفیسی ڕەنگاوڕەنگترا کار ئەکەن
زیاتر بە ئاگان،
متمانەیان بەخۆیانە و
دۆستانەترن لەوانەی لە شوێنی دێزا کار ئەکەن.
بۆچی ئەبێ ئاوا بێت؟
کە دەستمکرد بە گەڕانەوە بەسەر شوێنەواری خۆشەویستیمان بۆ ڕەنگ،
دۆزیمەوە کە هەندێک توێژەرەوە بەستنەوەیەک ئەبینن بۆ پەرەسەندنەکەمان.
ڕەنگ، بەشێوەیەکی بنەڕەتی، نیشانەیەکی ژیانە، نیشانەیەکی وزە. و
هەمان شتیش ڕاستە بۆ فرەیی.
لە جیهانێکا پەرەمان سەندووە کە قاتی مەترسیدارە، و
فرەیی واتە ڕزگاربوون.
بۆیە، یەک کۆنفێتۆ --
کە تاکی کۆنفێتییە،
ئەگەر ویستبێتتان بزانن --
(پێکەنین)
زۆر شادیبەخش نییە،
بەڵام ئەگەر زیایکەیت، و
چنگێکت ئەبێت لە یەکێک لە شادیهێنەرترین ماددەکان
لەسەر هەسارەکەمان.
تەلارساز ئیمانوێل مۆریۆ ئەم بیرۆکەیە زۆر بەکارئەهێنێت لە کارەکەیا.
ئەمە ماڵێکی بەساڵاچووانە کە دیزاینیکردووە،
کە ئەم تۆپە فرەڕەنگانە بەکارئەهێنێت بۆ دروستکردنی هەستی فرەیی.
ئەی چی دەربارەی ئەم شتە خڕانەی کە تێبینیم کردن؟
دەرکەوت کە زاناکانی بواری مێشکیش لەمەیان کۆڵیوەتەوە.
خەڵکەکە ئەخەنە ئامێری لەرینەوەی موغناتیزی کردار زانییەوە، و
وێنەی شتی شێوە خڕ یان چەماوەیان پیشان یاون. و
ئەوەی دۆزیویانەتەوە ئەوەیە کە ئەمیگداڵا،
بەشێکی مێشک کە بەشدارە لە هەستی ترس و دڵەڕاوکێ،
هەڵکراوە کاتێک کەسەکان سەیری شتی چەماوەیان کردووە،
بەڵام هەڵنەبووە کاتێک سەیری شتی خڕیان کردووە.
گریمانەی ئەوەیان کردووە کە گۆشەکان لە سرووشتدا
زۆر جار لە سرووشتدا بەستراوەتەوە بەو شتانەی مەترسین بۆمان،
کە پەرەمان یاوە بە هەستێکی ناهۆشیاری بەئاگابوون لەم شتە خڕانە،
لەکاتێکا شێوەی قەوس دڵنیاییمان ئەیاتێ.
ئەتوانی ئەمە بە کرداری لە قوتابخانەی ئامادەیی نیو ساندی هووکا ببینیت.
دوای دەستڕێژەکەی ساڵی ٢٠١٢،
تەلارسازانی سڤیگاڵس و هاوکارەکانیان
زانیان کە پێویستە تەلارێک دروستکەن کە سەلامەت بێت،
بەڵام ئەشیانویست دانەیەک دروستکەن کە شادیش بهێنێت، و
بۆیە پڕیانکرد لە قەوس.
چەندین شەپۆل هەیە بەلاکانی تەلارەکەیا ئەڕۆن، و
ئەم تارا خوار و خێچانە بە ڕێگای چوونە ژوورەوەوە، و
چەمانەوەی هەموو تەلارەکە بە ئاڕاستەی شوێنی چوونە ژوورەوە
بەشێوەیەکی پێشوازیکەر.
هەموو ساتێکی شادی بچووکە،
بەڵام بە تێپەڕبوونی کات، کۆئەبنەوە بۆ زیاتر لە کۆکردنەوەی هەر تاکێکیان.
بۆیە لەوانەیە لەجیاتی شوێنکەوتنی دڵخۆشی،
ئەوەی پێویستە بیکەین باوەشکردنەوەیە بۆ شادی و
دۆزینەوەی ڕێگاکانە هەتا زیاتر خۆمان بخەینە سەر ڕێگەی.
لە قوڵایی ناخمانا،
هەموو ئەم پاڵنەرەمان هەیە بۆ ئەوەی هەوڵ بۆ شادی بەین لە چواردەورمانا. و
لەبەر هۆکارێک هەمانە.
شادی تەنیا شتێکی زیای نابنەڕەتی نییە.
ڕاستەوخۆ بەستراوەتەوە بە غەریزە بنەڕەتییەکانی مانەوەمان.
لەسەر بنچینەییترین ئاست،
هەوڵدان بەرەو شادی هەوڵدانە بەرەو ژیان
زۆر سوپاس.
(چەپڵەلێدان)
سوپاس.
(چەپڵەلێدان)