Είναι 2008,
και μόλις ολοκληρώνω το πρώτο έτος στη σχολή σχεδιασμού.
Είναι περίοδος αξιολόγησης,
που αποτελεί μια μορφή τελετουργικής δοκιμασίας για τους φοιτητές σχεδίου,
όπου πρέπει παρουσιάσετε όλα όσα έχετε κάνει καθ' όλη τη διάρκεια του χρόνου,
να τα απλώσετε σε ένα τραπέζι
και να στέκεστε δίπλα του, ενώ μια ομάδα καθηγητών
τους περισσότερους από τους οποίους δεν έχετε ξαναδεί,
σας παραθέτει ωμά τις απόψεις της για το έργο σας.
Οπότε είναι η σειρά μου, στέκομαι δίπλα στο τραπέζι μου,
όλα είναι όμορφα τακτοποιημένα,
και απλώς ελπίζω ότι οι καθηγητές μου θα καταλάβουν
πόσο κόπο έκανα για να είναι τα σχέδιά μου πρακτικά,
εργονομικά και βιώσιμα.
Σιγά σιγά αγχώνομαι όλο και πιο πολύ,
γιατί για αρκετή ώρα κανείς δεν λέει τίποτα.
Επικρατεί απόλυτη σιγή.
Ξαφνικά ένας καθηγητής λέει,
«Η δουλειά σου μου προκαλεί ένα συναίσθημα χαράς».
Χαρά;
Ήθελα να γίνω σχεδιάστρια για να λύνω πραγματικά προβλήματα.
Η χαρά είναι κάτι ωραίο, υποθέτω, αλλά είναι κάπως λίγη --
δεν είναι κάτι ουσιαστικό.
Αλλά μου κίνησε κάπως την περιέργεια,
γιατί η χαρά είναι ένα άυλο συναίσθημα
και πώς αυτό προκύπτει άραγε από τα σχέδια στο τραπέζι δίπλα μου;
Ρώτησα τους καθηγητές,
«Πώς γίνεται αντικείμενα να μας προκαλούν χαρά;
Πώς υλικά αντικείμενα μας προκαλούν άυλη χαρά;»
Ξερόβηχαν και κόμπιαζαν κάνοντας πολλές χειρονομίες.
«Απλώς το κάνουν», είπαν.
Μάζευα τα πράγματά μου για το καλοκαίρι,
αλλά δεν μπορούσα να σταματήσω να σκέφτομαι εκείνο το ερώτημα...
και αυτό ξεκίνησε ένα ταξίδι --
ένα ταξίδι που εκείνη τη στιγμή δεν ήξερα ότι θα κρατούσε 10 χρόνια --
για να καταλάβω τη σύνδεση ανάμεσα στον φυσικό κόσμο
και το μυστήριο, δονκιχωτικό συναίσθημα που αποκαλούμε «χαρά».
Αυτό που ανακάλυψα, είναι ότι όχι μόνο συνδέονται,
αλλά και ότι ο φυσικός κόσμος μπορεί να αποτελέσει ένα πανίσχυρο εργαλείο
για να φτιάξουμε πιο ευτυχισμένες και υγιείς ζωές.
Μετά την έρευνά μου,
πίστευα, «Ξέρω πώς είναι να νιώθεις χαρά,
αλλά τι ακριβώς είναι;»
Συνειδητοποίησα ότι ακόμα και οι επιστήμονες δεν συμφωνούν πάντα,
χρησιμοποιώντας τις λέξεις «χαρά», «ευτυχία» και «θετικότητα»
λίγο πολύ εναλλάξιμα.
Αλλά σε γενικές γραμμές, όταν οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν τη λέξη χαρά,
εννοούν μια έντονη στιγμιαία εμπειρία
θετικών συναισθημάτων --
που μας προκαλούν χαμόγελο, γέλιο και μας κάνουν να θέλουμε να χοροπηδάμε.
Αυτό αποτελεί έναν τεχνικό όρο.
Το συναίσθημα να θες να χοροπηδάς
είναι ένας απ' τους τρόπους που οι επιστήμονες μετράνε τη χαρά.
Είναι διαφορετικό από την ευτυχία,
που μετράει πόσο καλά νιώθουμε με την πάροδο του χρόνου.
Η χαρά έχει να κάνει με το να νιώθεις καλά στιγμιαία,
ακριβώς αυτή τη στιγμή.
Αυτο είναι ενδιαφέρον για μένα
γιατί σαν πολιτισμός, έχουμε εμμονή με το κυνήγι της ευτυχίας,
και παραδόξως στην πορεία παραβλέπουμε ως ένα βαθμό τη χαρά.
Οπότε αυτό με έβαλε σε σκέψεις.
Απο πού προέρχεται η χαρά;
Ξεκίνησα να ρωτάω όλους όσους ήξερα,
ακόμα και άτομα που συναντούσα στο δρόμο.
για τα πράγματα που τους προκαλούν χαρά.
Στο μετρό, σε καφετέρια, σε αεροπλάνο
τους μιλούσα λέγοντας, «Γεια σας. Τι σας κάνει χαρούμενους;»
Ένιωθα σαν ντέτεκτιβ.
«Πότε το είδατε τελευταία φορά;
Με ποιον ήσασταν; Τι χρώμα είχε;
Το είδε κάποιος άλλος;»
Ήμουν η Νάνσι Ντρου της χαράς.
(Γέλια)
Μετα απο μερικούς μήνες, παρατήρησα ότι υπήρχαν ορισμένα πράγματα
που επανέρχονταν συνέχεια.
Πράγματα όπως τα άνθη της κερασιάς
και μπουρμπουλήθρες
πισίνες και δεντρόσπιτα
αερόστατα και γουρλωτά μάτια
(Γέλια)
και χωνάκια παγωτού, ειδικά αυτά με τρούφα.
Όλα αυτά ήταν κοινά ανεξαρτήτως ηλικιακής ομάδας, φύλου και εθνικότητας.
Σκεφτείτε το λίγο,
όλοι σταματάμε και κοιτάμε τον ουρανό
όταν το πολύχρωμο ουράνιο τόξο εκτείνεται απ' άκρη σ' άκρη.
Πυροτεχνήματα
δεν χρειαζεται καν να ξέρεις το λόγο
και νιώθεις σαν να γιορτάζεις και εσύ.
Αυτά δεν ειναι ευχάριστα μόνο για λίγους ανθρώπους,
είναι ευχάριστα σχεδόν για όλους.
Είναι καθολικά ευχάριστα.
Βλέποντάς τα όλα μαζί,
μου δημιούργησε ένα απερίγραπτο αίσθημα ελπίδας.
Ο έντονα διαιρεμένος, πολιτικά πολωμένος κόσμος που ζούμε
κάποιες φορές κάνει τις διαφορές μας να μοιάζουν χαώδεις
σαν να είναι ανυπέρβλητες.
Παρ' όλα αυτά,
υπάρχει ένα κομμάτι μας που νιώθει χαρά με τα ίδια πράγματα.
Και παρ' οτι συχνά μας λένε πως αυτές είναι εφήμερες απολαύσεις,
στην πραγματικότητα, είναι πολύ σημαντικές,
γιατί μας υπενθυμίζουν την κοινή ανθρωπιά που βρίσκουμε
σε συνήθη βιώματα του φυσικού κόσμου.
Ακόμα κι έτσι έπρεπε να ξέρω.
Ποιός είναι ο λόγος που κάνει αυτά τα πράγματα τόσο ευχάριστα;
Είχα φωτογραφίες τους στον τοίχο του στούντιό μου,
και κάθε μέρα, έμπαινα και προσπαθούσα να καταλάβω.
Ώσπου μια μέρα, κάτι έκανε απλά κλικ.
Είδα όλα τα μοτίβα
κυκλικά πράγματα
εξάρσεις φωτεινών χρωμάτων
συμμετρικά σχήματα
μια αίσθηση αφθονίας και πολλαπλότητας
ενα συναίσθημα ελαφρότητας και ανύψωσης.
Μόλις το είδα έτσι,
Συνειδητοποίησα πως αν και το συναίσθημα της χαράς ειναι μυστηριώδες και δυσνόητο,
μπορούμε να το προσεγγίσουμε μέσω απτών φυσικών ιδιοτήτων,
ή αυτό που οι σχεδιαστές λένε αισθητική,
μια λέξη που προέρχεται από την ίδια ρίζα με την ελληνική λέξη "αίσθανομαι",
που σημαίνει, "Νιώθω","Αισθάνομαι" "Αντιλαμβάνομαι".
Αφού αυτά τα μοτίβα μου έδειχναν ότι η χαρά ξεκινάει απ' τις αισθήσεις,
ξεκίνησα να τ' αποκαλώ "Η αισθητική της χαράς"
η αίσθηση της χαράς.
Με τον απόηχο της ανακάλυψης αυτής,
παρατήρησα το εξής, ότι καθώς περπατούσα
άρχισα να εντοπίζω μικρές στιγμές χαράς, όπου και αν πήγαινα.
ένα κίτρινο αμάξι αντίκα
ή ένα ευφυές έργο τέχνης του δρόμου.
Σαν να είχα ένα ζευγάρι ροζ γυαλιά
και ξέροντας που να κοιτάξω πλέον,
το έβλεπα παντού.
Λες και αυτές οι μικρές στιγμές χαράς ήταν κρυμμένες σε κοινή θέα.
Και την ίδια στιγμή,
είχα μια ακόμα συνειδητοποίηση,
ότι αν αυτά είναι τα πράγματα που μας φέρνουν χαρά,
τότε γιατί ένα τόσο μεγάλο κομμάτι του κόσμου μοιάζει έτσι;
(Γέλια)
Γιατί να δουλέψουμε εδώ;
Γιατί στέλνουμε τα παιδιά μας σε σχολεία σαν και αυτά;
Γιατί οι πόλεις μας μοιάζουν έτσι;
Αυτό είναι πιο έντονο για τους χώρους που στεγάζουν τους ανθρώπους
που είναι πιο ευάλωτοι από τους υπόλοιπους
Οίκοι περίθαλψης,
νοσοκομεία,
καταφύγια αστέγων
πολυκατοικίες.
Πώς καταλήξαμε σ' έναν κόσμο που μοιάζει έτσι;
Όλοι γεννιόμαστε χαρούμενοι,
αλλά όσο μεγαλώνουμε,
το να είσαι πολύχρωμος ή πληθωρικός γίνεται αντικείμενο κριτικής.
Ενήλικες που εκδηλώνουν αυθεντική χαρά συχνά κατακρίνονται για παλιμπαιδισμό
ή ως πολύ θυληπρεπής
ή μη σοβαροί
ή καλοπερασάκηδες,
και έτσι αποστρεφόμαστε την χαρά,
και καταλήγουμε σε έναν κόσμο που μοιάζει έτσι.
Αλλά αν η αισθητική της χαράς
βοηθάει στο να βρούμε περισσότερη χαρά,
τότε δεν μπορεί να βοηθήσει και στο να δημιουργηθεί χαρά;
Πέρασα τα τελευταία δύο χρόνια σαρώνοντας τον πλανήτη,
μελετώντας τους διαφορετικούς τρόπους που οι άνθρωποι απαντούσαν στην ερώτηση αυτή.
Αυτό με οδήγησε στα έργα του καλλιτέχνη Αρακάουα
και της ποιήτριας Μάντλιν Γκινς,
που πιστεύουν ότι τέτοιου είδους περιβάλλοντα κυριολεκτικά μας σκοτώνουν.
Για το λόγο αυτό επιχείρησαν να δημιουργήσουν μια πολυκατοικία,
που πίστευαν θα ανέστρεφε τη διαδικασία της γήρανσης.
Και να το.
(Γέλια)
(Χειροκρότημα)
Είναι αληθινό, λίγο έξω απ' το Τόκυο.
Πέρασα μια νύχτα εκεί και δεν ήταν κάτι συνηθισμένο.
(Γέλια)
Tο πάτωμα κυματίζει ελεύθερα,
οπότε δεν το λες και περπατάς ακριβώς,
όσο χοροπηδάς γύρω γύρω σε όλο το διαμέρισμα
και έχει φωτεινά χρώματα σε κάθε κατεύθυνση.
Δεν ξέρω αν έφυγα νεότερη,
Αλλά στην προσπάθεια να δημιουργήσουν ένα διαμέρισμα
που θα μας έκανε να νιώθουμε νεότεροι,
κατέληξαν να δημιουργήσουν ένα που σου προκαλεί χαρά.
Και σίγουρα, είναι λίγο υπερβολή για κάθε μέρα,
αλλά με έκανε να αναρωτηθώ: Τι συμβαίνει με τους υπόλοιπους;
Πώς φέρνουμε τις ιδέες αυτές στον πραγματικό κόσμο;
Οπότε άρχισα να βρίσκω ανθρώπους που κάνουν ακριβώς αυτό.
Πχ, το νοσοκομείο αυτό, σχεδιασμένο από το Δανό καλλιτέχνη Πόουλ Γκέρνες.
Ή αυτά τα σχολεία,
που μεταμορφώθηκαν από την μη κερδοσκοπική Publicolor.
Το ενδιαφέρον με την Publicolor είναι ότι μαθαίνει από διευθυντές σχολείων
ότι το επίπεδο της παρακολούθησης βελτιώνεται
τα γκράφιτι εξαφανίζονται
και τα ίδια τα παιδιά λένε πως νιώθουν πιο ασφαλή στα χρωματισμένα σχολεία.
Αυτό συνάδει με έρευνες που διεξήχθησαν σε 4 χώρες,
και δείχνουν ότι οι άνθρωποι που δουλεύουν σε πολύχρωμα γραφεία
είναι περισσότερο σε εγρήγορση,
έχουν πιο μεγάλη αυτοπεποίθηση
και είναι πιο φιλικοί σε σχέση με όσους δουλεύουν σε μουντούς χώρους
Αλλά γιατί να ισχύει αυτό;
Λοιπόν, καθώς έψαχνα να εντοπίσω τις ρίζες της αγάπης μας για τα χρώματα
Βρήκα ότι κάποιοι ερευνητές τη συνδέουν με την εξέλιξη.
Το χρώμα, κατά ένα πολύ αρχέγονο τρόπο, είναι ένδειξη ζωής και ενέργειας.
Και το ίδιο ισχύει για την αφθονία.
Εξελιχθήκαμε σε ένα κόσμο όπου η ανεπάρκεια είναι επικίνδυνη,
και αφθονία ισοδυναμούσε με επιβίωση.
Ένα confetto
που τυγχάνει να είναι ο ενικός του confetti,
σε περίπτωση που αναρωτιέστε
(Γέλια)
Δεν προκαλεί ιδιαίτερη χαρά,
αλλα αν το πολλαπλασιάσουμε,
έχουμε μια χούφτα ενός από τα πιο ευχάριστα υλικά
στον πλανήτη.
Η αρχιτέκτονας Εμανουέλ Μορό υλοποιεί την ιδέα αυτή στη δουλειά της.
Σχεδίασε αυτόν τον οίκο ευγηρίας,
όπου χρησιμοποιεί ποικιλόχρωμες σφαίρες για να δώσει την αίσθηση της αφθονίας.
Και γιατί τόσα πολλά κυκλικά αντικείμενα;
Όπως φαίνεται οι νευροεπιστήμονες έχουν μελετήσει και αυτό επίσης.
Υποβάλλουν ανθρώπους σε ηλεκτροεγκεφαλογράφημα,
ενώ τους δείχνουν εικόνες τόσο με γωνιώδη αντικείμενα όσο και με στρογγυλά.
Αυτό που βρήκαν είναι ότι η αμυγδαλή,
το κέντρο του εγκεφάλου που σχετίζεται με τον φόβο και το άγχος,
φωτιζόταν όταν οι άνθρωποι κοιτούσαν γωνιώδη αντικείμενα,
αλλά δεν συνέβαινε το ίδιο με τα στρογγυλά.
Εικάζουν ότι επειδή οι γωνίες στη φύση
συχνά σχετίζονται με αντικείμενα που πιθανόν είναι επικίνδυνα για μας,
ότι εξελίξαμε μια ασυνείδητη άισθηση προφύλαξης για τα αντικείμενα αυτά,
ενώ οι καμπύλες μας χαλαρώνουν.
Μπορείτε να το δείτε και στην πράξη στο καινούριο Δημοτικό Σχολείο Σάντι Χουκ.
Μετά τους μαζικούς πυροβολισμούς το 2012,
οι αρχιτέκτονες Svigals + Partners
ήξεραν ότι πρέπει να δημιουργήσουν ένα κτίριο που είναι ασφαλές,
αλλά ήθελαν και ένα κτίριο να προκαλεί χαρά,
και έτσι το γέμισαν με καμπύλες.
Κύματα διατρέχουν το κτίριο στα πλάγια,
το στέγαστρο της εισόδου είναι σαν καλικατζούρα,
και ολόκληρο το κτίριο είναι κυρτό προς την είσοδό του,
ως μια έκφραση καλωσορίσματος.
Κάθε στιγμή χαράς είναι μικρή,
αλλά με τον καιρό, το σύνολό τους είναι μεγαλύτερο από την αρχική τους αξία.
Ίσως αντί να κυνηγάμε την ευτυχία,
αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να αποδεχτούμε τη χαρά
και να βρούμε τρόπους να βρεθούμε στον δρόμο της συχνότερα.
Βαθιά μέσα μας,
όλοι έχουμε αυτήν την παρόρμηση να αναζητούμε χαρά στον περίγυρό μας.
Και την έχουμε για συγκεκριμένο λόγο.
Η χαρά δεν είναι μια παραπανίσια πολυτέλεια.
Συνδέεται άμεσα με το θεμελιώδες ένστικτο της επιβίωσης.
Στο πιο πρωτόγονο επίπεδο,
η τάση προς τη χαρά είναι η τάση για ζωή.
Σας ευχαριστώ.
(Χειροκρότημα)
Σας ευχαριστώ.
Σας ευχαριστώ,
σας ευχαριστώ
(Χειροκρότημα)